Parva.Adhyaya 12.252

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम्प्रतिभा त्वस्ति मे काचित्तां ब्रूयामनुमानतः

sūkṣmaṃ sādhu samādiṣṭaṃ bhavatā dharmalakṣaṇampratibhā tvasti me kācittāṃ brūyāmanumānataḥ

भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वयाइममन्यं प्रवक्ष्यामि न राजन्विग्रहादिव

bhūyāṃso hṛdaye ye me praśnāste vyāhṛtāstvayāimamanyaṃ pravakṣyāmi na rājanvigrahādiva

इमानि हि प्रापयन्ति सृजन्त्युत्तारयन्ति चन धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम्

imāni hi prāpayanti sṛjantyuttārayanti cana dharmaḥ paripāṭhena śakyo bhārata veditum

अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरःआपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम्

anyo dharmaḥ samasthasya viṣamasthasya cāparaḥāpadastu kathaṃ śakyāḥ paripāṭhena veditum

सदाचारो मतो धर्मः सन्तस्त्वाचारलक्षणाःसाध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणम्

sadācāro mato dharmaḥ santastvācāralakṣaṇāḥsādhyāsādhyaṃ kathaṃ śakyaṃ sadācāro hyalakṣaṇam

दृश्यते धर्मरूपेण अधर्मं प्राकृतश्चरन्धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिदप्राकृतश्चरन्

dṛśyate dharmarūpeṇa adharmaṃ prākṛtaścarandharmaṃ cādharmarūpeṇa kaścidaprākṛtaścaran

पुनरस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैःवेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति ह नः श्रुतम्

punarasya pramāṇaṃ hi nirdiṣṭaṃ śāstrakovidaiḥvedavādāścānuyugaṃ hrasantīti ha naḥ śrutam

अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरेअन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्तिकृता इव

anye kṛtayuge dharmāstretāyāṃ dvāpare'pareanye kaliyuge dharmā yathāśaktikṛtā iva

आम्नायवचनं सत्यमित्ययं लोकसंग्रहःआम्नायेभ्यः परं वेदाः प्रसृता विश्वतोमुखाः

āmnāyavacanaṃ satyamityayaṃ lokasaṃgrahaḥāmnāyebhyaḥ paraṃ vedāḥ prasṛtā viśvatomukhāḥ

ते चेत्सर्वे प्रमाणं वै प्रमाणं तन्न विद्यतेप्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः

te cetsarve pramāṇaṃ vai pramāṇaṃ tanna vidyatepramāṇe cāpramāṇe ca viruddhe śāstratā kutaḥ

धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिःया या विक्रियते संस्था ततः सापि प्रणश्यति

dharmasya hriyamāṇasya balavadbhirdurātmabhiḥyā yā vikriyate saṃsthā tataḥ sāpi praṇaśyati

विद्म चैवं न वा विद्म शक्यं वा वेदितुं न वाअणीयान्क्षुरधाराया गरीयान्पर्वतादपि

vidma caivaṃ na vā vidma śakyaṃ vā vedituṃ na vāaṇīyānkṣuradhārāyā garīyānparvatādapi

गन्धर्वनगराकारः प्रथमं संप्रदृश्यतेअन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर्गच्छत्यदर्शनम्

gandharvanagarākāraḥ prathamaṃ saṃpradṛśyateanvīkṣyamāṇaḥ kavibhiḥ punargacchatyadarśanam

निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्येव भारतस्मृतोऽपि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते

nipānānīva gobhyāśe kṣetre kulyeva bhāratasmṛto'pi śāśvato dharmo viprahīṇo na dṛśyate

कामादन्ये क्षयादन्ये कारणैरपरैस्तथाअसन्तो हि वृथाचारं भजन्ते बहवोऽपरे

kāmādanye kṣayādanye kāraṇairaparaistathāasanto hi vṛthācāraṃ bhajante bahavo'pare

धर्मो भवति स क्षिप्रं विलीनस्त्वेव साधुषुअन्ये तानाहुरुन्मत्तानपि चावहसन्त्युत

dharmo bhavati sa kṣipraṃ vilīnastveva sādhuṣuanye tānāhurunmattānapi cāvahasantyuta

महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताःन हि सर्वहितः कश्चिदाचारः संप्रदृश्यते

mahājanā hyupāvṛttā rājadharmaṃ samāśritāḥna hi sarvahitaḥ kaścidācāraḥ saṃpradṛśyate

तेनैवान्यः प्रभवति सोऽपरं बाधते पुनःदृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया

tenaivānyaḥ prabhavati so'paraṃ bādhate punaḥdṛśyate caiva sa punastulyarūpo yadṛcchayā

येनैवान्यः प्रभवति सोऽपरानपि बाधतेआचाराणामनैकाग्र्यं सर्वेषामेव लक्षयेत्

yenaivānyaḥ prabhavati so'parānapi bādhateācārāṇāmanaikāgryaṃ sarveṣāmeva lakṣayet

चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतःतेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती

cirābhipannaḥ kavibhiḥ pūrvaṃ dharma udāhṛtaḥtenācāreṇa pūrveṇa saṃsthā bhavati śāśvatī