Parva.Adhyaya 12.27

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अभिमन्यौ हते बाले द्रौपद्यास्तनयेषु चधृष्टद्युम्ने विराटे च द्रुपदे च महीपतौ

abhimanyau hate bāle draupadyāstanayeṣu cadhṛṣṭadyumne virāṭe ca drupade ca mahīpatau

वसुषेणे च धर्मज्ञे धृष्टकेतौ च पार्थिवेतथान्येषु नरेन्द्रेषु नानादेश्येषु संयुगे

vasuṣeṇe ca dharmajñe dhṛṣṭaketau ca pārthivetathānyeṣu narendreṣu nānādeśyeṣu saṃyuge

न विमुञ्चति मां शोको ज्ञातिघातिनमातुरम्राज्यकामुकमत्युग्रं स्ववंशोच्छेदकारकम्

na vimuñcati māṃ śoko jñātighātinamāturamrājyakāmukamatyugraṃ svavaṃśocchedakārakam

यस्याङ्के क्रीडमानेन मया वै परिवर्तितम्स मया राज्यलुब्धेन गाङ्गेयो विनिपातितः

yasyāṅke krīḍamānena mayā vai parivartitamsa mayā rājyalubdhena gāṅgeyo vinipātitaḥ

यदा ह्येनं विघूर्णन्तमपश्यं पार्थसायकैःकम्पमानं यथा वज्रैः प्रेक्षमाणं शिखण्डिनम्

yadā hyenaṃ vighūrṇantamapaśyaṃ pārthasāyakaiḥkampamānaṃ yathā vajraiḥ prekṣamāṇaṃ śikhaṇḍinam

जीर्णं सिंहमिव प्रांशुं नरसिंहं पितामहम्कीर्यमाणं शरैस्तीक्ष्णैर्दृष्ट्वा मे व्यथितं मनः

jīrṇaṃ siṃhamiva prāṃśuṃ narasiṃhaṃ pitāmahamkīryamāṇaṃ śaraistīkṣṇairdṛṣṭvā me vyathitaṃ manaḥ

प्राङ्मुखं सीदमानं च रथादपच्युतं शरैःघूर्णमानं यथा शैलं तदा मे कश्मलोऽभवत्

prāṅmukhaṃ sīdamānaṃ ca rathādapacyutaṃ śaraiḥghūrṇamānaṃ yathā śailaṃ tadā me kaśmalo'bhavat

यः स बाणधनुष्पाणिर्योधयामास भार्गवम्बहून्यहानि कौरव्यः कुरुक्षेत्रे महामृधे

yaḥ sa bāṇadhanuṣpāṇiryodhayāmāsa bhārgavambahūnyahāni kauravyaḥ kurukṣetre mahāmṛdhe

समेतं पार्थिवं क्षत्रं वाराणस्यां नदीसुतःकन्यार्थमाह्वयद्वीरो रथेनैकेन संयुगे

sametaṃ pārthivaṃ kṣatraṃ vārāṇasyāṃ nadīsutaḥkanyārthamāhvayadvīro rathenaikena saṃyuge

येन चोग्रायुधो राजा चक्रवर्ती दुरासदःदग्धः शस्त्रप्रतापेन स मया युधि घातितः

yena cogrāyudho rājā cakravartī durāsadaḥdagdhaḥ śastrapratāpena sa mayā yudhi ghātitaḥ

स्वयं मृत्युं रक्षमाणः पाञ्चाल्यं यः शिखण्डिनम्न बाणैः पातयामास सोऽर्जुनेन निपातितः

svayaṃ mṛtyuṃ rakṣamāṇaḥ pāñcālyaṃ yaḥ śikhaṇḍinamna bāṇaiḥ pātayāmāsa so'rjunena nipātitaḥ

यदैनं पतितं भूमावपश्यं रुधिरोक्षितम्तदैवाविशदत्युग्रो ज्वरो मे मुनिसत्तमयेन संवर्धिता बाला येन स्म परिरक्षिताः

yadainaṃ patitaṃ bhūmāvapaśyaṃ rudhirokṣitamtadaivāviśadatyugro jvaro me munisattamayena saṃvardhitā bālā yena sma parirakṣitāḥ

स मया राज्यलुब्धेन पापेन गुरुघातिनाअल्पकालस्य राज्यस्य कृते मूढेन घातितः

sa mayā rājyalubdhena pāpena gurughātināalpakālasya rājyasya kṛte mūḍhena ghātitaḥ

आचार्यश्च महेष्वासः सर्वपार्थिवपूजितःअभिगम्य रणे मिथ्या पापेनोक्तः सुतं प्रति

ācāryaśca maheṣvāsaḥ sarvapārthivapūjitaḥabhigamya raṇe mithyā pāpenoktaḥ sutaṃ prati

तन्मे दहति गात्राणि यन्मां गुरुरभाषतसत्यवाक्यो हि राजंस्त्वं यदि जीवति मे सुतःसत्यं मा मर्शयन्विप्रो मयि तत्परिपृष्टवान्

tanme dahati gātrāṇi yanmāṃ gururabhāṣatasatyavākyo hi rājaṃstvaṃ yadi jīvati me sutaḥsatyaṃ mā marśayanvipro mayi tatparipṛṣṭavān

कुञ्जरं चान्तरं कृत्वा मिथ्योपचरितं मयासुभृशं राज्यलुब्धेन पापेन गुरुघातिना

kuñjaraṃ cāntaraṃ kṛtvā mithyopacaritaṃ mayāsubhṛśaṃ rājyalubdhena pāpena gurughātinā

सत्यकञ्चुकमास्थाय मयोक्तो गुरुराहवेअश्वत्थामा हत इति कुञ्जरे विनिपातितेकान्नु लोकान्गमिष्यामि कृत्वा तत्कर्म दारुणम्

satyakañcukamāsthāya mayokto gururāhaveaśvatthāmā hata iti kuñjare vinipātitekānnu lokāngamiṣyāmi kṛtvā tatkarma dāruṇam

अघातयं च यत्कर्णं समरेष्वपलायिनम्ज्येष्ठं भ्रातरमत्युग्रं को मत्तः पापकृत्तमः

aghātayaṃ ca yatkarṇaṃ samareṣvapalāyinamjyeṣṭhaṃ bhrātaramatyugraṃ ko mattaḥ pāpakṛttamaḥ

अभिमन्युं च यद्बालं जातं सिंहमिवाद्रिषुप्रावेशयमहं लुब्धो वाहिनीं द्रोणपालिताम्

abhimanyuṃ ca yadbālaṃ jātaṃ siṃhamivādriṣuprāveśayamahaṃ lubdho vāhinīṃ droṇapālitām

तदाप्रभृति बीभत्सुं न शक्नोमि निरीक्षितुम्कृष्णं च पुण्डरीकाक्षं किल्बिषी भ्रूणहा यथा

tadāprabhṛti bībhatsuṃ na śaknomi nirīkṣitumkṛṣṇaṃ ca puṇḍarīkākṣaṃ kilbiṣī bhrūṇahā yathā

द्रौपदीं चाप्यदुःखार्हां पञ्चपुत्रविनाकृताम्शोचामि पृथिवीं हीनां पञ्चभिः पर्वतैरिव

draupadīṃ cāpyaduḥkhārhāṃ pañcaputravinākṛtāmśocāmi pṛthivīṃ hīnāṃ pañcabhiḥ parvatairiva

सोऽहमागस्करः पापः पृथिवीनाशकारकःआसीन एवमेवेदं शोषयिष्ये कलेवरम्

so'hamāgaskaraḥ pāpaḥ pṛthivīnāśakārakaḥāsīna evamevedaṃ śoṣayiṣye kalevaram

प्रायोपविष्टं जानीध्वमद्य मां गुरुघातिनम्जातिष्वन्यास्वपि यथा न भवेयं कुलान्तकृत्

prāyopaviṣṭaṃ jānīdhvamadya māṃ gurughātinamjātiṣvanyāsvapi yathā na bhaveyaṃ kulāntakṛt

न भोक्ष्ये न च पानीयमुपयोक्ष्ये कथंचनशोषयिष्ये प्रियान्प्राणानिहस्थोऽहं तपोधन

na bhokṣye na ca pānīyamupayokṣye kathaṃcanaśoṣayiṣye priyānprāṇānihastho'haṃ tapodhana

यथेष्टं गम्यतां काममनुजाने प्रसाद्य वःसर्वे मामनुजानीत त्यक्ष्यामीदं कलेवरम्

yatheṣṭaṃ gamyatāṃ kāmamanujāne prasādya vaḥsarve māmanujānīta tyakṣyāmīdaṃ kalevaram

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तमेवंवादिनं पार्थं बन्धुशोकेन विह्वलम्मैवमित्यब्रवीद्व्यासो निगृह्य मुनिसत्तमः

tamevaṃvādinaṃ pārthaṃ bandhuśokena vihvalammaivamityabravīdvyāso nigṛhya munisattamaḥ

अतिवेलं महाराज न शोकं कर्तुमर्हसिपुनरुक्तं प्रवक्ष्यामि दिष्टमेतदिति प्रभो

ativelaṃ mahārāja na śokaṃ kartumarhasipunaruktaṃ pravakṣyāmi diṣṭametaditi prabho

संयोगा विप्रयोगाश्च जातानां प्राणिनां ध्रुवम्बुद्बुदा इव तोयेषु भवन्ति न भवन्ति च

saṃyogā viprayogāśca jātānāṃ prāṇināṃ dhruvambudbudā iva toyeṣu bhavanti na bhavanti ca

सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाःसंयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम्

sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥsaṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam

सुखं दुःखान्तमालस्यं दाक्ष्यं दुःखं सुखोदयम्भूतिः श्रीर्ह्रीर्धृतिः सिद्धिर्नादक्षे निवसन्त्युत

sukhaṃ duḥkhāntamālasyaṃ dākṣyaṃ duḥkhaṃ sukhodayambhūtiḥ śrīrhrīrdhṛtiḥ siddhirnādakṣe nivasantyuta

नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदःन च प्रज्ञालमर्थेभ्यो न सुखेभ्योऽप्यलं धनम्

nālaṃ sukhāya suhṛdo nālaṃ duḥkhāya durhṛdaḥna ca prajñālamarthebhyo na sukhebhyo'pyalaṃ dhanam

यथा सृष्टोऽसि कौन्तेय धात्रा कर्मसु तत्कुरुअत एव हि सिद्धिस्ते नेशस्त्वमात्मना नृप

yathā sṛṣṭo'si kaunteya dhātrā karmasu tatkuruata eva hi siddhiste neśastvamātmanā nṛpa