Parva.Adhyaya 12.278

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

तिष्ठते मे सदा तात कौतूहलमिदं हृदितदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तः कुरुपितामह

tiṣṭhate me sadā tāta kautūhalamidaṃ hṛditadahaṃ śrotumicchāmi tvattaḥ kurupitāmaha

कथं देवर्षिरुशना सदा काव्यो महामतिःअसुराणां प्रियकरः सुराणामप्रिये रतः

kathaṃ devarṣiruśanā sadā kāvyo mahāmatiḥasurāṇāṃ priyakaraḥ surāṇāmapriye rataḥ

वर्धयामास तेजश्च किमर्थममितौजसाम्नित्यं वैरनिबद्धाश्च दानवाः सुरसत्तमैः

vardhayāmāsa tejaśca kimarthamamitaujasāmnityaṃ vairanibaddhāśca dānavāḥ surasattamaiḥ

कथं चाप्युशना प्राप शुक्रत्वममरद्युतिःऋद्धिं च स कथं प्राप्तः सर्वमेतद्ब्रवीहि मे

kathaṃ cāpyuśanā prāpa śukratvamamaradyutiḥṛddhiṃ ca sa kathaṃ prāptaḥ sarvametadbravīhi me

न याति च स तेजस्वी मध्येन नभसः कथम्एतदिच्छामि विज्ञातुं निखिलेन पितामह

na yāti ca sa tejasvī madhyena nabhasaḥ kathametadicchāmi vijñātuṃ nikhilena pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

शृणु राजन्नवहितः सर्वमेतद्यथातथम्यथामति यथा चैतच्छ्रुतपूर्वं मयानघ

śṛṇu rājannavahitaḥ sarvametadyathātathamyathāmati yathā caitacchrutapūrvaṃ mayānagha

एष भार्गवदायादो मुनिः सत्यो दृढव्रतःअसुराणां प्रियकरो निमित्ते करुणात्मके

eṣa bhārgavadāyādo muniḥ satyo dṛḍhavrataḥasurāṇāṃ priyakaro nimitte karuṇātmake

इन्द्रोऽथ धनदो राजा यक्षरक्षोधिपः स चप्रभविष्णुश्च कोशस्य जगतश्च तथा प्रभुः

indro'tha dhanado rājā yakṣarakṣodhipaḥ sa caprabhaviṣṇuśca kośasya jagataśca tathā prabhuḥ

तस्यात्मानमथाविश्य योगसिद्धो महामुनिःरुद्ध्वा धनपतिं देवं योगेन हृतवान्वसु

tasyātmānamathāviśya yogasiddho mahāmuniḥruddhvā dhanapatiṃ devaṃ yogena hṛtavānvasu

हृते धने ततः शर्म न लेभे धनदस्तथाआपन्नमन्युः संविग्नः सोऽभ्यगात्सुरसत्तमम्

hṛte dhane tataḥ śarma na lebhe dhanadastathāāpannamanyuḥ saṃvignaḥ so'bhyagātsurasattamam

निवेदयामास तदा शिवायामिततेजसेदेवश्रेष्ठाय रुद्राय सौम्याय बहुरूपिणे

nivedayāmāsa tadā śivāyāmitatejasedevaśreṣṭhāya rudrāya saumyāya bahurūpiṇe

कुबेर उवाच · kubera uvāca

योगात्मकेनोशनसा रुद्ध्वा मम हृतं वसुयोगेनात्मगतिं कृत्वा निःसृतश्च महातपाः

yogātmakenośanasā ruddhvā mama hṛtaṃ vasuyogenātmagatiṃ kṛtvā niḥsṛtaśca mahātapāḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एतच्छ्रुत्वा ततः क्रुद्धो महायोगी महेश्वरःसंरक्तनयनो राजञ्शूलमादाय तस्थिवान्

etacchrutvā tataḥ kruddho mahāyogī maheśvaraḥsaṃraktanayano rājañśūlamādāya tasthivān

क्वास्वौ क्वासाविति प्राह गृहीत्वा परमायुधम्उशना दूरतस्तस्य बभौ ज्ञात्वा चिकीर्षितम्

kvāsvau kvāsāviti prāha gṛhītvā paramāyudhamuśanā dūratastasya babhau jñātvā cikīrṣitam

स महायोगिनो बुद्ध्वा तं रोषं वै महात्मनःगतिमागमनं वेत्ति स्थानं वेत्ति ततः प्रभुः

sa mahāyogino buddhvā taṃ roṣaṃ vai mahātmanaḥgatimāgamanaṃ vetti sthānaṃ vetti tataḥ prabhuḥ

संचिन्त्योग्रेण तपसा महात्मानं महेश्वरम्उशना योगसिद्धात्मा शूलाग्रे प्रत्यदृश्यत

saṃcintyogreṇa tapasā mahātmānaṃ maheśvaramuśanā yogasiddhātmā śūlāgre pratyadṛśyata

विज्ञातरूपः स तदा तपःसिद्धेन धन्विनाज्ञात्वा शूलं च देवेशः पाणिना समनामयत्

vijñātarūpaḥ sa tadā tapaḥsiddhena dhanvinājñātvā śūlaṃ ca deveśaḥ pāṇinā samanāmayat

आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसापिनाकमिति चोवाच शूलमुग्रायुधः प्रभुः

ānatenātha śūlena pāṇināmitatejasāpinākamiti covāca śūlamugrāyudhaḥ prabhuḥ

पाणिमध्यगतं दृष्ट्वा भार्गवं तमुमापतिःआस्यं विवृत्य ककुदी पाणिं संप्राक्षिपच्छनैः

pāṇimadhyagataṃ dṛṣṭvā bhārgavaṃ tamumāpatiḥāsyaṃ vivṛtya kakudī pāṇiṃ saṃprākṣipacchanaiḥ

स तु प्रविष्ट उशना कोष्ठं माहेश्वरं प्रभुःव्यचरच्चापि तत्रासौ महात्मा भृगुनन्दनः

sa tu praviṣṭa uśanā koṣṭhaṃ māheśvaraṃ prabhuḥvyacaraccāpi tatrāsau mahātmā bhṛgunandanaḥ

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

किमर्थं व्यचरद्राजन्नुशना तस्य धीमतःजठरे देवदेवस्य किं चाकार्षीन्महाद्युतिः

kimarthaṃ vyacaradrājannuśanā tasya dhīmataḥjaṭhare devadevasya kiṃ cākārṣīnmahādyutiḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

पुरा सोऽन्तर्जलगतः स्थाणुभूतो महाव्रतःवर्षाणामभवद्राजन्प्रयुतान्यर्बुदानि च

purā so'ntarjalagataḥ sthāṇubhūto mahāvrataḥvarṣāṇāmabhavadrājanprayutānyarbudāni ca

उदतिष्ठत्तपस्तप्त्वा दुश्चरं स महाह्रदात्ततो देवातिदेवस्तं ब्रह्मा समुपसर्पत

udatiṣṭhattapastaptvā duścaraṃ sa mahāhradāttato devātidevastaṃ brahmā samupasarpata

तपोवृद्धिमपृच्छच्च कुशलं चैनमव्ययम्तपः सुचीर्णमिति च प्रोवाच वृषभध्वजः

tapovṛddhimapṛcchacca kuśalaṃ cainamavyayamtapaḥ sucīrṇamiti ca provāca vṛṣabhadhvajaḥ

तत्संयोगेन वृद्धिं चाप्यपश्यत्स तु शंकरःमहामतिरचिन्त्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा

tatsaṃyogena vṛddhiṃ cāpyapaśyatsa tu śaṃkaraḥmahāmatiracintyātmā satyadharmarataḥ sadā

स तेनाढ्यो महायोगी तपसा च धनेन चव्यराजत महाराज त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्

sa tenāḍhyo mahāyogī tapasā ca dhanena cavyarājata mahārāja triṣu lokeṣu vīryavān

ततः पिनाकी योगात्मा ध्यानयोगं समाविशत्उशना तु समुद्विग्नो निलिल्ये जठरे ततः

tataḥ pinākī yogātmā dhyānayogaṃ samāviśatuśanā tu samudvigno nililye jaṭhare tataḥ

तुष्टाव च महायोगी देवं तत्रस्थ एव चनिःसारं काङ्क्षमाणस्तु तेजसा प्रत्यहन्यत

tuṣṭāva ca mahāyogī devaṃ tatrastha eva caniḥsāraṃ kāṅkṣamāṇastu tejasā pratyahanyata

उशना तु तदोवाच जठरस्थो महामुनिःप्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनररिंदम

uśanā tu tadovāca jaṭharastho mahāmuniḥprasādaṃ me kuruṣveti punaḥ punarariṃdama

तमुवाच महादेवो गच्छ शिश्नेन मोक्षणम्इति स्रोतांसि सर्वाणि रुद्ध्वा त्रिदशपुंगवः

tamuvāca mahādevo gaccha śiśnena mokṣaṇamiti srotāṃsi sarvāṇi ruddhvā tridaśapuṃgavaḥ

अपश्यमानः स द्वारं सर्वतःपिहितो मुनिःपर्यक्रामद्दह्यमान इतश्चेतश्च तेजसा

apaśyamānaḥ sa dvāraṃ sarvataḥpihito muniḥparyakrāmaddahyamāna itaścetaśca tejasā

स विनिष्क्रम्य शिश्नेन शुक्रत्वमभिपेदिवान्कार्येण तेन नभसो नागच्छत च मध्यतः

sa viniṣkramya śiśnena śukratvamabhipedivānkāryeṇa tena nabhaso nāgacchata ca madhyataḥ

निष्क्रान्तमथ तं दृष्ट्वा ज्वलन्तमिव तेजसाभवो रोषसमाविष्टः शूलोद्यतकरः स्थितः

niṣkrāntamatha taṃ dṛṣṭvā jvalantamiva tejasābhavo roṣasamāviṣṭaḥ śūlodyatakaraḥ sthitaḥ

न्यवारयत तं देवी क्रुद्धं पशुपतिं पतिम्पुत्रत्वमगमद्देव्या वारिते शंकरे च सः

nyavārayata taṃ devī kruddhaṃ paśupatiṃ patimputratvamagamaddevyā vārite śaṃkare ca saḥ

देव्युवाचहिंसनीयस्त्वया नैष मम पुत्रत्वमागतःन हि देवोदरात्कश्चिन्निःसृतो नाशमर्छति

devyuvācahiṃsanīyastvayā naiṣa mama putratvamāgataḥna hi devodarātkaścinniḥsṛto nāśamarchati

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततः प्रीतोऽभवद्देव्याः प्रहसंश्चेदमब्रवीत्गच्छत्वेष यथाकाममिति राजन्पुनः पुनः

tataḥ prīto'bhavaddevyāḥ prahasaṃścedamabravītgacchatveṣa yathākāmamiti rājanpunaḥ punaḥ

ततः प्रणम्य वरदं देवं देवीमुमां तथाउशना प्राप तद्धीमान्गतिमिष्टां महामुनिः

tataḥ praṇamya varadaṃ devaṃ devīmumāṃ tathāuśanā prāpa taddhīmāngatimiṣṭāṃ mahāmuniḥ

एतत्ते कथितं तात भार्गवस्य महात्मनःचरितं भरतश्रेष्ठ यन्मां त्वं परिपृच्छसि

etatte kathitaṃ tāta bhārgavasya mahātmanaḥcaritaṃ bharataśreṣṭha yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi