Parva.Adhyaya 12.279

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अतः परं महाबाहो यच्छ्रेयस्तद्वदस्व मेन तृप्याम्यमृतस्येव वचसस्ते पितामह

ataḥ paraṃ mahābāho yacchreyastadvadasva mena tṛpyāmyamṛtasyeva vacasaste pitāmaha

किं कर्म पुरुषः कृत्वा शुभं पुरुषसत्तमश्रेयः परमवाप्नोति प्रेत्य चेह च तद्वद

kiṃ karma puruṣaḥ kṛtvā śubhaṃ puruṣasattamaśreyaḥ paramavāpnoti pretya ceha ca tadvada

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा पूर्वं महायशाःपराशरं महात्मानं पप्रच्छ जनको नृपः

atra te vartayiṣyāmi yathā pūrvaṃ mahāyaśāḥparāśaraṃ mahātmānaṃ papraccha janako nṛpaḥ

किं श्रेयः सर्वभूतानामस्मिँल्लोके परत्र चयद्भवेत्प्रतिपत्तव्यं तद्भवान्प्रब्रवीतु मे

kiṃ śreyaḥ sarvabhūtānāmasmim̐lloke paratra cayadbhavetpratipattavyaṃ tadbhavānprabravītu me

ततः स तपसा युक्तः सर्वधर्मविधानवित्नृपायानुग्रहमना मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत्

tataḥ sa tapasā yuktaḥ sarvadharmavidhānavitnṛpāyānugrahamanā munirvākyamathābravīt

धर्म एव कृतः श्रेयानिह लोके परत्र चतस्माद्धि परमं नास्ति यथा प्राहुर्मनीषिणः

dharma eva kṛtaḥ śreyāniha loke paratra catasmāddhi paramaṃ nāsti yathā prāhurmanīṣiṇaḥ

प्रतिपद्य नरो धर्मं स्वर्गलोके महीयतेधर्मात्मकः कर्मविधिर्देहिनां नृपसत्तमतस्मिन्नाश्रमिणः सन्तः स्वकर्माणीह कुर्वते

pratipadya naro dharmaṃ svargaloke mahīyatedharmātmakaḥ karmavidhirdehināṃ nṛpasattamatasminnāśramiṇaḥ santaḥ svakarmāṇīha kurvate

चतुर्विधा हि लोकस्य यात्रा तात विधीयतेमर्त्या यत्रावतिष्ठन्ते सा च कामात्प्रवर्तते

caturvidhā hi lokasya yātrā tāta vidhīyatemartyā yatrāvatiṣṭhante sā ca kāmātpravartate

सुकृतासुकृतं कर्म निषेव्य विविधैः क्रमैःदशार्धप्रविभक्तानां भूतानां बहुधा गतिः

sukṛtāsukṛtaṃ karma niṣevya vividhaiḥ kramaiḥdaśārdhapravibhaktānāṃ bhūtānāṃ bahudhā gatiḥ

सौवर्णं राजतं वापि यथा भाण्डं निषिच्यतेतथा निषिच्यते जन्तुः पूर्वकर्मवशानुगः

sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi yathā bhāṇḍaṃ niṣicyatetathā niṣicyate jantuḥ pūrvakarmavaśānugaḥ

नाबीजाज्जायते किंचिन्नाकृत्वा सुखमेधतेसुकृती विन्दति सुखं प्राप्य देहक्षयं नरः

nābījājjāyate kiṃcinnākṛtvā sukhamedhatesukṛtī vindati sukhaṃ prāpya dehakṣayaṃ naraḥ

दैवं तात न पश्यामि नास्ति दैवस्य साधनम्स्वभावतो हि संसिद्धा देवगन्धर्वदानवाः

daivaṃ tāta na paśyāmi nāsti daivasya sādhanamsvabhāvato hi saṃsiddhā devagandharvadānavāḥ

प्रेत्य जातिकृतं कर्म न स्मरन्ति सदा जनाःते वै तस्य फलप्राप्तौ कर्म चापि चतुर्विधम्

pretya jātikṛtaṃ karma na smaranti sadā janāḥte vai tasya phalaprāptau karma cāpi caturvidham

लोकयात्राश्रयश्चैव शब्दो वेदाश्रयः कृतःशान्त्यर्थं मनसस्तात नैतद्वृद्धानुशासनम्

lokayātrāśrayaścaiva śabdo vedāśrayaḥ kṛtaḥśāntyarthaṃ manasastāta naitadvṛddhānuśāsanam

चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम्कुरुते यादृशं कर्म तादृशं प्रतिपद्यते

cakṣuṣā manasā vācā karmaṇā ca caturvidhamkurute yādṛśaṃ karma tādṛśaṃ pratipadyate

निरन्तरं च मिश्रं च फलते कर्म पार्थिवकल्याणं यदि वा पापं न तु नाशोऽस्य विद्यते

nirantaraṃ ca miśraṃ ca phalate karma pārthivakalyāṇaṃ yadi vā pāpaṃ na tu nāśo'sya vidyate

कदाचित्सुकृतं तात कूटस्थमिव तिष्ठतिमज्जमानस्य संसारे यावद्दुःखाद्विमुच्यते

kadācitsukṛtaṃ tāta kūṭasthamiva tiṣṭhatimajjamānasya saṃsāre yāvadduḥkhādvimucyate

ततो दुःखक्षयं कृत्वा सुकृतं कर्म सेवतेसुकृतक्षयाद्दुष्कृतं च तद्विद्धि मनुजाधिप

tato duḥkhakṣayaṃ kṛtvā sukṛtaṃ karma sevatesukṛtakṣayādduṣkṛtaṃ ca tadviddhi manujādhipa

दमः क्षमा धृतिस्तेजः संतोषः सत्यवादिताह्रीरहिंसाव्यसनिता दाक्ष्यं चेति सुखावहाः

damaḥ kṣamā dhṛtistejaḥ saṃtoṣaḥ satyavāditāhrīrahiṃsāvyasanitā dākṣyaṃ ceti sukhāvahāḥ

दुष्कृते सुकृते वापि न जन्तुरयतो भवेत्नित्यं मनःसमाधाने प्रयतेत विचक्षणः

duṣkṛte sukṛte vāpi na janturayato bhavetnityaṃ manaḥsamādhāne prayateta vicakṣaṇaḥ

नायं परस्य सुकृतं दुष्कृतं वापि सेवतेकरोति यादृशं कर्म तादृशं प्रतिपद्यते

nāyaṃ parasya sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vāpi sevatekaroti yādṛśaṃ karma tādṛśaṃ pratipadyate

सुखदुःखे समाधाय पुमानन्येन गच्छतिअन्येनैव जनः सर्वः संगतो यश्च पार्थिव

sukhaduḥkhe samādhāya pumānanyena gacchatianyenaiva janaḥ sarvaḥ saṃgato yaśca pārthiva

परेषां यदसूयेत न तत्कुर्यात्स्वयं नरःयो ह्यसूयुस्तथायुक्तः सोऽवहासं नियच्छति

pareṣāṃ yadasūyeta na tatkuryātsvayaṃ naraḥyo hyasūyustathāyuktaḥ so'vahāsaṃ niyacchati

भीरू राजन्यो ब्राह्मणः सर्वभक्षो; वैश्योऽनीहावान्हीनवर्णोऽलसश्चविद्वांश्चाशीलो वृत्तहीनः कुलीनः; सत्याद्भ्रष्टो ब्राह्मणः स्त्री च दुष्टा

bhīrū rājanyo brāhmaṇaḥ sarvabhakṣo; vaiśyo'nīhāvānhīnavarṇo'lasaścavidvāṃścāśīlo vṛttahīnaḥ kulīnaḥ; satyādbhraṣṭo brāhmaṇaḥ strī ca duṣṭā

रागी मुक्तः पचमानोऽऽत्महेतो;र्मूर्खो वक्ता नृपहीनं च राष्ट्रम्एते सर्वे शोच्यतां यान्ति राज;न्यश्चायुक्तः स्नेहहीनः प्रजासु

rāgī muktaḥ pacamāno''tmaheto;rmūrkho vaktā nṛpahīnaṃ ca rāṣṭramete sarve śocyatāṃ yānti rāja;nyaścāyuktaḥ snehahīnaḥ prajāsu