Parva.Adhyaya 12.280

पराशर उवाच · parāśara uvāca

मनोरथरथं प्राप्य इन्द्रियार्थहयं नरःरश्मिभिर्ज्ञानसंभूतैर्यो गच्छति स बुद्धिमान्

manoratharathaṃ prāpya indriyārthahayaṃ naraḥraśmibhirjñānasaṃbhūtairyo gacchati sa buddhimān

सेवाश्रितेन मनसा वृत्तिहीनस्य शस्यतेद्विजातिहस्तान्निर्वृत्ता न तु तुल्यात्परस्परम्

sevāśritena manasā vṛttihīnasya śasyatedvijātihastānnirvṛttā na tu tulyātparasparam

आयुर्नसुलभं लब्ध्वा नावकर्षेद्विशां पतेउत्कर्षार्थं प्रयतते नरः पुण्येन कर्मणा

āyurnasulabhaṃ labdhvā nāvakarṣedviśāṃ pateutkarṣārthaṃ prayatate naraḥ puṇyena karmaṇā

वर्णेभ्योऽपि परिभ्रष्टः स वै संमानमर्हतिन तु यः सत्क्रियां प्राप्य राजसं कर्म सेवते

varṇebhyo'pi paribhraṣṭaḥ sa vai saṃmānamarhatina tu yaḥ satkriyāṃ prāpya rājasaṃ karma sevate

वर्णोत्कर्षमवाप्नोति नरः पुण्येन कर्मणादुर्लभं तमलब्धा हि हन्यात्पापेन कर्मणा

varṇotkarṣamavāpnoti naraḥ puṇyena karmaṇādurlabhaṃ tamalabdhā hi hanyātpāpena karmaṇā

अज्ञानाद्धि कृतं पापं तपसैवाभिनिर्णुदेत्पापं हि कर्म फलति पापमेव स्वयं कृतम्तस्मात्पापं न सेवेत कर्म दुःखफलोदयम्

ajñānāddhi kṛtaṃ pāpaṃ tapasaivābhinirṇudetpāpaṃ hi karma phalati pāpameva svayaṃ kṛtamtasmātpāpaṃ na seveta karma duḥkhaphalodayam

पापानुबन्धं यत्कर्म यद्यपि स्यान्महाफलम्न तत्सेवेत मेधावी शुचिः कुसलिलं यथा

pāpānubandhaṃ yatkarma yadyapi syānmahāphalamna tatseveta medhāvī śuciḥ kusalilaṃ yathā

किंकष्टमनुपश्यामि फलं पापस्य कर्मणःप्रत्यापन्नस्य हि सतो नात्मा तावद्विरोचते

kiṃkaṣṭamanupaśyāmi phalaṃ pāpasya karmaṇaḥpratyāpannasya hi sato nātmā tāvadvirocate

प्रत्यापत्तिश्च यस्येह बालिशस्य न जायतेतस्यापि सुमहांस्तापः प्रस्थितस्योपजायते

pratyāpattiśca yasyeha bāliśasya na jāyatetasyāpi sumahāṃstāpaḥ prasthitasyopajāyate

विरक्तं शोध्यते वस्त्रं न तु कृष्णोपसंहितम्प्रयत्नेन मनुष्येन्द्र पापमेवं निबोध मे

viraktaṃ śodhyate vastraṃ na tu kṛṣṇopasaṃhitamprayatnena manuṣyendra pāpamevaṃ nibodha me

स्वयं कृत्वा तु यः पापं शुभमेवानुतिष्ठतिप्रायश्चित्तं नरः कर्तुमुभयं सोऽश्नुते पृथक्

svayaṃ kṛtvā tu yaḥ pāpaṃ śubhamevānutiṣṭhatiprāyaścittaṃ naraḥ kartumubhayaṃ so'śnute pṛthak

अज्ञानात्तु कृतां हिंसामहिंसा व्यपकर्षतिब्राह्मणाः शास्त्रनिर्देशादित्याहुर्ब्रह्मवादिनः

ajñānāttu kṛtāṃ hiṃsāmahiṃsā vyapakarṣatibrāhmaṇāḥ śāstranirdeśādityāhurbrahmavādinaḥ

तथा कामकृतं चास्य विहिंसैवापकर्षतिइत्याहुर्धर्मशास्त्रज्ञा ब्राह्मणा वेदपारगाः

tathā kāmakṛtaṃ cāsya vihiṃsaivāpakarṣatiityāhurdharmaśāstrajñā brāhmaṇā vedapāragāḥ

अहं तु तावत्पश्यामि कर्म यद्वर्तते कृतम्गुणयुक्तं प्रकाशं च पापेनानुपसंहितम्

ahaṃ tu tāvatpaśyāmi karma yadvartate kṛtamguṇayuktaṃ prakāśaṃ ca pāpenānupasaṃhitam

यथा सूक्ष्माणि कर्माणि फलन्तीह यथातथम्बुद्धियुक्तानि तानीह कृतानि मनसा सह

yathā sūkṣmāṇi karmāṇi phalantīha yathātathambuddhiyuktāni tānīha kṛtāni manasā saha

भवत्यल्पफलं कर्म सेवितं नित्यमुल्बणम्अबुद्धिपूर्वं धर्मज्ञ कृतमुग्रेण कर्मणा

bhavatyalpaphalaṃ karma sevitaṃ nityamulbaṇamabuddhipūrvaṃ dharmajña kṛtamugreṇa karmaṇā

कृतानि यानि कर्माणि दैवतैर्मुनिभिस्तथानाचरेत्तानि धर्मात्मा श्रुत्वा चापि न कुत्सयेत्

kṛtāni yāni karmāṇi daivatairmunibhistathānācarettāni dharmātmā śrutvā cāpi na kutsayet

संचिन्त्य मनसा राजन्विदित्वा शक्तिमात्मनःकरोति यः शुभं कर्म स वै भद्राणि पश्यति

saṃcintya manasā rājanviditvā śaktimātmanaḥkaroti yaḥ śubhaṃ karma sa vai bhadrāṇi paśyati

नवे कपाले सलिलं संन्यस्तं हीयते यथानवेतरे तथाभावं प्राप्नोति सुखभावितम्

nave kapāle salilaṃ saṃnyastaṃ hīyate yathānavetare tathābhāvaṃ prāpnoti sukhabhāvitam

सतोयेऽन्यत्तु यत्तोयं तस्मिन्नेव प्रसिच्यतेवृद्धे वृद्धिमवाप्नोति सलिले सलिलं यथा

satoye'nyattu yattoyaṃ tasminneva prasicyatevṛddhe vṛddhimavāpnoti salile salilaṃ yathā

एवं कर्माणि यानीह बुद्धियुक्तानि भूपतेनसमानीह हीनानि तानि पुण्यतमान्यपि

evaṃ karmāṇi yānīha buddhiyuktāni bhūpatenasamānīha hīnāni tāni puṇyatamānyapi

राज्ञा जेतव्याः सायुधाश्चोन्नताश्च; सम्यक्कर्तव्यं पालनं च प्रजानाम्अग्निश्चेयो बहुभिश्चापि यज्ञै;रन्ते मध्ये वा वनमाश्रित्य स्थेयम्

rājñā jetavyāḥ sāyudhāśconnatāśca; samyakkartavyaṃ pālanaṃ ca prajānāmagniśceyo bahubhiścāpi yajñai;rante madhye vā vanamāśritya stheyam

दमान्वितः पुरुषो धर्मशीलो; भूतानि चात्मानमिवानुपश्येत्गरीयसः पूजयेदात्मशक्त्या; सत्येन शीलेन सुखं नरेन्द्र

damānvitaḥ puruṣo dharmaśīlo; bhūtāni cātmānamivānupaśyetgarīyasaḥ pūjayedātmaśaktyā; satyena śīlena sukhaṃ narendra