Parva.Adhyaya 12.281

पराशर उवाच · parāśara uvāca

कः कस्य चोपकुरुते कश्च कस्मै प्रयच्छतिप्राणी करोत्ययं कर्म सर्वमात्मार्थमात्मना

kaḥ kasya copakurute kaśca kasmai prayacchatiprāṇī karotyayaṃ karma sarvamātmārthamātmanā

गौरवेण परित्यक्तं निःस्नेहं परिवर्जयेत्सोदर्यं भ्रातरमपि किमुतान्यं पृथग्जनम्

gauraveṇa parityaktaṃ niḥsnehaṃ parivarjayetsodaryaṃ bhrātaramapi kimutānyaṃ pṛthagjanam

विशिष्टस्य विशिष्टाच्च तुल्यौ दानप्रतिग्रहौतयोः पुण्यतरं दानं तद्द्विजस्य प्रयच्छतः

viśiṣṭasya viśiṣṭācca tulyau dānapratigrahautayoḥ puṇyataraṃ dānaṃ taddvijasya prayacchataḥ

न्यायागतं धनं वर्णैर्न्यायेनैव विवर्धितम्संरक्ष्यं यत्नमास्थाय धर्मार्थमिति निश्चयः

nyāyāgataṃ dhanaṃ varṇairnyāyenaiva vivardhitamsaṃrakṣyaṃ yatnamāsthāya dharmārthamiti niścayaḥ

न धर्मार्थी नृशंसेन कर्मणा धनमर्जयेत्शक्तितः सर्वकार्याणि कुर्यान्नर्द्धिमनुस्मरेत्

na dharmārthī nṛśaṃsena karmaṇā dhanamarjayetśaktitaḥ sarvakāryāṇi kuryānnarddhimanusmaret

अपो हि प्रयतः शीतास्तापिता ज्वलनेन वाशक्तितोऽतिथये दत्त्वा क्षुधार्तायाश्नुते फलम्

apo hi prayataḥ śītāstāpitā jvalanena vāśaktito'tithaye dattvā kṣudhārtāyāśnute phalam

रन्तिदेवेन लोकेष्टा सिद्धिः प्राप्ता महात्मनाफलपत्रैरथो मूलैर्मुनीनर्चितवानसौ

rantidevena lokeṣṭā siddhiḥ prāptā mahātmanāphalapatrairatho mūlairmunīnarcitavānasau

तैरेव फलपत्रैश्च स माठरमतोषयत्तस्माल्लेभे परं स्थानं शैब्योऽपि पृथिवीपतिः

taireva phalapatraiśca sa māṭharamatoṣayattasmāllebhe paraṃ sthānaṃ śaibyo'pi pṛthivīpatiḥ

देवतातिथिभृत्येभ्यः पितृभ्योऽथात्मनस्तथाऋणवाञ्जायते मर्त्यस्तस्मादनृणतां व्रजेत्

devatātithibhṛtyebhyaḥ pitṛbhyo'thātmanastathāṛṇavāñjāyate martyastasmādanṛṇatāṃ vrajet

स्वाध्यायेन महर्षिभ्यो देवेभ्यो यज्ञकर्मणापितृभ्यः श्राद्धदानेन नृणामभ्यर्चनेन च

svādhyāyena maharṣibhyo devebhyo yajñakarmaṇāpitṛbhyaḥ śrāddhadānena nṛṇāmabhyarcanena ca

वाचः शेषावहार्येण पालनेनात्मनोऽपि चयथावद्भृत्यवर्गस्य चिकीर्षेद्धर्ममादितः

vācaḥ śeṣāvahāryeṇa pālanenātmano'pi cayathāvadbhṛtyavargasya cikīrṣeddharmamāditaḥ

प्रयत्नेन च संसिद्धा धनैरपि विवर्जिताःसम्यग्घुत्वा हुतवहं मुनयः सिद्धिमागताः

prayatnena ca saṃsiddhā dhanairapi vivarjitāḥsamyagghutvā hutavahaṃ munayaḥ siddhimāgatāḥ

विश्वामित्रस्य पुत्रत्वमृचीकतनयोऽगमत्ऋग्भिः स्तुत्वा महाभागो देवान्वै यज्ञभागिनः

viśvāmitrasya putratvamṛcīkatanayo'gamatṛgbhiḥ stutvā mahābhāgo devānvai yajñabhāginaḥ

गतः शुक्रत्वमुशना देवदेवप्रसादनात्देवीं स्तुत्वा तु गगने मोदते तेजसा वृतः

gataḥ śukratvamuśanā devadevaprasādanātdevīṃ stutvā tu gagane modate tejasā vṛtaḥ

असितो देवलश्चैव तथा नारदपर्वतौकक्षीवाञ्जामदग्न्यश्च रामस्ताण्ड्यस्तथांशुमान्

asito devalaścaiva tathā nāradaparvataukakṣīvāñjāmadagnyaśca rāmastāṇḍyastathāṃśumān

वसिष्ठो जमदग्निश्च विश्वामित्रोऽत्रिरेव चभरद्वाजो हरिश्मश्रुः कुण्डधारः श्रुतश्रवाः

vasiṣṭho jamadagniśca viśvāmitro'trireva cabharadvājo hariśmaśruḥ kuṇḍadhāraḥ śrutaśravāḥ

एते महर्षयः स्तुत्वा विष्णुमृग्भिः समाहिताःलेभिरे तपसा सिद्धिं प्रसादात्तस्य धीमतः

ete maharṣayaḥ stutvā viṣṇumṛgbhiḥ samāhitāḥlebhire tapasā siddhiṃ prasādāttasya dhīmataḥ

अनर्हाश्चार्हतां प्राप्ताः सन्तः स्तुत्वा तमेव हन तु वृद्धिमिहान्विच्छेत्कर्म कृत्वा जुगुप्सितम्

anarhāścārhatāṃ prāptāḥ santaḥ stutvā tameva hana tu vṛddhimihānvicchetkarma kṛtvā jugupsitam

येऽर्था धर्मेण ते सत्या येऽधर्मेण धिगस्तु तान्धर्मं वै शाश्वतं लोके न जह्याद्धनकाङ्क्षया

ye'rthā dharmeṇa te satyā ye'dharmeṇa dhigastu tāndharmaṃ vai śāśvataṃ loke na jahyāddhanakāṅkṣayā

आहिताग्निर्हि धर्मात्मा यः स पुण्यकृदुत्तमःवेदा हि सर्वे राजेन्द्र स्थितास्त्रिष्वग्निषु प्रभो

āhitāgnirhi dharmātmā yaḥ sa puṇyakṛduttamaḥvedā hi sarve rājendra sthitāstriṣvagniṣu prabho

स चाप्यग्न्याहितो विप्रः क्रिया यस्य न हीयतेश्रेयो ह्यनाहिताग्नित्वमग्निहोत्रं न निष्क्रियम्

sa cāpyagnyāhito vipraḥ kriyā yasya na hīyateśreyo hyanāhitāgnitvamagnihotraṃ na niṣkriyam

अग्निरात्मा च माता च पिता जनयिता तथागुरुश्च नरशार्दूल परिचर्या यथातथम्

agnirātmā ca mātā ca pitā janayitā tathāguruśca naraśārdūla paricaryā yathātatham

मानं त्यक्त्वा यो नरो वृद्धसेवी; विद्वान्क्लीबः पश्यति प्रीतियोगात्दाक्ष्येणाहीनो धर्मयुक्तो नदान्तो; लोकेऽस्मिन्वै पूज्यते सद्भिरार्यः

mānaṃ tyaktvā yo naro vṛddhasevī; vidvānklībaḥ paśyati prītiyogātdākṣyeṇāhīno dharmayukto nadānto; loke'sminvai pūjyate sadbhirāryaḥ