Parva.Adhyaya 12.283

पराशर उवाच · parāśara uvāca

प्रतिग्रहागता विप्रे क्षत्रिये शस्त्रनिर्जिताःवैश्ये न्यायार्जिताश्चैव शूद्रे शुश्रूषयार्जिताःस्वल्पाप्यर्थाः प्रशस्यन्ते धर्मस्यार्थे महाफलाः

pratigrahāgatā vipre kṣatriye śastranirjitāḥvaiśye nyāyārjitāścaiva śūdre śuśrūṣayārjitāḥsvalpāpyarthāḥ praśasyante dharmasyārthe mahāphalāḥ

नित्यं त्रयाणां वर्णानां शूद्रः शुश्रूषुरुच्यतेक्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्तिः पतति द्विजःशूद्रकर्मा यदा तु स्यात्तदा पतति वै द्विजः

nityaṃ trayāṇāṃ varṇānāṃ śūdraḥ śuśrūṣurucyatekṣatradharmā vaiśyadharmā nāvṛttiḥ patati dvijaḥśūdrakarmā yadā tu syāttadā patati vai dvijaḥ

वाणिज्यं पाशुपाल्यं च तथा शिल्पोपजीवनम्शूद्रस्यापि विधीयन्ते यदा वृत्तिर्न जायते

vāṇijyaṃ pāśupālyaṃ ca tathā śilpopajīvanamśūdrasyāpi vidhīyante yadā vṛttirna jāyate

रङ्गावतरणं चैव तथा रूपोपजीवनम्मद्यमांसोपजीव्यं च विक्रयो लोहचर्मणोः

raṅgāvataraṇaṃ caiva tathā rūpopajīvanammadyamāṃsopajīvyaṃ ca vikrayo lohacarmaṇoḥ

अपूर्विणा न कर्तव्यं कर्म लोके विगर्हितम्कृतपूर्विणस्तु त्यजतो महान्धर्म इति श्रुतिः

apūrviṇā na kartavyaṃ karma loke vigarhitamkṛtapūrviṇastu tyajato mahāndharma iti śrutiḥ

संसिद्धः पुरुषो लोके यदाचरति पापकम्मदेनाभिप्लुतमनास्तच्च नग्राह्यमुच्यते

saṃsiddhaḥ puruṣo loke yadācarati pāpakammadenābhiplutamanāstacca nagrāhyamucyate

श्रूयन्ते हि पुराणे वै प्रजा धिग्दण्डशासनाःदान्ता धर्मप्रधानाश्च न्यायधर्मानुवर्तकाः

śrūyante hi purāṇe vai prajā dhigdaṇḍaśāsanāḥdāntā dharmapradhānāśca nyāyadharmānuvartakāḥ

धर्म एव सदा नॄणामिह राजन्प्रशस्यतेधर्मवृद्धा गुणानेव सेवन्ते हि नरा भुवि

dharma eva sadā nṝṇāmiha rājanpraśasyatedharmavṛddhā guṇāneva sevante hi narā bhuvi

तं धर्ममसुरास्तात नामृष्यन्त जनाधिपविवर्धमानाः क्रमशस्तत्र तेऽन्वाविशन्प्रजाः

taṃ dharmamasurāstāta nāmṛṣyanta janādhipavivardhamānāḥ kramaśastatra te'nvāviśanprajāḥ

तेषां दर्पः समभवत्प्रजानां धर्मनाशनःदर्पात्मनां ततः क्रोधः पुनस्तेषामजायत

teṣāṃ darpaḥ samabhavatprajānāṃ dharmanāśanaḥdarpātmanāṃ tataḥ krodhaḥ punasteṣāmajāyata

ततः क्रोधाभिभूतानां वृत्तं लज्जासमन्वितम्ह्रीश्चैवाप्यनशद्राजंस्ततो मोहो व्यजायत

tataḥ krodhābhibhūtānāṃ vṛttaṃ lajjāsamanvitamhrīścaivāpyanaśadrājaṃstato moho vyajāyata

ततो मोहपरीतास्ते नापश्यन्त यथा पुरापरस्परावमर्देन वर्तयन्ति यथासुखम्

tato mohaparītāste nāpaśyanta yathā purāparasparāvamardena vartayanti yathāsukham

तान्प्राप्य तु स धिग्दण्डो नकारणमतोऽभवत्ततोऽभ्यगच्छन्देवांश्च ब्राह्मणांश्चावमन्य ह

tānprāpya tu sa dhigdaṇḍo nakāraṇamato'bhavattato'bhyagacchandevāṃśca brāhmaṇāṃścāvamanya ha

एतस्मिन्नेव काले तु देवा देववरं शिवम्अगच्छञ्शरणं वीरं बहुरूपं गणाधिपम्

etasminneva kāle tu devā devavaraṃ śivamagacchañśaraṇaṃ vīraṃ bahurūpaṃ gaṇādhipam

तेन स्म ते गगनगाः सपुराः पातिताः क्षितौतिस्रोऽप्येकेन बाणेन देवाप्यायिततेजसा

tena sma te gaganagāḥ sapurāḥ pātitāḥ kṣitautisro'pyekena bāṇena devāpyāyitatejasā

तेषामधिपतिस्त्वासीद्भीमो भीमपराक्रमःदेवतानां भयकरः स हतः शूलपाणिना

teṣāmadhipatistvāsīdbhīmo bhīmaparākramaḥdevatānāṃ bhayakaraḥ sa hataḥ śūlapāṇinā

तस्मिन्हतेऽथ स्वं भावं प्रत्यपद्यन्त मानवाःप्रावर्तन्त च वेदा वै शास्त्राणि च यथा पुरा

tasminhate'tha svaṃ bhāvaṃ pratyapadyanta mānavāḥprāvartanta ca vedā vai śāstrāṇi ca yathā purā

ततोऽभ्यषिञ्चन्राज्येन देवानां दिवि वासवम्सप्तर्षयश्चान्वयुञ्जन्नराणां दण्डधारणे

tato'bhyaṣiñcanrājyena devānāṃ divi vāsavamsaptarṣayaścānvayuñjannarāṇāṃ daṇḍadhāraṇe

सप्तर्षीणामथोर्ध्वं च विपृथुर्नाम पार्थिवःराजानः क्षत्रियाश्चैव मण्डलेषु पृथक्पृथक्

saptarṣīṇāmathordhvaṃ ca vipṛthurnāma pārthivaḥrājānaḥ kṣatriyāścaiva maṇḍaleṣu pṛthakpṛthak

महाकुलेषु ये जाता वृत्ताः पूर्वतराश्च येतेषामथासुरो भावो हृदयान्नापसर्पति

mahākuleṣu ye jātā vṛttāḥ pūrvatarāśca yeteṣāmathāsuro bhāvo hṛdayānnāpasarpati

तस्मात्तेनैव भावेन सानुषङ्गेन पार्थिवाःआसुराण्येव कर्माणि न्यषेवन्भीमविक्रमाः

tasmāttenaiva bhāvena sānuṣaṅgena pārthivāḥāsurāṇyeva karmāṇi nyaṣevanbhīmavikramāḥ

प्रत्यतिष्ठंश्च तेष्वेव तान्येव स्थापयन्ति चभजन्ते तानि चाद्यापि ये बालिशतमा नराः

pratyatiṣṭhaṃśca teṣveva tānyeva sthāpayanti cabhajante tāni cādyāpi ye bāliśatamā narāḥ

तस्मादहं ब्रवीमि त्वां राजन्संचिन्त्य शास्त्रतःसंसिद्धाधिगमं कुर्यात्कर्म हिंसात्मकं त्यजेत्

tasmādahaṃ bravīmi tvāṃ rājansaṃcintya śāstrataḥsaṃsiddhādhigamaṃ kuryātkarma hiṃsātmakaṃ tyajet

न संकरेण द्रविणं विचिन्वीत विचक्षणःधर्मार्थं न्यायमुत्सृज्य न तत्कल्याणमुच्यते

na saṃkareṇa draviṇaṃ vicinvīta vicakṣaṇaḥdharmārthaṃ nyāyamutsṛjya na tatkalyāṇamucyate

स त्वमेवंविधो दान्तः क्षत्रियः प्रियबान्धवःप्रजा भृत्यांश्च पुत्रांश्च स्वधर्मेणानुपालय

sa tvamevaṃvidho dāntaḥ kṣatriyaḥ priyabāndhavaḥprajā bhṛtyāṃśca putrāṃśca svadharmeṇānupālaya

इष्टानिष्टसमायोगो वैरं सौहार्दमेव चअथ जातिसहस्राणि बहूनि परिवर्तते

iṣṭāniṣṭasamāyogo vairaṃ sauhārdameva caatha jātisahasrāṇi bahūni parivartate

तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कदाचननिर्गुणो यो हि दुर्बुद्धिरात्मनः सोऽरिरुच्यते

tasmādguṇeṣu rajyethā mā doṣeṣu kadācananirguṇo yo hi durbuddhirātmanaḥ so'rirucyate

मानुषेषु महाराज धर्माधर्मौ प्रवर्ततःन तथान्येषु भूतेषु मनुष्यरहितेष्विह

mānuṣeṣu mahārāja dharmādharmau pravartataḥna tathānyeṣu bhūteṣu manuṣyarahiteṣviha

धर्मशीलो नरो विद्वानीहकोऽनीहकोऽपि वाआत्मभूतः सदा लोके चरेद्भूतान्यहिंसयन्

dharmaśīlo naro vidvānīhako'nīhako'pi vāātmabhūtaḥ sadā loke caredbhūtānyahiṃsayan

यदा व्यपेतहृल्लेखं मनो भवति तस्य वैनानृतं चैव भवति तदा कल्याणमृच्छति

yadā vyapetahṛllekhaṃ mano bhavati tasya vainānṛtaṃ caiva bhavati tadā kalyāṇamṛcchati