Parva.Adhyaya 12.285

जनक उवाच · janaka uvāca

वर्णो विशेषवर्णानां महर्षे केन जायतेएतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तद्ब्रूहि वदतां वर

varṇo viśeṣavarṇānāṃ maharṣe kena jāyateetadicchāmyahaṃ śrotuṃ tadbrūhi vadatāṃ vara

यदेतज्जायतेऽपत्यं स एवायमिति श्रुतिःकथं ब्राह्मणतो जातो विशेषग्रहणं गतः

yadetajjāyate'patyaṃ sa evāyamiti śrutiḥkathaṃ brāhmaṇato jāto viśeṣagrahaṇaṃ gataḥ

पराशर उवाच · parāśara uvāca

एवमेतन्महाराज येन जातः स एव सःतपसस्त्वपकर्षेण जातिग्रहणतां गतः

evametanmahārāja yena jātaḥ sa eva saḥtapasastvapakarṣeṇa jātigrahaṇatāṃ gataḥ

सुक्षेत्राच्च सुबीजाच्च पुण्यो भवति संभवःअतोऽन्यतरतो हीनादवरो नाम जायते

sukṣetrācca subījācca puṇyo bhavati saṃbhavaḥato'nyatarato hīnādavaro nāma jāyate

वक्त्राद्भुजाभ्यामूरुभ्यां पद्भ्यां चैवाथ जज्ञिरेसृजतः प्रजापतेर्लोकानिति धर्मविदो विदुः

vaktrādbhujābhyāmūrubhyāṃ padbhyāṃ caivātha jajñiresṛjataḥ prajāpaterlokāniti dharmavido viduḥ

मुखजा ब्राह्मणास्तात बाहुजाः क्षत्रबन्धवःऊरुजा धनिनो राजन्पादजाः परिचारकाः

mukhajā brāhmaṇāstāta bāhujāḥ kṣatrabandhavaḥūrujā dhanino rājanpādajāḥ paricārakāḥ

चतुर्णामेव वर्णानामागमः पुरुषर्षभअतोऽन्ये त्वतिरिक्ता ये ते वै संकरजाः स्मृताः

caturṇāmeva varṇānāmāgamaḥ puruṣarṣabhaato'nye tvatiriktā ye te vai saṃkarajāḥ smṛtāḥ

क्षत्रजातिरथाम्बष्ठा उग्रा वैदेहकास्तथाश्वपाकाः पुल्कसाः स्तेना निषादाः सूतमागधाः

kṣatrajātirathāmbaṣṭhā ugrā vaidehakāstathāśvapākāḥ pulkasāḥ stenā niṣādāḥ sūtamāgadhāḥ

आयोगाः करणा व्रात्याश्चण्डालाश्च नराधिपएते चतुर्भ्यो वर्णेभ्यो जायन्ते वै परस्परम्

āyogāḥ karaṇā vrātyāścaṇḍālāśca narādhipaete caturbhyo varṇebhyo jāyante vai parasparam

जनक उवाच · janaka uvāca

ब्रह्मणैकेन जातानां नानात्वं गोत्रतः कथम्बहूनीह हि लोके वै गोत्राणि मुनिसत्तम

brahmaṇaikena jātānāṃ nānātvaṃ gotrataḥ kathambahūnīha hi loke vai gotrāṇi munisattama

यत्र तत्र कथं जाताः स्वयोनिं मुनयो गताःशूद्रयोनौ समुत्पन्ना वियोनौ च तथापरे

yatra tatra kathaṃ jātāḥ svayoniṃ munayo gatāḥśūdrayonau samutpannā viyonau ca tathāpare

पराशर उवाच · parāśara uvāca

राजन्नैतद्भवेद्ग्राह्यमपकृष्टेन जन्मनामहात्मनां समुत्पत्तिस्तपसा भावितात्मनाम्

rājannaitadbhavedgrāhyamapakṛṣṭena janmanāmahātmanāṃ samutpattistapasā bhāvitātmanām

उत्पाद्य पुत्रान्मुनयो नृपते यत्र तत्र हस्वेनैव तपसा तेषामृषित्वं विदधुः पुनः

utpādya putrānmunayo nṛpate yatra tatra hasvenaiva tapasā teṣāmṛṣitvaṃ vidadhuḥ punaḥ

पितामहश्च मे पूर्वमृश्यशृङ्गश्च काश्यपःवटस्ताण्ड्यः कृपश्चैव कक्षीवान्कमठादयः

pitāmahaśca me pūrvamṛśyaśṛṅgaśca kāśyapaḥvaṭastāṇḍyaḥ kṛpaścaiva kakṣīvānkamaṭhādayaḥ

यवक्रीतश्च नृपते द्रोणश्च वदतां वरःआयुर्मतङ्गो दत्तश्च द्रुपदो मत्स्य एव च

yavakrītaśca nṛpate droṇaśca vadatāṃ varaḥāyurmataṅgo dattaśca drupado matsya eva ca

एते स्वां प्रकृतिं प्राप्ता वैदेह तपसोऽऽश्रयात्प्रतिष्ठिता वेदविदो दमे तपसि चैव हि

ete svāṃ prakṛtiṃ prāptā vaideha tapaso''śrayātpratiṣṭhitā vedavido dame tapasi caiva hi

मूलगोत्राणि चत्वारि समुत्पन्नानि पार्थिवअङ्गिराः कश्यपश्चैव वसिष्ठो भृगुरेव च

mūlagotrāṇi catvāri samutpannāni pārthivaaṅgirāḥ kaśyapaścaiva vasiṣṭho bhṛgureva ca

कर्मतोऽन्यानि गोत्राणि समुत्पन्नानि पार्थिवनामधेयानि तपसा तानि च ग्रहणं सताम्

karmato'nyāni gotrāṇi samutpannāni pārthivanāmadheyāni tapasā tāni ca grahaṇaṃ satām

जनक उवाच · janaka uvāca

विशेषधर्मान्वर्णानां प्रब्रूहि भगवन्ममतथा सामान्यधर्मांश्च सर्वत्र कुशलो ह्यसि

viśeṣadharmānvarṇānāṃ prabrūhi bhagavanmamatathā sāmānyadharmāṃśca sarvatra kuśalo hyasi

पराशर उवाच · parāśara uvāca

प्रतिग्रहो याजनं च तथैवाध्यापनं नृपविशेषधर्मो विप्राणां रक्षा क्षत्रस्य शोभना

pratigraho yājanaṃ ca tathaivādhyāpanaṃ nṛpaviśeṣadharmo viprāṇāṃ rakṣā kṣatrasya śobhanā

कृषिश्च पाशुपाल्यं च वाणिज्यं च विशामपिद्विजानां परिचर्या च शूद्रकर्म नराधिप

kṛṣiśca pāśupālyaṃ ca vāṇijyaṃ ca viśāmapidvijānāṃ paricaryā ca śūdrakarma narādhipa

विशेषधर्मा नृपते वर्णानां परिकीर्तिताःधर्मान्साधारणांस्तात विस्तरेण शृणुष्व मे

viśeṣadharmā nṛpate varṇānāṃ parikīrtitāḥdharmānsādhāraṇāṃstāta vistareṇa śṛṇuṣva me

आनृशंस्यमहिंसा चाप्रमादः संविभागिताश्राद्धकर्मातिथेयं च सत्यमक्रोध एव च

ānṛśaṃsyamahiṃsā cāpramādaḥ saṃvibhāgitāśrāddhakarmātitheyaṃ ca satyamakrodha eva ca

स्वेषु दारेषु संतोषः शौचं नित्यानसूयताआत्मज्ञानं तितिक्षा च धर्माः साधारणा नृप

sveṣu dāreṣu saṃtoṣaḥ śaucaṃ nityānasūyatāātmajñānaṃ titikṣā ca dharmāḥ sādhāraṇā nṛpa

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजातयःअत्र तेषामधीकारो धर्मेषु द्विपदां वर

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāstrayo varṇā dvijātayaḥatra teṣāmadhīkāro dharmeṣu dvipadāṃ vara

विकर्मावस्थिता वर्णाः पतन्ति नृपते त्रयःउन्नमन्ति यथासन्तमाश्रित्येह स्वकर्मसु

vikarmāvasthitā varṇāḥ patanti nṛpate trayaḥunnamanti yathāsantamāśrityeha svakarmasu

न चापि शूद्रः पततीति निश्चयो; न चापि संस्कारमिहार्हतीति वाश्रुतिप्रवृत्तं न च धर्ममाप्नुते; न चास्य धर्मे प्रतिषेधनं कृतम्

na cāpi śūdraḥ patatīti niścayo; na cāpi saṃskāramihārhatīti vāśrutipravṛttaṃ na ca dharmamāpnute; na cāsya dharme pratiṣedhanaṃ kṛtam

वैदेहकं शूद्रमुदाहरन्ति; द्विजा महाराज श्रुतोपपन्नाःअहं हि पश्यामि नरेन्द्र देवं; विश्वस्य विष्णुं जगतः प्रधानम्

vaidehakaṃ śūdramudāharanti; dvijā mahārāja śrutopapannāḥahaṃ hi paśyāmi narendra devaṃ; viśvasya viṣṇuṃ jagataḥ pradhānam

सतां वृत्तमनुष्ठाय निहीना उज्जिहीर्षवःमन्त्रवर्जं न दुष्यन्ति कुर्वाणाः पौष्टिकीः क्रियाः

satāṃ vṛttamanuṣṭhāya nihīnā ujjihīrṣavaḥmantravarjaṃ na duṣyanti kurvāṇāḥ pauṣṭikīḥ kriyāḥ

यथा यथा हि सद्वृत्तमालम्बन्तीतरे जनाःतथा तथा सुखं प्राप्य प्रेत्य चेह च शेरते

yathā yathā hi sadvṛttamālambantītare janāḥtathā tathā sukhaṃ prāpya pretya ceha ca śerate

जनक उवाच · janaka uvāca

किं कर्म दूषयत्येनमथ जातिर्महामुनेसंदेहो मे समुत्पन्नस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

kiṃ karma dūṣayatyenamatha jātirmahāmunesaṃdeho me samutpannastanme vyākhyātumarhasi

पराशर उवाच · parāśara uvāca

असंशयं महाराज उभयं दोषकारकम्कर्म चैव हि जातिश्च विशेषं तु निशामय

asaṃśayaṃ mahārāja ubhayaṃ doṣakārakamkarma caiva hi jātiśca viśeṣaṃ tu niśāmaya

जात्या च कर्मणा चैव दुष्टं कर्म निषेवतेजात्या दुष्टश्च यः पापं न करोति स पूरुषः

jātyā ca karmaṇā caiva duṣṭaṃ karma niṣevatejātyā duṣṭaśca yaḥ pāpaṃ na karoti sa pūruṣaḥ

जात्या प्रधानं पुरुषं कुर्वाणं कर्म धिक्कृतम्कर्म तद्दूषयत्येनं तस्मात्कर्म नशोभनम्

jātyā pradhānaṃ puruṣaṃ kurvāṇaṃ karma dhikkṛtamkarma taddūṣayatyenaṃ tasmātkarma naśobhanam

जनक उवाच · janaka uvāca

कानि कर्माणि धर्म्याणि लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तमन हिंसन्तीह भूतानि क्रियमाणानि सर्वदा

kāni karmāṇi dharmyāṇi loke'smindvijasattamana hiṃsantīha bhūtāni kriyamāṇāni sarvadā

पराशर उवाच · parāśara uvāca

शृणु मेऽत्र महाराज यन्मां त्वं परिपृच्छसियानि कर्माण्यहिंस्राणि नरं त्रायन्ति सर्वदा

śṛṇu me'tra mahārāja yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasiyāni karmāṇyahiṃsrāṇi naraṃ trāyanti sarvadā

संन्यस्याग्नीनुपासीनाः पश्यन्ति विगतज्वराःनैःश्रेयसं धर्मपथं समारुह्य यथाक्रमम्

saṃnyasyāgnīnupāsīnāḥ paśyanti vigatajvarāḥnaiḥśreyasaṃ dharmapathaṃ samāruhya yathākramam

प्रश्रिता विनयोपेता दमनित्याः सुसंशिताःप्रयान्ति स्थानमजरं सर्वकर्मविवर्जिताः

praśritā vinayopetā damanityāḥ susaṃśitāḥprayānti sthānamajaraṃ sarvakarmavivarjitāḥ

सर्वे वर्णा धर्मकार्याणि सम्य;क्कृत्वा राजन्सत्यवाक्यानि चोक्त्वात्यक्त्वाधर्मं दारुणं जीवलोके; यान्ति स्वर्गं नात्र कार्यो विचारः

sarve varṇā dharmakāryāṇi samya;kkṛtvā rājansatyavākyāni coktvātyaktvādharmaṃ dāruṇaṃ jīvaloke; yānti svargaṃ nātra kāryo vicāraḥ