Parva.Adhyaya 12.297

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

मृगयां विचरन्कश्चिद्विजने जनकात्मजःवने ददर्श विप्रेन्द्रमृषिं वंशधरं भृगोः

mṛgayāṃ vicarankaścidvijane janakātmajaḥvane dadarśa viprendramṛṣiṃ vaṃśadharaṃ bhṛgoḥ

तमासीनमुपासीनः प्रणम्य शिरसा मुनिम्पश्चादनुमतस्तेन पप्रच्छ वसुमानिदम्

tamāsīnamupāsīnaḥ praṇamya śirasā munimpaścādanumatastena papraccha vasumānidam

भगवन्किमिदं श्रेयः प्रेत्य वापीह वा भवेत्पुरुषस्याध्रुवे देहे कामस्य वशवर्तिनः

bhagavankimidaṃ śreyaḥ pretya vāpīha vā bhavetpuruṣasyādhruve dehe kāmasya vaśavartinaḥ

सत्कृत्य परिपृष्टः सन्सुमहात्मा महातपाःनिजगाद ततस्तस्मै श्रेयस्करमिदं वचः

satkṛtya paripṛṣṭaḥ sansumahātmā mahātapāḥnijagāda tatastasmai śreyaskaramidaṃ vacaḥ

मनसोऽप्रतिकूलानि प्रेत्य चेह च वाञ्छसिभूतानां प्रतिकूलेभ्यो निवर्तस्व यतेन्द्रियः

manaso'pratikūlāni pretya ceha ca vāñchasibhūtānāṃ pratikūlebhyo nivartasva yatendriyaḥ

धर्मः सतां हितः पुंसां धर्मश्चैवाश्रयः सताम्धर्माल्लोकास्त्रयस्तात प्रवृत्ताः सचराचराः

dharmaḥ satāṃ hitaḥ puṃsāṃ dharmaścaivāśrayaḥ satāmdharmāllokāstrayastāta pravṛttāḥ sacarācarāḥ

स्वादुकामुक कामानां वैतृष्ण्यं किं न गच्छसिमधु पश्यसि दुर्बुद्धे प्रपातं नानुपश्यसि

svādukāmuka kāmānāṃ vaitṛṣṇyaṃ kiṃ na gacchasimadhu paśyasi durbuddhe prapātaṃ nānupaśyasi

यथा ज्ञाने परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिनातथा धर्मे परिचयः कर्तव्यस्तत्फलार्थिना

yathā jñāne paricayaḥ kartavyastatphalārthinātathā dharme paricayaḥ kartavyastatphalārthinā

असता धर्मकामेन विशुद्धं कर्म दुष्करम्सता तु धर्मकामेन सुकरं कर्म दुष्करम्

asatā dharmakāmena viśuddhaṃ karma duṣkaramsatā tu dharmakāmena sukaraṃ karma duṣkaram

वने ग्राम्यसुखाचारो यथा ग्राम्यस्तथैव सःग्रामे वनसुखाचारो यथा वनचरस्तथा

vane grāmyasukhācāro yathā grāmyastathaiva saḥgrāme vanasukhācāro yathā vanacarastathā

मनोवाक्कर्मके धर्मे कुरु श्रद्धां समाहितःनिवृत्तौ वा प्रवृत्तौ वा संप्रधार्य गुणागुणान्

manovākkarmake dharme kuru śraddhāṃ samāhitaḥnivṛttau vā pravṛttau vā saṃpradhārya guṇāguṇān

नित्यं च बहु दातव्यं साधुभ्यश्चानसूयताप्रार्थितं व्रतशौचाभ्यां सत्कृतं देशकालयोः

nityaṃ ca bahu dātavyaṃ sādhubhyaścānasūyatāprārthitaṃ vrataśaucābhyāṃ satkṛtaṃ deśakālayoḥ

शुभेन विधिना लब्धमर्हाय प्रतिपादयेत्क्रोधमुत्सृज्य दत्त्वा च नानुतप्येन्न कीर्तयेत्

śubhena vidhinā labdhamarhāya pratipādayetkrodhamutsṛjya dattvā ca nānutapyenna kīrtayet

अनृशंसः शुचिर्दान्तः सत्यवागार्जवे स्थितःयोनिकर्मविशुद्धश्च पात्रं स्याद्वेदविद्द्विजः

anṛśaṃsaḥ śucirdāntaḥ satyavāgārjave sthitaḥyonikarmaviśuddhaśca pātraṃ syādvedaviddvijaḥ

सत्कृता चैकपत्नी च जात्या योनिरिहेष्यतेऋग्यजुःसामगो विद्वान्षट्कर्मा पात्रमुच्यते

satkṛtā caikapatnī ca jātyā yoniriheṣyateṛgyajuḥsāmago vidvānṣaṭkarmā pātramucyate

स एव धर्मः सोऽधर्मस्तं तं प्रतिनरं भवेत्पात्रकर्मविशेषेण देशकालाववेक्ष्य च

sa eva dharmaḥ so'dharmastaṃ taṃ pratinaraṃ bhavetpātrakarmaviśeṣeṇa deśakālāvavekṣya ca

लीलयाल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्याद्रजसः पुमान्बहुयत्नेन महता पापनिर्हरणं तथा

līlayālpaṃ yathā gātrātpramṛjyādrajasaḥ pumānbahuyatnena mahatā pāpanirharaṇaṃ tathā

विरिक्तस्य यथा सम्यग्घृतं भवति भेषजम्तथा निर्हृतदोषस्य प्रेत्यधर्मः सुखावहः

viriktasya yathā samyagghṛtaṃ bhavati bheṣajamtathā nirhṛtadoṣasya pretyadharmaḥ sukhāvahaḥ

मानसं सर्वभूतेषु वर्तते वै शुभाशुभेअशुभेभ्यः समाक्षिप्य शुभेष्वेवावतारयेत्

mānasaṃ sarvabhūteṣu vartate vai śubhāśubheaśubhebhyaḥ samākṣipya śubheṣvevāvatārayet

सर्वं सर्वेण सर्वत्र क्रियमाणं च पूजयस्वधर्मे यत्र रागस्ते कामं धर्मो विधीयताम्

sarvaṃ sarveṇa sarvatra kriyamāṇaṃ ca pūjayasvadharme yatra rāgaste kāmaṃ dharmo vidhīyatām

अधृतात्मन्धृतौ तिष्ठ दुर्बुद्धे बुद्धिमान्भवअप्रशान्त प्रशाम्य त्वमप्राज्ञ प्राज्ञवच्चर

adhṛtātmandhṛtau tiṣṭha durbuddhe buddhimānbhavaapraśānta praśāmya tvamaprājña prājñavaccara

तेजसा शक्यते प्राप्तुमुपायसहचारिणाइह च प्रेत्य च श्रेयस्तस्य मूलं धृतिः परा

tejasā śakyate prāptumupāyasahacāriṇāiha ca pretya ca śreyastasya mūlaṃ dhṛtiḥ parā

राजर्षिरधृतिः स्वर्गात्पतितो हि महाभिषःययातिः क्षीणपुण्यश्च धृत्या लोकानवाप्तवान्

rājarṣiradhṛtiḥ svargātpatito hi mahābhiṣaḥyayātiḥ kṣīṇapuṇyaśca dhṛtyā lokānavāptavān

तपस्विनां धर्मवतां विदुषां चोपसेवनात्प्राप्स्यसे विपुलां बुद्धिं तथा श्रेयोऽभिपत्स्यसे

tapasvināṃ dharmavatāṃ viduṣāṃ copasevanātprāpsyase vipulāṃ buddhiṃ tathā śreyo'bhipatsyase

स तु स्वभावसंपन्नस्तच्छ्रुत्वा मुनिभाषितम्विनिवर्त्य मनः कामाद्धर्मे बुद्धिं चकार ह

sa tu svabhāvasaṃpannastacchrutvā munibhāṣitamvinivartya manaḥ kāmāddharme buddhiṃ cakāra ha