Parva.Adhyaya 12.300

याज्ञवल्क्य उवाच · yājñavalkya uvāca

तत्त्वानां सर्गसंख्या च कालसंख्या तथैव चमया प्रोक्तानुपूर्व्येण संहारमपि मे शृणु

tattvānāṃ sargasaṃkhyā ca kālasaṃkhyā tathaiva camayā proktānupūrvyeṇa saṃhāramapi me śṛṇu

यथा संहरते जन्तून्ससर्ज च पुनः पुनःअनादिनिधनो ब्रह्मा नित्यश्चाक्षर एव च

yathā saṃharate jantūnsasarja ca punaḥ punaḥanādinidhano brahmā nityaścākṣara eva ca

अहःक्षयमथो बुद्ध्वा निशि स्वप्नमनास्तथाचोदयामास भगवानव्यक्तोऽहंकृतं नरम्

ahaḥkṣayamatho buddhvā niśi svapnamanāstathācodayāmāsa bhagavānavyakto'haṃkṛtaṃ naram

ततः शतसहस्रांशुरव्यक्तेनाभिचोदितःकृत्वा द्वादशधात्मानमादित्यो ज्वलदग्निवत्

tataḥ śatasahasrāṃśuravyaktenābhicoditaḥkṛtvā dvādaśadhātmānamādityo jvaladagnivat

चतुर्विधं प्रजाजालं निर्दहत्याशु तेजसाजराय्वण्डस्वेदजातमुद्भिज्जं च नराधिप

caturvidhaṃ prajājālaṃ nirdahatyāśu tejasājarāyvaṇḍasvedajātamudbhijjaṃ ca narādhipa

एतदुन्मेषमात्रेण विनष्टं स्थाणुजङ्गमम्कूर्मपृष्ठसमा भूमिर्भवत्यथ समन्ततः

etadunmeṣamātreṇa vinaṣṭaṃ sthāṇujaṅgamamkūrmapṛṣṭhasamā bhūmirbhavatyatha samantataḥ

जगद्दग्ध्वामितबलः केवलं जगतीं ततःअम्भसा बलिना क्षिप्रमापूर्यत समन्ततः

jagaddagdhvāmitabalaḥ kevalaṃ jagatīṃ tataḥambhasā balinā kṣipramāpūryata samantataḥ

ततः कालाग्निमासाद्य तदम्भो याति संक्षयम्विनष्टेऽम्भसि राजेन्द्र जाज्वलीत्यनलो महान्

tataḥ kālāgnimāsādya tadambho yāti saṃkṣayamvinaṣṭe'mbhasi rājendra jājvalītyanalo mahān

तमप्रमेयोऽतिबलं ज्वलमानं विभावसुम्ऊष्माणं सर्वभूतानां सप्तार्चिषमथाञ्जसा

tamaprameyo'tibalaṃ jvalamānaṃ vibhāvasumūṣmāṇaṃ sarvabhūtānāṃ saptārciṣamathāñjasā

भक्षयामास बलवान्वायुरष्टात्मको बलीविचरन्नमितप्राणस्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा

bhakṣayāmāsa balavānvāyuraṣṭātmako balīvicarannamitaprāṇastiryagūrdhvamadhastathā

तमप्रतिबलं भीममाकाशं ग्रसतेऽऽत्मनाआकाशमप्यतिनदन्मनो ग्रसति चारिकम्

tamapratibalaṃ bhīmamākāśaṃ grasate''tmanāākāśamapyatinadanmano grasati cārikam

मनो ग्रसति सर्वात्मा सोऽहंकारः प्रजापतिःअहंकारं महानात्मा भूतभव्यभविष्यवित्

mano grasati sarvātmā so'haṃkāraḥ prajāpatiḥahaṃkāraṃ mahānātmā bhūtabhavyabhaviṣyavit

तमप्यनुपमात्मानं विश्वं शंभुः प्रजापतिःअणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः

tamapyanupamātmānaṃ viśvaṃ śaṃbhuḥ prajāpatiḥaṇimā laghimā prāptirīśāno jyotiravyayaḥ

सर्वतःपाणिपादान्तः सर्वतोक्षिशिरोमुखःसर्वतःश्रुतिमाँल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

sarvataḥpāṇipādāntaḥ sarvatokṣiśiromukhaḥsarvataḥśrutimām̐lloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati

हृदयं सर्वभूतानां पर्वणोऽङ्गुष्ठमात्रकःअनुग्रसत्यनन्तं हि महात्मा विश्वमीश्वरः

hṛdayaṃ sarvabhūtānāṃ parvaṇo'ṅguṣṭhamātrakaḥanugrasatyanantaṃ hi mahātmā viśvamīśvaraḥ

ततः समभवत्सर्वमक्षयाव्ययमव्रणम्भूतभव्यमनुष्याणां स्रष्टारमनघं तथा

tataḥ samabhavatsarvamakṣayāvyayamavraṇambhūtabhavyamanuṣyāṇāṃ sraṣṭāramanaghaṃ tathā

एषोऽप्ययस्ते राजेन्द्र यथावत्परिभाषितःअध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं च श्रूयताम्

eṣo'pyayaste rājendra yathāvatparibhāṣitaḥadhyātmamadhibhūtaṃ ca adhidaivaṃ ca śrūyatām