Parva.Adhyaya 12.310

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथं व्यासस्य धर्मात्मा शुको जज्ञे महातपाःसिद्धिं च परमां प्राप्तस्तन्मे ब्रूहि पितामह

kathaṃ vyāsasya dharmātmā śuko jajñe mahātapāḥsiddhiṃ ca paramāṃ prāptastanme brūhi pitāmaha

कस्यां चोत्पादयामास शुकं व्यासस्तपोधनःन ह्यस्य जननीं विद्म जन्म चाग्र्यं महात्मनः

kasyāṃ cotpādayāmāsa śukaṃ vyāsastapodhanaḥna hyasya jananīṃ vidma janma cāgryaṃ mahātmanaḥ

कथं च बालस्य सतः सूक्ष्मज्ञाने गता मतिःयथा नान्यस्य लोकेऽस्मिन्द्वितीयस्येह कस्यचित्

kathaṃ ca bālasya sataḥ sūkṣmajñāne gatā matiḥyathā nānyasya loke'smindvitīyasyeha kasyacit

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महाद्युतेन हि मे तृप्तिरस्तीह शृण्वतोऽमृतमुत्तमम्

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa mahādyutena hi me tṛptirastīha śṛṇvato'mṛtamuttamam

माहात्म्यमात्मयोगं च विज्ञानं च शुकस्य हयथावदानुपूर्व्येण तन्मे ब्रूहि पितामह

māhātmyamātmayogaṃ ca vijñānaṃ ca śukasya hayathāvadānupūrvyeṇa tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बन्धुभिःऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान्

na hāyanairna palitairna vittena na bandhubhiḥṛṣayaścakrire dharmaṃ yo'nūcānaḥ sa no mahān

तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां पृच्छसि पाण्डवतदिन्द्रियाणि संयम्य तपो भवति नान्यथा

tapomūlamidaṃ sarvaṃ yanmāṃ pṛcchasi pāṇḍavatadindriyāṇi saṃyamya tapo bhavati nānyathā

इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोषमृच्छत्यसंशयम्संनियम्य तु तान्येव सिद्धिं प्राप्नोति मानवः

indriyāṇāṃ prasaṅgena doṣamṛcchatyasaṃśayamsaṃniyamya tu tānyeva siddhiṃ prāpnoti mānavaḥ

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य चयोगस्य कलया तात न तुल्यं विद्यते फलम्

aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya cayogasya kalayā tāta na tulyaṃ vidyate phalam

अत्र ते वर्तयिष्यामि जन्मयोगफलं यथाशुकस्याग्र्यां गतिं चैव दुर्विदामकृतात्मभिः

atra te vartayiṣyāmi janmayogaphalaṃ yathāśukasyāgryāṃ gatiṃ caiva durvidāmakṛtātmabhiḥ

मेरुशृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायुतेविजहार महादेवो भीमैर्भूतगणैर्वृतः

meruśṛṅge kila purā karṇikāravanāyutevijahāra mahādevo bhīmairbhūtagaṇairvṛtaḥ

शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत्पुरातत्र दिव्यं तपस्तेपे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः

śailarājasutā caiva devī tatrābhavatpurātatra divyaṃ tapastepe kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ

योगेनात्मानमाविश्य योगधर्मपरायणःधारयन्स तपस्तेपे पुत्रार्थं कुरुसत्तम

yogenātmānamāviśya yogadharmaparāyaṇaḥdhārayansa tapastepe putrārthaṃ kurusattama

अग्नेर्भूमेरपां वायोरन्तरिक्षस्य चाभिभोवीर्येण संमितः पुत्रो मम भूयादिति स्म ह

agnerbhūmerapāṃ vāyorantarikṣasya cābhibhovīryeṇa saṃmitaḥ putro mama bhūyāditi sma ha

संकल्पेनाथ सोऽनेन दुष्प्रापेणाकृतात्मभिःवरयामास देवेशमास्थितस्तप उत्तमम्

saṃkalpenātha so'nena duṣprāpeṇākṛtātmabhiḥvarayāmāsa deveśamāsthitastapa uttamam

अतिष्ठन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुःआराधयन्महादेवं बहुरूपमुमापतिम्

atiṣṭhanmārutāhāraḥ śataṃ kila samāḥ prabhuḥārādhayanmahādevaṃ bahurūpamumāpatim

तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथालोकपालाश्च लोकेशं साध्याश्च वसुभिः सह

tatra brahmarṣayaścaiva sarve devarṣayastathālokapālāśca lokeśaṃ sādhyāśca vasubhiḥ saha

आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौमरुतो मारुतश्चैव सागराः सरितस्तथा

ādityāścaiva rudrāśca divākaraniśākaraumaruto mārutaścaiva sāgarāḥ saritastathā

अश्विनौ देवगन्धर्वास्तथा नारदपर्वतौविश्वावसुश्च गन्धर्वः सिद्धाश्चाप्सरसां गणाः

aśvinau devagandharvāstathā nāradaparvatauviśvāvasuśca gandharvaḥ siddhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ

तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम्धारयाणः स्रजं भाति ज्योत्स्नामिव निशाकरः

tatra rudro mahādevaḥ karṇikāramayīṃ śubhāmdhārayāṇaḥ srajaṃ bhāti jyotsnāmiva niśākaraḥ

तस्मिन्दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुलेआस्थितः परमं योगमृषिः पुत्रार्थमुद्यतः

tasmindivye vane ramye devadevarṣisaṃkuleāsthitaḥ paramaṃ yogamṛṣiḥ putrārthamudyataḥ

न चास्य हीयते वर्णो न ग्लानिरुपजायतेत्रयाणामपि लोकानां तदद्भुतमिवाभवत्

na cāsya hīyate varṇo na glānirupajāyatetrayāṇāmapi lokānāṃ tadadbhutamivābhavat

जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाःप्रज्वलन्त्यः स्म दृश्यन्ते युक्तस्यामिततेजसः

jaṭāśca tejasā tasya vaiśvānaraśikhopamāḥprajvalantyaḥ sma dṛśyante yuktasyāmitatejasaḥ

मार्कण्डेयो हि भगवानेतदाख्यातवान्ममस देवचरितानीह कथयामास मे सदा

mārkaṇḍeyo hi bhagavānetadākhyātavānmamasa devacaritānīha kathayāmāsa me sadā

ता एताद्यापि कृष्णस्य तपसा तेन दीपिताःअग्निवर्णा जटास्तात प्रकाशन्ते महात्मनः

tā etādyāpi kṛṣṇasya tapasā tena dīpitāḥagnivarṇā jaṭāstāta prakāśante mahātmanaḥ

एवंविधेन तपसा तस्य भक्त्या च भारतमहेश्वरः प्रसन्नात्मा चकार मनसा मतिम्

evaṃvidhena tapasā tasya bhaktyā ca bhāratamaheśvaraḥ prasannātmā cakāra manasā matim

उवाच चैनं भगवांस्त्र्यम्बकः प्रहसन्निवएवंविधस्ते तनयो द्वैपायन भविष्यति

uvāca cainaṃ bhagavāṃstryambakaḥ prahasannivaevaṃvidhaste tanayo dvaipāyana bhaviṣyati

यथा ह्यग्निर्यथा वायुर्यथा भूमिर्यथा जलम्यथा च खं तथा शुद्धो भविष्यति सुतो महान्

yathā hyagniryathā vāyuryathā bhūmiryathā jalamyathā ca khaṃ tathā śuddho bhaviṣyati suto mahān

तद्भावभावी तद्बुद्धिस्तदात्मा तदपाश्रयःतेजसावृत्य लोकांस्त्रीन्यशः प्राप्स्यति केवलम्

tadbhāvabhāvī tadbuddhistadātmā tadapāśrayaḥtejasāvṛtya lokāṃstrīnyaśaḥ prāpsyati kevalam