Parva.Adhyaya 12.311

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

स लब्ध्वा परमं देवाद्वरं सत्यवतीसुतःअरणीं त्वथ संगृह्य ममन्थाग्निचिकीर्षया

sa labdhvā paramaṃ devādvaraṃ satyavatīsutaḥaraṇīṃ tvatha saṃgṛhya mamanthāgnicikīrṣayā

अथ रूपं परं राजन्बिभ्रतीं स्वेन तेजसाघृताचीं नामाप्सरसमपश्यद्भगवानृषिः

atha rūpaṃ paraṃ rājanbibhratīṃ svena tejasāghṛtācīṃ nāmāpsarasamapaśyadbhagavānṛṣiḥ

ऋषिरप्सरसं दृष्ट्वा सहसा काममोहितःअभवद्भगवान्व्यासो वने तस्मिन्युधिष्ठिर

ṛṣirapsarasaṃ dṛṣṭvā sahasā kāmamohitaḥabhavadbhagavānvyāso vane tasminyudhiṣṭhira

सा च कृत्वा तदा व्यासं कामसंविग्नमानसम्शुकी भूत्वा महाराज घृताची समुपागमत्

sā ca kṛtvā tadā vyāsaṃ kāmasaṃvignamānasamśukī bhūtvā mahārāja ghṛtācī samupāgamat

स तामप्सरसं दृष्ट्वा रूपेणान्येन संवृताम्शरीरजेनानुगतः सर्वगात्रातिगेन ह

sa tāmapsarasaṃ dṛṣṭvā rūpeṇānyena saṃvṛtāmśarīrajenānugataḥ sarvagātrātigena ha

स तु धैर्येण महता निगृह्णन्हृच्छयं मुनिःन शशाक नियन्तुं तद्व्यासः प्रविसृतं मनःभावित्वाच्चैव भावस्य घृताच्या वपुषा हृतः

sa tu dhairyeṇa mahatā nigṛhṇanhṛcchayaṃ muniḥna śaśāka niyantuṃ tadvyāsaḥ pravisṛtaṃ manaḥbhāvitvāccaiva bhāvasya ghṛtācyā vapuṣā hṛtaḥ

यत्नान्नियच्छतस्तस्य मुनेरग्निचिकीर्षयाअरण्यामेव सहसा तस्य शुक्रमवापतत्

yatnānniyacchatastasya muneragnicikīrṣayāaraṇyāmeva sahasā tasya śukramavāpatat

सोऽविशङ्केन मनसा तथैव द्विजसत्तमःअरणीं ममन्थ ब्रह्मर्षिस्तस्यां जज्ञे शुको नृप

so'viśaṅkena manasā tathaiva dvijasattamaḥaraṇīṃ mamantha brahmarṣistasyāṃ jajñe śuko nṛpa

शुक्रे निर्मथ्यमाने तु शुको जज्ञे महातपाःपरमर्षिर्महायोगी अरणीगर्भसंभवः

śukre nirmathyamāne tu śuko jajñe mahātapāḥparamarṣirmahāyogī araṇīgarbhasaṃbhavaḥ

यथाध्वरे समिद्धोऽग्निर्भाति हव्यमुपात्तवान्तथारूपः शुको जज्ञे प्रज्वलन्निव तेजसा

yathādhvare samiddho'gnirbhāti havyamupāttavāntathārūpaḥ śuko jajñe prajvalanniva tejasā

बिभ्रत्पितुश्च कौरव्य रूपवर्णमनुत्तमम्बभौ तदा भावितात्मा विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्

bibhratpituśca kauravya rūpavarṇamanuttamambabhau tadā bhāvitātmā vidhūmo'gniriva jvalan

तं गङ्गा सरितां श्रेष्ठा मेरुपृष्ठे जनेश्वरस्वरूपिणी तदाभ्येत्य स्नापयामास वारिणा

taṃ gaṅgā saritāṃ śreṣṭhā merupṛṣṭhe janeśvarasvarūpiṇī tadābhyetya snāpayāmāsa vāriṇā

अन्तरिक्षाच्च कौरव्य दण्डः कृष्णाजिनं च हपपात भुवि राजेन्द्र शुकस्यार्थे महात्मनः

antarikṣācca kauravya daṇḍaḥ kṛṣṇājinaṃ ca hapapāta bhuvi rājendra śukasyārthe mahātmanaḥ

जेगीयन्ते स्म गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाःदेवदुन्दुभयश्चैव प्रावाद्यन्त महास्वनाः

jegīyante sma gandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥdevadundubhayaścaiva prāvādyanta mahāsvanāḥ

विश्वावसुश्च गन्धर्वस्तथा तुम्बुरुनारदौहाहाहूहू च गन्धर्वौ तुष्टुवुः शुकसंभवम्

viśvāvasuśca gandharvastathā tumburunāradauhāhāhūhū ca gandharvau tuṣṭuvuḥ śukasaṃbhavam

तत्र शक्रपुरोगाश्च लोकपालाः समागताःदेवा देवर्षयश्चैव तथा ब्रह्मर्षयोऽपि च

tatra śakrapurogāśca lokapālāḥ samāgatāḥdevā devarṣayaścaiva tathā brahmarṣayo'pi ca

दिव्यानि सर्वपुष्पाणि प्रववर्षात्र मारुतःजङ्गमं स्थावरं चैव प्रहृष्टमभवज्जगत्

divyāni sarvapuṣpāṇi pravavarṣātra mārutaḥjaṅgamaṃ sthāvaraṃ caiva prahṛṣṭamabhavajjagat

तं महात्मा स्वयं प्रीत्या देव्या सह महाद्युतिःजातमात्रं मुनेः पुत्रं विधिनोपानयत्तदा

taṃ mahātmā svayaṃ prītyā devyā saha mahādyutiḥjātamātraṃ muneḥ putraṃ vidhinopānayattadā

तस्य देवेश्वरः शक्रो दिव्यमद्भुतदर्शनम्ददौ कमण्डलुं प्रीत्या देववासांसि चाभिभो

tasya deveśvaraḥ śakro divyamadbhutadarśanamdadau kamaṇḍaluṃ prītyā devavāsāṃsi cābhibho

हंसाश्च शतपत्राश्च सारसाश्च सहस्रशःप्रदक्षिणमवर्तन्त शुकाश्चाषाश्च भारत

haṃsāśca śatapatrāśca sārasāśca sahasraśaḥpradakṣiṇamavartanta śukāścāṣāśca bhārata

आरणेयस्तथा दिव्यं प्राप्य जन्म महाद्युतिःतत्रैवोवास मेधावी व्रतचारी समाहितः

āraṇeyastathā divyaṃ prāpya janma mahādyutiḥtatraivovāsa medhāvī vratacārī samāhitaḥ

उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाःउपतस्थुर्महाराज यथास्य पितरं तथा

utpannamātraṃ taṃ vedāḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥupatasthurmahārāja yathāsya pitaraṃ tathā

बृहस्पतिं तु वव्रे स वेदवेदाङ्गभाष्यवित्उपाध्यायं महाराज धर्ममेवानुचिन्तयन्

bṛhaspatiṃ tu vavre sa vedavedāṅgabhāṣyavitupādhyāyaṃ mahārāja dharmamevānucintayan

सोऽधीत्य वेदानखिलान्सरहस्यान्ससंग्रहान्इतिहासं च कार्त्स्न्येन राजशास्त्राणि चाभिभो

so'dhītya vedānakhilānsarahasyānsasaṃgrahānitihāsaṃ ca kārtsnyena rājaśāstrāṇi cābhibho

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो महामुनिःउग्रं तपः समारेभे ब्रह्मचारी समाहितः

gurave dakṣiṇāṃ dattvā samāvṛtto mahāmuniḥugraṃ tapaḥ samārebhe brahmacārī samāhitaḥ

देवतानामृषीणां च बाल्येऽपि स महातपाःसंमन्त्रणीयो मान्यश्च ज्ञानेन तपसा तथा

devatānāmṛṣīṇāṃ ca bālye'pi sa mahātapāḥsaṃmantraṇīyo mānyaśca jñānena tapasā tathā

न त्वस्य रमते बुद्धिराश्रमेषु नराधिपत्रिषु गार्हस्थ्यमूलेषु मोक्षधर्मानुदर्शिनः

na tvasya ramate buddhirāśrameṣu narādhipatriṣu gārhasthyamūleṣu mokṣadharmānudarśinaḥ