Parva.Adhyaya 12.32

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तूष्णींभूतं तु राजानं शोचमानं युधिष्ठिरम्तपस्वी धर्मतत्त्वज्ञः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्

tūṣṇīṃbhūtaṃ tu rājānaṃ śocamānaṃ yudhiṣṭhiramtapasvī dharmatattvajñaḥ kṛṣṇadvaipāyano'bravīt

प्रजानां पालनं धर्मो राज्ञां राजीवलोचनधर्मः प्रमाणं लोकस्य नित्यं धर्मानुवर्तनम्

prajānāṃ pālanaṃ dharmo rājñāṃ rājīvalocanadharmaḥ pramāṇaṃ lokasya nityaṃ dharmānuvartanam

अनुतिष्ठस्व वै राजन्पितृपैतामहं पदम्ब्राह्मणेषु च यो धर्मः स नित्यो वेदनिश्चितः

anutiṣṭhasva vai rājanpitṛpaitāmahaṃ padambrāhmaṇeṣu ca yo dharmaḥ sa nityo vedaniścitaḥ

तत्प्रमाणं प्रमाणानां शाश्वतं भरतर्षभतस्य धर्मस्य कृत्स्नस्य क्षत्रियः परिरक्षिता

tatpramāṇaṃ pramāṇānāṃ śāśvataṃ bharatarṣabhatasya dharmasya kṛtsnasya kṣatriyaḥ parirakṣitā

तथा यः प्रतिहन्त्यस्य शासनं विषये नरःस बाहुभ्यां विनिग्राह्यो लोकयात्राविघातकः

tathā yaḥ pratihantyasya śāsanaṃ viṣaye naraḥsa bāhubhyāṃ vinigrāhyo lokayātrāvighātakaḥ

प्रमाणमप्रमाणं यः कुर्यान्मोहवशं गतःभृत्यो वा यदि वा पुत्रस्तपस्वी वापि कश्चनपापान्सर्वैरुपायैस्तान्नियच्छेद्घातयेत वा

pramāṇamapramāṇaṃ yaḥ kuryānmohavaśaṃ gataḥbhṛtyo vā yadi vā putrastapasvī vāpi kaścanapāpānsarvairupāyaistānniyacchedghātayeta vā

अतोऽन्यथा वर्तमानो राजा प्राप्नोति किल्बिषम्धर्मं विनश्यमानं हि यो न रक्षेत्स धर्महा

ato'nyathā vartamāno rājā prāpnoti kilbiṣamdharmaṃ vinaśyamānaṃ hi yo na rakṣetsa dharmahā

ते त्वया धर्महन्तारो निहताः सपदानुगाःस्वधर्मे वर्तमानस्त्वं किं नु शोचसि पाण्डवराजा हि हन्याद्दद्याच्च प्रजा रक्षेच्च धर्मतः

te tvayā dharmahantāro nihatāḥ sapadānugāḥsvadharme vartamānastvaṃ kiṃ nu śocasi pāṇḍavarājā hi hanyāddadyācca prajā rakṣecca dharmataḥ

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

न तेऽभिशङ्के वचनं यद्ब्रवीषि तपोधनअपरोक्षो हि ते धर्मः सर्वधर्मभृतां वर

na te'bhiśaṅke vacanaṃ yadbravīṣi tapodhanaaparokṣo hi te dharmaḥ sarvadharmabhṛtāṃ vara

मया ह्यवध्या बहवो घातिता राज्यकारणात्तान्यकार्याणि मे ब्रह्मन्दहन्ति च तपन्ति च

mayā hyavadhyā bahavo ghātitā rājyakāraṇāttānyakāryāṇi me brahmandahanti ca tapanti ca

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

ईश्वरो वा भवेत्कर्ता पुरुषो वापि भारतहठो वा वर्तते लोके कर्मजं वा फलं स्मृतम्

īśvaro vā bhavetkartā puruṣo vāpi bhāratahaṭho vā vartate loke karmajaṃ vā phalaṃ smṛtam

ईश्वरेण नियुक्ता हि साध्वसाधु च पार्थिवकुर्वन्ति पुरुषाः कर्म फलमीश्वरगामि तत्

īśvareṇa niyuktā hi sādhvasādhu ca pārthivakurvanti puruṣāḥ karma phalamīśvaragāmi tat

यथा हि पुरुषश्छिन्द्याद्वृक्षं परशुना वनेछेत्तुरेव भवेत्पापं परशोर्न कथंचन

yathā hi puruṣaśchindyādvṛkṣaṃ paraśunā vanechettureva bhavetpāpaṃ paraśorna kathaṃcana

अथ वा तदुपादानात्प्राप्नुयुः कर्मणः फलम्दण्डशस्त्रकृतं पापं पुरुषे तन्न विद्यते

atha vā tadupādānātprāpnuyuḥ karmaṇaḥ phalamdaṇḍaśastrakṛtaṃ pāpaṃ puruṣe tanna vidyate

न चैतदिष्टं कौन्तेय यदन्येन फलं कृतम्प्राप्नुयादिति तस्माच्च ईश्वरे तन्निवेशय

na caitadiṣṭaṃ kaunteya yadanyena phalaṃ kṛtamprāpnuyāditi tasmācca īśvare tanniveśaya

अथ वा पुरुषः कर्ता कर्मणोः शुभपापयोःन परं विद्यते तस्मादेवमन्यच्छुभं कुरु

atha vā puruṣaḥ kartā karmaṇoḥ śubhapāpayoḥna paraṃ vidyate tasmādevamanyacchubhaṃ kuru

न हि कश्चित्क्वचिद्राजन्दिष्टात्प्रतिनिवर्ततेदण्डशस्त्रकृतं पापं पुरुषे तन्न विद्यते

na hi kaścitkvacidrājandiṣṭātpratinivartatedaṇḍaśastrakṛtaṃ pāpaṃ puruṣe tanna vidyate

यदि वा मन्यसे राजन्हठे लोकं प्रतिष्ठितम्एवमप्यशुभं कर्म न भूतं न भविष्यति

yadi vā manyase rājanhaṭhe lokaṃ pratiṣṭhitamevamapyaśubhaṃ karma na bhūtaṃ na bhaviṣyati

अथाभिपत्तिर्लोकस्य कर्तव्या शुभपापयोःअभिपन्नतमं लोके राज्ञामुद्यतदण्डनम्

athābhipattirlokasya kartavyā śubhapāpayoḥabhipannatamaṃ loke rājñāmudyatadaṇḍanam

अथापि लोके कर्माणि समावर्तन्त भारतशुभाशुभफलं चेमे प्राप्नुवन्तीति मे मतिः

athāpi loke karmāṇi samāvartanta bhārataśubhāśubhaphalaṃ ceme prāpnuvantīti me matiḥ

एवं सत्यं शुभादेशं कर्मणस्तत्फलं ध्रुवम्त्यज तद्राजशार्दूल मैवं शोके मनः कृथाः

evaṃ satyaṃ śubhādeśaṃ karmaṇastatphalaṃ dhruvamtyaja tadrājaśārdūla maivaṃ śoke manaḥ kṛthāḥ

स्वधर्मे वर्तमानस्य सापवादेऽपि भारतएवमात्मपरित्यागस्तव राजन्न शोभनः

svadharme vartamānasya sāpavāde'pi bhārataevamātmaparityāgastava rājanna śobhanaḥ

विहितानीह कौन्तेय प्रायश्चित्तानि कर्मिणाम्शरीरवांस्तानि कुर्यादशरीरः पराभवेत्

vihitānīha kaunteya prāyaścittāni karmiṇāmśarīravāṃstāni kuryādaśarīraḥ parābhavet

तद्राजञ्जीवमानस्त्वं प्रायश्चित्तं चरिष्यसिप्रायश्चित्तमकृत्वा तु प्रेत्य तप्तासि भारत

tadrājañjīvamānastvaṃ prāyaścittaṃ cariṣyasiprāyaścittamakṛtvā tu pretya taptāsi bhārata