Parva.Adhyaya 12.31

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो राजा पाण्डुसुतो नारदं प्रत्यभाषतभगवञ्श्रोतुमिच्छामि सुवर्णष्ठीविसंभवम्

tato rājā pāṇḍusuto nāradaṃ pratyabhāṣatabhagavañśrotumicchāmi suvarṇaṣṭhīvisaṃbhavam

एवमुक्तः स च मुनिर्धर्मराजेन नारदःआचचक्षे यथा वृत्तं सुवर्णष्ठीविनं प्रति

evamuktaḥ sa ca munirdharmarājena nāradaḥācacakṣe yathā vṛttaṃ suvarṇaṣṭhīvinaṃ prati

एवमेतन्महाराज यथायं केशवोऽब्रवीत्कार्यस्यास्य तु यच्छेषं तत्ते वक्ष्यामि पृच्छतः

evametanmahārāja yathāyaṃ keśavo'bravītkāryasyāsya tu yaccheṣaṃ tatte vakṣyāmi pṛcchataḥ

अहं च पर्वतश्चैव स्वस्रीयो मे महामुनिःवस्तुकामावभिगतौ सृञ्जयं जयतां वरम्

ahaṃ ca parvataścaiva svasrīyo me mahāmuniḥvastukāmāvabhigatau sṛñjayaṃ jayatāṃ varam

तत्र संपूजितौ तेन विधिदृष्टेन कर्मणासर्वकामैः सुविहितौ निवसावोऽस्य वेश्मनि

tatra saṃpūjitau tena vidhidṛṣṭena karmaṇāsarvakāmaiḥ suvihitau nivasāvo'sya veśmani

व्यतिक्रान्तासु वर्षासु समये गमनस्य चपर्वतो मामुवाचेदं काले वचनमर्थवत्

vyatikrāntāsu varṣāsu samaye gamanasya caparvato māmuvācedaṃ kāle vacanamarthavat

आवामस्य नरेन्द्रस्य गृहे परमपूजितौउषितौ समये ब्रह्मंश्चिन्त्यतामत्र सांप्रतम्

āvāmasya narendrasya gṛhe paramapūjitauuṣitau samaye brahmaṃścintyatāmatra sāṃpratam

ततोऽहमब्रुवं राजन्पर्वतं शुभदर्शनम्सर्वमेतत्त्वयि विभो भागिनेयोपपद्यते

tato'hamabruvaṃ rājanparvataṃ śubhadarśanamsarvametattvayi vibho bhāgineyopapadyate

वरेण छन्द्यतां राजा लभतां यद्यदिच्छतिआवयोस्तपसा सिद्धिं प्राप्नोतु यदि मन्यसे

vareṇa chandyatāṃ rājā labhatāṃ yadyadicchatiāvayostapasā siddhiṃ prāpnotu yadi manyase

तत आहूय राजानं सृञ्जयं शुभदर्शनम्पर्वतोऽनुमतं वाक्यमुवाच मुनिपुंगवः

tata āhūya rājānaṃ sṛñjayaṃ śubhadarśanamparvato'numataṃ vākyamuvāca munipuṃgavaḥ

प्रीतौ स्वो नृप सत्कारैस्तव ह्यार्जवसंभृतैःआवाभ्यामभ्यनुज्ञातो वरं नृवर चिन्तय

prītau svo nṛpa satkāraistava hyārjavasaṃbhṛtaiḥāvābhyāmabhyanujñāto varaṃ nṛvara cintaya

देवानामविहिंसायां यद्भवेन्मानुषक्षमम्तद्गृहाण महाराज पूजार्हो नौ मतो भवान्

devānāmavihiṃsāyāṃ yadbhavenmānuṣakṣamamtadgṛhāṇa mahārāja pūjārho nau mato bhavān

सृञ्जय उवाच · sṛñjaya uvāca

प्रीतौ भवन्तौ यदि मे कृतमेतावता ममएष एव परो लाभो निर्वृत्तो मे महाफलः

prītau bhavantau yadi me kṛtametāvatā mamaeṣa eva paro lābho nirvṛtto me mahāphalaḥ

नारद उवाच · nārada uvāca

तमेवंवादिनं भूयः पर्वतः प्रत्यभाषतवृणीष्व राजन्संकल्पो यस्ते हृदि चिरं स्थितः

tamevaṃvādinaṃ bhūyaḥ parvataḥ pratyabhāṣatavṛṇīṣva rājansaṃkalpo yaste hṛdi ciraṃ sthitaḥ

सृञ्जय उवाच · sṛñjaya uvāca

अभीप्सामि सुतं वीरं वीर्यवन्तं दृढव्रतम्आयुष्मन्तं महाभागं देवराजसमद्युतिम्

abhīpsāmi sutaṃ vīraṃ vīryavantaṃ dṛḍhavratamāyuṣmantaṃ mahābhāgaṃ devarājasamadyutim

पर्वत उवाच · parvata uvāca

भविष्यत्येष ते कामो न त्वायुष्मान्भविष्यतिदेवराजाभिभूत्यर्थं संकल्पो ह्येष ते हृदि

bhaviṣyatyeṣa te kāmo na tvāyuṣmānbhaviṣyatidevarājābhibhūtyarthaṃ saṃkalpo hyeṣa te hṛdi

सुवर्णष्ठीवनाच्चैव स्वर्णष्ठीवी भविष्यतिरक्ष्यश्च देवराजात्स देवराजसमद्युतिः

suvarṇaṣṭhīvanāccaiva svarṇaṣṭhīvī bhaviṣyatirakṣyaśca devarājātsa devarājasamadyutiḥ

नारद उवाच · nārada uvāca

तच्छ्रुत्वा सृञ्जयो वाक्यं पर्वतस्य महात्मनःप्रसादयामास तदा नैतदेवं भवेदिति

tacchrutvā sṛñjayo vākyaṃ parvatasya mahātmanaḥprasādayāmāsa tadā naitadevaṃ bhavediti

आयुष्मान्मे भवेत्पुत्रो भवतस्तपसा मुनेन च तं पर्वतः किंचिदुवाचेन्द्रव्यपेक्षया

āyuṣmānme bhavetputro bhavatastapasā munena ca taṃ parvataḥ kiṃciduvācendravyapekṣayā

तमहं नृपतिं दीनमब्रुवं पुनरेव तुस्मर्तव्योऽहं महाराज दर्शयिष्यामि ते स्मृतः

tamahaṃ nṛpatiṃ dīnamabruvaṃ punareva tusmartavyo'haṃ mahārāja darśayiṣyāmi te smṛtaḥ

अहं ते दयितं पुत्रं प्रेतराजवशं गतम्पुनर्दास्यामि तद्रूपं मा शुचः पृथिवीपते

ahaṃ te dayitaṃ putraṃ pretarājavaśaṃ gatampunardāsyāmi tadrūpaṃ mā śucaḥ pṛthivīpate

एवमुक्त्वा तु नृपतिं प्रयातौ स्वो यथेप्सितम्सृञ्जयश्च यथाकामं प्रविवेश स्वमन्दिरम्

evamuktvā tu nṛpatiṃ prayātau svo yathepsitamsṛñjayaśca yathākāmaṃ praviveśa svamandiram

सृञ्जयस्याथ राजर्षेः कस्मिंश्चित्कालपर्ययेजज्ञे पुत्रो महावीर्यस्तेजसा प्रज्वलन्निव

sṛñjayasyātha rājarṣeḥ kasmiṃścitkālaparyayejajñe putro mahāvīryastejasā prajvalanniva

ववृधे स यथाकालं सरसीव महोत्पलम्बभूव काञ्चनष्ठीवी यथार्थं नाम तस्य तत्

vavṛdhe sa yathākālaṃ sarasīva mahotpalambabhūva kāñcanaṣṭhīvī yathārthaṃ nāma tasya tat

तदद्भुततमं लोके पप्रथे कुरुसत्तमबुबुधे तच्च देवेन्द्रो वरदानं महात्मनोः

tadadbhutatamaṃ loke paprathe kurusattamabubudhe tacca devendro varadānaṃ mahātmanoḥ

ततस्त्वभिभवाद्भीतो बृहस्पतिमते स्थितःकुमारस्यान्तरप्रेक्षी बभूव बलवृत्रहा

tatastvabhibhavādbhīto bṛhaspatimate sthitaḥkumārasyāntaraprekṣī babhūva balavṛtrahā

चोदयामास वज्रं स दिव्यास्त्रं मूर्तिसंस्थितम्व्याघ्रो भूत्वा जहीमं त्वं राजपुत्रमिति प्रभो

codayāmāsa vajraṃ sa divyāstraṃ mūrtisaṃsthitamvyāghro bhūtvā jahīmaṃ tvaṃ rājaputramiti prabho

विवृद्धः किल वीर्येण मामेषोऽभिभविष्यतिसृञ्जयस्य सुतो वज्र यथैनं पर्वतो ददौ

vivṛddhaḥ kila vīryeṇa māmeṣo'bhibhaviṣyatisṛñjayasya suto vajra yathainaṃ parvato dadau

एवमुक्तस्तु शक्रेण वज्रः परपुरंजयःकुमारस्यान्तरप्रेक्षी नित्यमेवान्वपद्यत

evamuktastu śakreṇa vajraḥ parapuraṃjayaḥkumārasyāntaraprekṣī nityamevānvapadyata

सृञ्जयोऽपि सुतं प्राप्य देवराजसमद्युतिम्हृष्टः सान्तःपुरो राजा वननित्योऽभवत्तदा

sṛñjayo'pi sutaṃ prāpya devarājasamadyutimhṛṣṭaḥ sāntaḥpuro rājā vananityo'bhavattadā

ततो भागीरथीतीरे कदाचिद्वननिर्झरेधात्रीद्वितीयो बालः स क्रीडार्थं पर्यधावत

tato bhāgīrathītīre kadācidvananirjharedhātrīdvitīyo bālaḥ sa krīḍārthaṃ paryadhāvata

पञ्चवर्षकदेशीयो बालो नागेन्द्रविक्रमःसहसोत्पतितं व्याघ्रमाससाद महाबलः

pañcavarṣakadeśīyo bālo nāgendravikramaḥsahasotpatitaṃ vyāghramāsasāda mahābalaḥ

तेन चैव विनिष्पिष्टो वेपमानो नृपात्मजःव्यसुः पपात मेदिन्यां ततो धात्री विचुक्रुशे

tena caiva viniṣpiṣṭo vepamāno nṛpātmajaḥvyasuḥ papāta medinyāṃ tato dhātrī vicukruśe

हत्वा तु राजपुत्रं स तत्रैवान्तरधीयतशार्दूलो देवराजस्य माययान्तर्हितस्तदा

hatvā tu rājaputraṃ sa tatraivāntaradhīyataśārdūlo devarājasya māyayāntarhitastadā

धात्र्यास्तु निनदं श्रुत्वा रुदत्याः परमार्तवत्अभ्यधावत तं देशं स्वयमेव महीपतिः

dhātryāstu ninadaṃ śrutvā rudatyāḥ paramārtavatabhyadhāvata taṃ deśaṃ svayameva mahīpatiḥ

स ददर्श गतासुं तं शयानं पीतशोणितम्कुमारं विगतानन्दं निशाकरमिव च्युतम्

sa dadarśa gatāsuṃ taṃ śayānaṃ pītaśoṇitamkumāraṃ vigatānandaṃ niśākaramiva cyutam

स तमुत्सङ्गमारोप्य परिपीडितवक्षसम्पुत्रं रुधिरसंसिक्तं पर्यदेवयदातुरः

sa tamutsaṅgamāropya paripīḍitavakṣasamputraṃ rudhirasaṃsiktaṃ paryadevayadāturaḥ

ततस्ता मातरस्तस्य रुदन्त्यः शोककर्शिताःअभ्यधावन्त तं देशं यत्र राजा स सृञ्जयः

tatastā mātarastasya rudantyaḥ śokakarśitāḥabhyadhāvanta taṃ deśaṃ yatra rājā sa sṛñjayaḥ

ततः स राजा सस्मार मामन्तर्गतमानसःतच्चाहं चिन्तितं ज्ञात्वा गतवांस्तस्य दर्शनम्

tataḥ sa rājā sasmāra māmantargatamānasaḥtaccāhaṃ cintitaṃ jñātvā gatavāṃstasya darśanam

स मयैतानि वाक्यानि श्रावितः शोकलालसःयानि ते यदुवीरेण कथितानि महीपते

sa mayaitāni vākyāni śrāvitaḥ śokalālasaḥyāni te yaduvīreṇa kathitāni mahīpate

संजीवितश्चापि मया वासवानुमते तदाभवितव्यं तथा तच्च न तच्छक्यमतोऽन्यथा

saṃjīvitaścāpi mayā vāsavānumate tadābhavitavyaṃ tathā tacca na tacchakyamato'nyathā

अत ऊर्ध्वं कुमारः स स्वर्णष्ठीवी महायशाःचित्तं प्रसादयामास पितुर्मातुश्च वीर्यवान्

ata ūrdhvaṃ kumāraḥ sa svarṇaṣṭhīvī mahāyaśāḥcittaṃ prasādayāmāsa piturmātuśca vīryavān

कारयामास राज्यं स पितरि स्वर्गते विभुःवर्षाणामेकशतवत्सहस्रं भीमविक्रमः

kārayāmāsa rājyaṃ sa pitari svargate vibhuḥvarṣāṇāmekaśatavatsahasraṃ bhīmavikramaḥ

तत इष्ट्वा महायज्ञैर्बहुभिर्भूरिदक्षिणैःतर्पयामास देवांश्च पितॄंश्चैव महाद्युतिः

tata iṣṭvā mahāyajñairbahubhirbhūridakṣiṇaiḥtarpayāmāsa devāṃśca pitṝṃścaiva mahādyutiḥ

उत्पाद्य च बहून्पुत्रान्कुलसंतानकारिणःकालेन महता राजन्कालधर्ममुपेयिवान्

utpādya ca bahūnputrānkulasaṃtānakāriṇaḥkālena mahatā rājankāladharmamupeyivān

स त्वं राजेन्द्र संजातं शोकमेतन्निवर्तययथा त्वां केशवः प्राह व्यासश्च सुमहातपाः

sa tvaṃ rājendra saṃjātaṃ śokametannivartayayathā tvāṃ keśavaḥ prāha vyāsaśca sumahātapāḥ

पितृपैतामहं राज्यमास्थाय दुरमुद्वहइष्ट्वा पुण्यैर्महायज्ञैरिष्टाँल्लोकानवाप्स्यसि

pitṛpaitāmahaṃ rājyamāsthāya duramudvahaiṣṭvā puṇyairmahāyajñairiṣṭām̐llokānavāpsyasi