Parva.Adhyaya 12.61

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

आश्रमाणां महाबाहो शृणु सत्यपराक्रमचतुर्णामिह वर्णानां कर्माणि च युधिष्ठिर

āśramāṇāṃ mahābāho śṛṇu satyaparākramacaturṇāmiha varṇānāṃ karmāṇi ca yudhiṣṭhira

वानप्रस्थं भैक्षचर्यां गार्हस्थ्यं च महाश्रमम्ब्रह्मचर्याश्रमं प्राहुश्चतुर्थं ब्राह्मणैर्वृतम्

vānaprasthaṃ bhaikṣacaryāṃ gārhasthyaṃ ca mahāśramambrahmacaryāśramaṃ prāhuścaturthaṃ brāhmaṇairvṛtam

जटाकरणसंस्कारं द्विजातित्वमवाप्य चआधानादीनि कर्माणि प्राप्य वेदमधीत्य च

jaṭākaraṇasaṃskāraṃ dvijātitvamavāpya caādhānādīni karmāṇi prāpya vedamadhītya ca

सदारो वाप्यदारो वा आत्मवान्संयतेन्द्रियःवानप्रस्थाश्रमं गच्छेत्कृतकृत्यो गृहाश्रमात्

sadāro vāpyadāro vā ātmavānsaṃyatendriyaḥvānaprasthāśramaṃ gacchetkṛtakṛtyo gṛhāśramāt

तत्रारण्यकशास्त्राणि समधीत्य स धर्मवित्ऊर्ध्वरेताः प्रजायित्वा गच्छत्यक्षरसात्मताम्

tatrāraṇyakaśāstrāṇi samadhītya sa dharmavitūrdhvaretāḥ prajāyitvā gacchatyakṣarasātmatām

एतान्येव निमित्तानि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम्कर्तव्यानीह विप्रेण राजन्नादौ विपश्चिता

etānyeva nimittāni munīnāmūrdhvaretasāmkartavyānīha vipreṇa rājannādau vipaścitā

चरितब्रह्मचर्यस्य ब्राह्मणस्य विशां पतेभैक्षचर्यास्वधीकारः प्रशस्त इह मोक्षिणः

caritabrahmacaryasya brāhmaṇasya viśāṃ patebhaikṣacaryāsvadhīkāraḥ praśasta iha mokṣiṇaḥ

यत्रास्तमितशायी स्यान्निरग्निरनिकेतनःयथोपलब्धजीवी स्यान्मुनिर्दान्तो जितेन्द्रियः

yatrāstamitaśāyī syānniragniraniketanaḥyathopalabdhajīvī syānmunirdānto jitendriyaḥ

निराशीः स्यात्सर्वसमो निर्भोगो निर्विकारवान्विप्रः क्षेमाश्रमं प्राप्तो गच्छत्यक्षरसात्मताम्

nirāśīḥ syātsarvasamo nirbhogo nirvikāravānvipraḥ kṣemāśramaṃ prāpto gacchatyakṣarasātmatām

अधीत्य वेदान्कृतसर्वकृत्यः; संतानमुत्पाद्य सुखानि भुक्त्वासमाहितः प्रचरेद्दुश्चरं तं; गार्हस्थ्यधर्मं मुनिधर्मदृष्टम्

adhītya vedānkṛtasarvakṛtyaḥ; saṃtānamutpādya sukhāni bhuktvāsamāhitaḥ pracaredduścaraṃ taṃ; gārhasthyadharmaṃ munidharmadṛṣṭam

स्वदारतुष्ट ऋतुकालगामी; नियोगसेवी नशठो नजिह्मःमिताशनो देवपरः कृतज्ञः; सत्यो मृदुश्चानृशंसः क्षमावान्

svadāratuṣṭa ṛtukālagāmī; niyogasevī naśaṭho najihmaḥmitāśano devaparaḥ kṛtajñaḥ; satyo mṛduścānṛśaṃsaḥ kṣamāvān

दान्तो विधेयो हव्यकव्येऽप्रमत्तो; अन्नस्य दाता सततं द्विजेभ्यःअमत्सरी सर्वलिङ्गिप्रदाता; वैताननित्यश्च गृहाश्रमी स्यात्

dānto vidheyo havyakavye'pramatto; annasya dātā satataṃ dvijebhyaḥamatsarī sarvaliṅgipradātā; vaitānanityaśca gṛhāśramī syāt

अथात्र नारायणगीतमाहु;र्महर्षयस्तात महानुभावाःमहार्थमत्यर्थतपःप्रयुक्तं; तदुच्यमानं हि मया निबोध

athātra nārāyaṇagītamāhu;rmaharṣayastāta mahānubhāvāḥmahārthamatyarthatapaḥprayuktaṃ; taducyamānaṃ hi mayā nibodha

सत्यार्जवं चातिथिपूजनं च; धर्मस्तथार्थश्च रतिश्च दारेनिषेवितव्यानि सुखानि लोके; ह्यस्मिन्परे चैव मतं ममैतत्

satyārjavaṃ cātithipūjanaṃ ca; dharmastathārthaśca ratiśca dāreniṣevitavyāni sukhāni loke; hyasminpare caiva mataṃ mamaitat

भरणं पुत्रदाराणां वेदानां पारणं तथासतां तमाश्रमं श्रेष्ठं वदन्ति परमर्षयः

bharaṇaṃ putradārāṇāṃ vedānāṃ pāraṇaṃ tathāsatāṃ tamāśramaṃ śreṣṭhaṃ vadanti paramarṣayaḥ

एवं हि यो ब्राह्मणो यज्ञशीलो; गार्हस्थ्यमध्यावसते यथावत्गृहस्थवृत्तिं प्रविशोध्य सम्य;क्स्वर्गे विशुद्धं फलमाप्नुते सः

evaṃ hi yo brāhmaṇo yajñaśīlo; gārhasthyamadhyāvasate yathāvatgṛhasthavṛttiṃ praviśodhya samya;ksvarge viśuddhaṃ phalamāpnute saḥ

तस्य देहपरित्यागादिष्टाः कामाक्षया मताःआनन्त्यायोपतिष्ठन्ति सर्वतोक्षिशिरोमुखाः

tasya dehaparityāgādiṣṭāḥ kāmākṣayā matāḥānantyāyopatiṣṭhanti sarvatokṣiśiromukhāḥ

खादन्नेको जपन्नेकः सर्पन्नेको युधिष्ठिरएकस्मिन्नेव आचार्ये शुश्रूषुर्मलपङ्कवान्

khādanneko japannekaḥ sarpanneko yudhiṣṭhiraekasminneva ācārye śuśrūṣurmalapaṅkavān

ब्रह्मचारी व्रती नित्यं नित्यं दीक्षापरो वशीअविचार्य तथा वेदं कृत्यं कुर्वन्वसेत्सदा

brahmacārī vratī nityaṃ nityaṃ dīkṣāparo vaśīavicārya tathā vedaṃ kṛtyaṃ kurvanvasetsadā

शुश्रूषां सततं कुर्वन्गुरोः संप्रणमेत चषट्कर्मस्वनिवृत्तश्च नप्रवृत्तश्च सर्वशः

śuśrūṣāṃ satataṃ kurvanguroḥ saṃpraṇameta caṣaṭkarmasvanivṛttaśca napravṛttaśca sarvaśaḥ

न चरत्यधिकारेण सेवितं द्विषतो न चएषोऽऽश्रमपदस्तात ब्रह्मचारिण इष्यते

na caratyadhikāreṇa sevitaṃ dviṣato na caeṣo''śramapadastāta brahmacāriṇa iṣyate