Parva.Adhyaya 12.7

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा शोकव्याकुलचेतनःशुशोच दुःखसंतप्तः स्मृत्वा कर्णं महारथम्

yudhiṣṭhirastu dharmātmā śokavyākulacetanaḥśuśoca duḥkhasaṃtaptaḥ smṛtvā karṇaṃ mahāratham

आविष्टो दुःखशोकाभ्यां निःश्वसंश्च पुनः पुनःदृष्ट्वार्जुनमुवाचेदं वचनं शोककर्शितः

āviṣṭo duḥkhaśokābhyāṃ niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥdṛṣṭvārjunamuvācedaṃ vacanaṃ śokakarśitaḥ

यद्भैक्षमाचरिष्याम वृष्ण्यन्धकपुरे वयम्ज्ञातीन्निष्पुरुषान्कृत्वा नेमां प्राप्स्याम दुर्गतिम्

yadbhaikṣamācariṣyāma vṛṣṇyandhakapure vayamjñātīnniṣpuruṣānkṛtvā nemāṃ prāpsyāma durgatim

अमित्रा नः समृद्धार्था वृत्तार्थाः कुरवः किलआत्मानमात्मना हत्वा किं धर्मफलमाप्नुमः

amitrā naḥ samṛddhārthā vṛttārthāḥ kuravaḥ kilaātmānamātmanā hatvā kiṃ dharmaphalamāpnumaḥ

धिगस्तु क्षात्रमाचारं धिगस्तु बलमौरसम्धिगस्त्वमर्षं येनेमामापदं गमिता वयम्

dhigastu kṣātramācāraṃ dhigastu balamaurasamdhigastvamarṣaṃ yenemāmāpadaṃ gamitā vayam

साधु क्षमा दमः शौचमवैरोध्यममत्सरःअहिंसा सत्यवचनं नित्यानि वनचारिणाम्

sādhu kṣamā damaḥ śaucamavairodhyamamatsaraḥahiṃsā satyavacanaṃ nityāni vanacāriṇām

वयं तु लोभान्मोहाच्च स्तम्भं मानं च संश्रिताःइमामवस्थामापन्ना राज्यलेशबुभुक्षया

vayaṃ tu lobhānmohācca stambhaṃ mānaṃ ca saṃśritāḥimāmavasthāmāpannā rājyaleśabubhukṣayā

त्रैलोक्यस्यापि राज्येन नास्मान्कश्चित्प्रहर्षयेत्बान्धवान्निहतान्दृष्ट्वा पृथिव्यामामिषैषिणः

trailokyasyāpi rājyena nāsmānkaścitpraharṣayetbāndhavānnihatāndṛṣṭvā pṛthivyāmāmiṣaiṣiṇaḥ

ते वयं पृथिवीहेतोरवध्यान्पृथिवीसमान्संपरित्यज्य जीवामो हीनार्था हतबान्धवाः

te vayaṃ pṛthivīhetoravadhyānpṛthivīsamānsaṃparityajya jīvāmo hīnārthā hatabāndhavāḥ

आमिषे गृध्यमानानामशुनां नः शुनामिवआमिषं चैव नो नष्टमामिषस्य च भोजिनः

āmiṣe gṛdhyamānānāmaśunāṃ naḥ śunāmivaāmiṣaṃ caiva no naṣṭamāmiṣasya ca bhojinaḥ

न पृथिव्या सकलया न सुवर्णस्य राशिभिःन गवाश्वेन सर्वेण ते त्याज्या य इमे हताः

na pṛthivyā sakalayā na suvarṇasya rāśibhiḥna gavāśvena sarveṇa te tyājyā ya ime hatāḥ

संयुक्ताः काममन्युभ्यां क्रोधामर्षसमन्विताःमृत्युयानं समारुह्य गता वैवस्वतक्षयम्

saṃyuktāḥ kāmamanyubhyāṃ krodhāmarṣasamanvitāḥmṛtyuyānaṃ samāruhya gatā vaivasvatakṣayam

बहु कल्याणमिच्छन्त ईहन्ते पितरः सुतान्तपसा ब्रह्मचर्येण वन्दनेन तितिक्षया

bahu kalyāṇamicchanta īhante pitaraḥ sutāntapasā brahmacaryeṇa vandanena titikṣayā

उपवासैस्तथेज्याभिर्व्रतकौतुकमङ्गलैःलभन्ते मातरो गर्भांस्तान्मासान्दश बिभ्रति

upavāsaistathejyābhirvratakautukamaṅgalaiḥlabhante mātaro garbhāṃstānmāsāndaśa bibhrati

यदि स्वस्ति प्रजायन्ते जाता जीवन्ति वा यदिसंभाविता जातबलास्ते दद्युर्यदि नः सुखम्इह चामुत्र चैवेति कृपणाः फलहेतुकाः

yadi svasti prajāyante jātā jīvanti vā yadisaṃbhāvitā jātabalāste dadyuryadi naḥ sukhamiha cāmutra caiveti kṛpaṇāḥ phalahetukāḥ

तासामयं समारम्भो निवृत्तः केवलोऽफलःयदासां निहताः पुत्रा युवानो मृष्टकुण्डलाः

tāsāmayaṃ samārambho nivṛttaḥ kevalo'phalaḥyadāsāṃ nihatāḥ putrā yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ

अभुक्त्वा पार्थिवान्भोगानृणान्यनवदाय चपितृभ्यो देवताभ्यश्च गता वैवस्वतक्षयम्

abhuktvā pārthivānbhogānṛṇānyanavadāya capitṛbhyo devatābhyaśca gatā vaivasvatakṣayam

यदैषामङ्ग पितरौ जातौ काममयाविवसंजातबलरूपेषु तदैव निहता नृपाः

yadaiṣāmaṅga pitarau jātau kāmamayāvivasaṃjātabalarūpeṣu tadaiva nihatā nṛpāḥ

संयुक्ताः काममन्युभ्यां क्रोधहर्षासमञ्जसाःन ते जन्मफलं किंचिद्भोक्तारो जातु कर्हिचित्

saṃyuktāḥ kāmamanyubhyāṃ krodhaharṣāsamañjasāḥna te janmaphalaṃ kiṃcidbhoktāro jātu karhicit

पाञ्चालानां कुरूणां च हता एव हि येऽहताःते वयं त्वधमाँल्लोकान्प्रपद्येम स्वकर्मभिः

pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca hatā eva hi ye'hatāḥte vayaṃ tvadhamām̐llokānprapadyema svakarmabhiḥ

वयमेवास्य लोकस्य विनाशे कारणं स्मृताःधृतराष्ट्रस्य पुत्रेण निकृत्या प्रत्यपत्स्महि

vayamevāsya lokasya vināśe kāraṇaṃ smṛtāḥdhṛtarāṣṭrasya putreṇa nikṛtyā pratyapatsmahi

सदैव निकृतिप्रज्ञो द्वेष्टा मायोपजीवनःमिथ्यावृत्तः स सततमस्मास्वनपकारिषु

sadaiva nikṛtiprajño dveṣṭā māyopajīvanaḥmithyāvṛttaḥ sa satatamasmāsvanapakāriṣu

अंशकामा वयं ते च न चास्माभिर्न तैर्जितम्न तैर्भुक्तेयमवनिर्न नार्यो गीतवादितम्

aṃśakāmā vayaṃ te ca na cāsmābhirna tairjitamna tairbhukteyamavanirna nāryo gītavāditam

नामात्यसमितौ कथ्यं न च श्रुतवतां श्रुतम्न रत्नानि परार्ध्यानि न भूर्न द्रविणागमः

nāmātyasamitau kathyaṃ na ca śrutavatāṃ śrutamna ratnāni parārdhyāni na bhūrna draviṇāgamaḥ

ऋद्धिमस्मासु तां दृष्ट्वा विवर्णो हरिणः कृशःधृतराष्ट्रस्य नृपतेः सौबलेन निवेदितः

ṛddhimasmāsu tāṃ dṛṣṭvā vivarṇo hariṇaḥ kṛśaḥdhṛtarāṣṭrasya nṛpateḥ saubalena niveditaḥ

तं पिता पुत्रगृद्धित्वादनुमेनेऽनये स्थितम्अनवेक्ष्यैव पितरं गाङ्गेयं विदुरं तथाअसंशयं धृतराष्ट्रो यथैवाहं तथा गतः

taṃ pitā putragṛddhitvādanumene'naye sthitamanavekṣyaiva pitaraṃ gāṅgeyaṃ viduraṃ tathāasaṃśayaṃ dhṛtarāṣṭro yathaivāhaṃ tathā gataḥ

अनियम्याशुचिं लुब्धं पुत्रं कामवशानुगम्पतितो यशसो दीप्ताद्घातयित्वा सहोदरान्

aniyamyāśuciṃ lubdhaṃ putraṃ kāmavaśānugampatito yaśaso dīptādghātayitvā sahodarān

इमौ वृद्धौ च शोकाग्नौ प्रक्षिप्य स सुयोधनःअस्मत्प्रद्वेषसंयुक्तः पापबुद्धिः सदैव हि

imau vṛddhau ca śokāgnau prakṣipya sa suyodhanaḥasmatpradveṣasaṃyuktaḥ pāpabuddhiḥ sadaiva hi

को हि बन्धुः कुलीनः संस्तथा ब्रूयात्सुहृज्जनेयथासावुक्तवान्क्षुद्रो युयुत्सुर्वृष्णिसंनिधौ

ko hi bandhuḥ kulīnaḥ saṃstathā brūyātsuhṛjjaneyathāsāvuktavānkṣudro yuyutsurvṛṣṇisaṃnidhau

आत्मनो हि वयं दोषाद्विनष्टाः शाश्वतीः समाःप्रदहन्तो दिशः सर्वास्तेजसा भास्करा इव

ātmano hi vayaṃ doṣādvinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥpradahanto diśaḥ sarvāstejasā bhāskarā iva

सोऽस्माकं वैरपुरुषो दुर्मन्त्रिप्रग्रहं गतःदुर्योधनकृते ह्येतत्कुलं नो विनिपातितम्अवध्यानां वधं कृत्वा लोके प्राप्ताः स्म वाच्यताम्

so'smākaṃ vairapuruṣo durmantripragrahaṃ gataḥduryodhanakṛte hyetatkulaṃ no vinipātitamavadhyānāṃ vadhaṃ kṛtvā loke prāptāḥ sma vācyatām

कुलस्यास्यान्तकरणं दुर्मतिं पापकारिणम्राजा राष्ट्रेश्वरं कृत्वा धृतराष्ट्रोऽद्य शोचति

kulasyāsyāntakaraṇaṃ durmatiṃ pāpakāriṇamrājā rāṣṭreśvaraṃ kṛtvā dhṛtarāṣṭro'dya śocati

हताः शूराः कृतं पापं विषयः स्वो विनाशितःहत्वा नो विगतो मन्युः शोको मां रुन्धयत्ययम्

hatāḥ śūrāḥ kṛtaṃ pāpaṃ viṣayaḥ svo vināśitaḥhatvā no vigato manyuḥ śoko māṃ rundhayatyayam

धनंजय कृतं पापं कल्याणेनोपहन्यतेत्यागवांश्च पुनः पापं नालं कर्तुमिति श्रुतिः

dhanaṃjaya kṛtaṃ pāpaṃ kalyāṇenopahanyatetyāgavāṃśca punaḥ pāpaṃ nālaṃ kartumiti śrutiḥ

त्यागवाञ्जन्ममरणे नाप्नोतीति श्रुतिर्यदाप्राप्तवर्त्मा कृतमतिर्ब्रह्म संपद्यते तदा

tyāgavāñjanmamaraṇe nāpnotīti śrutiryadāprāptavartmā kṛtamatirbrahma saṃpadyate tadā

स धनंजय निर्द्वंद्वो मुनिर्ज्ञानसमन्वितःवनमामन्त्र्य वः सर्वान्गमिष्यामि परंतप

sa dhanaṃjaya nirdvaṃdvo munirjñānasamanvitaḥvanamāmantrya vaḥ sarvāngamiṣyāmi paraṃtapa

न हि कृत्स्नतमो धर्मः शक्यः प्राप्तुमिति श्रुतिःपरिग्रहवता तन्मे प्रत्यक्षमरिसूदन

na hi kṛtsnatamo dharmaḥ śakyaḥ prāptumiti śrutiḥparigrahavatā tanme pratyakṣamarisūdana

मया निसृष्टं पापं हि परिग्रहमभीप्सताजन्मक्षयनिमित्तं च शक्यं प्राप्तुमिति श्रुतिः

mayā nisṛṣṭaṃ pāpaṃ hi parigrahamabhīpsatājanmakṣayanimittaṃ ca śakyaṃ prāptumiti śrutiḥ

स परिग्रहमुत्सृज्य कृत्स्नं राज्यं तथैव चगमिष्यामि विनिर्मुक्तो विशोको विज्वरस्तथा

sa parigrahamutsṛjya kṛtsnaṃ rājyaṃ tathaiva cagamiṣyāmi vinirmukto viśoko vijvarastathā

प्रशाधि त्वमिमामुर्वीं क्षेमां निहतकण्टकाम्न ममार्थोऽस्ति राज्येन न भोगैर्वा कुरूत्तम

praśādhi tvamimāmurvīṃ kṣemāṃ nihatakaṇṭakāmna mamārtho'sti rājyena na bhogairvā kurūttama

एतावदुक्त्वा वचनं धर्मराजो युधिष्ठिरःव्युपारमत्ततः पार्थः कनीयान्प्रत्यभाषत

etāvaduktvā vacanaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥvyupāramattataḥ pārthaḥ kanīyānpratyabhāṣata