Parva.Adhyaya 12.98

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

क्षत्रधर्मान्न पापीयान्धर्मोऽस्ति भरतर्षभअभियाने च युद्धे च राजा हन्ति महाजनम्

kṣatradharmānna pāpīyāndharmo'sti bharatarṣabhaabhiyāne ca yuddhe ca rājā hanti mahājanam

अथ स्म कर्मणा येन लोकाञ्जयति पार्थिवःविद्वञ्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ

atha sma karmaṇā yena lokāñjayati pārthivaḥvidvañjijñāsamānāya prabrūhi bharatarṣabha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

निग्रहेण च पापानां साधूनां प्रग्रहेण चयज्ञैर्दानैश्च राजानो भवन्ति शुचयोऽमलाः

nigraheṇa ca pāpānāṃ sādhūnāṃ pragraheṇa cayajñairdānaiśca rājāno bhavanti śucayo'malāḥ

उपरुन्धन्ति राजानो भूतानि विजयार्थिनःत एव विजयं प्राप्य वर्धयन्ति पुनः प्रजाः

uparundhanti rājāno bhūtāni vijayārthinaḥta eva vijayaṃ prāpya vardhayanti punaḥ prajāḥ

अपविध्यन्ति पापानि दानयज्ञतपोबलैःअनुग्रहेण भूतानां पुण्यमेषां प्रवर्धते

apavidhyanti pāpāni dānayajñatapobalaiḥanugraheṇa bhūtānāṃ puṇyameṣāṃ pravardhate

यथैव क्षेत्रनिर्दाता निर्दन्वै क्षेत्रमेकदाहिनस्ति कक्षं धान्यं च न च धान्यं विनश्यति

yathaiva kṣetranirdātā nirdanvai kṣetramekadāhinasti kakṣaṃ dhānyaṃ ca na ca dhānyaṃ vinaśyati

एवं शस्त्राणि मुञ्चन्तो घ्नन्ति वध्यानथैकदातस्यैषा निष्कृतिः कृत्स्ना भूतानां भावनं पुनः

evaṃ śastrāṇi muñcanto ghnanti vadhyānathaikadātasyaiṣā niṣkṛtiḥ kṛtsnā bhūtānāṃ bhāvanaṃ punaḥ

यो भूतानि धनज्यानाद्वधात्क्लेशाच्च रक्षतिदस्युभ्यः प्राणदानात्स धनदः सुखदो विराट्

yo bhūtāni dhanajyānādvadhātkleśācca rakṣatidasyubhyaḥ prāṇadānātsa dhanadaḥ sukhado virāṭ

स सर्वयज्ञैरीजानो राजाथाभयदक्षिणैःअनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम्

sa sarvayajñairījāno rājāthābhayadakṣiṇaiḥanubhūyeha bhadrāṇi prāpnotīndrasalokatām

ब्राह्मणार्थे समुत्पन्ने योऽभिनिःसृत्य युध्यतेआत्मानं यूपमुच्छ्रित्य स यज्ञोऽनन्तदक्षिणः

brāhmaṇārthe samutpanne yo'bhiniḥsṛtya yudhyateātmānaṃ yūpamucchritya sa yajño'nantadakṣiṇaḥ

अभीतो विकिरञ्शत्रून्प्रतिगृह्णञ्शरांस्तथान तस्मात्त्रिदशाः श्रेयो भुवि पश्यन्ति किंचन

abhīto vikirañśatrūnpratigṛhṇañśarāṃstathāna tasmāttridaśāḥ śreyo bhuvi paśyanti kiṃcana

तस्य यावन्ति शस्त्राणि त्वचं भिन्दन्ति संयुगेतावतः सोऽश्नुते लोकान्सर्वकामदुहोऽक्षयान्

tasya yāvanti śastrāṇi tvacaṃ bhindanti saṃyugetāvataḥ so'śnute lokānsarvakāmaduho'kṣayān

न तस्य रुधिरं गात्रादावेधेभ्यः प्रवर्ततेस ह तेनैव रक्तेन सर्वपापैः प्रमुच्यते

na tasya rudhiraṃ gātrādāvedhebhyaḥ pravartatesa ha tenaiva raktena sarvapāpaiḥ pramucyate

यानि दुःखानि सहते व्रणानामभितापनेन ततोऽस्ति तपो भूय इति धर्मविदो विदुः

yāni duḥkhāni sahate vraṇānāmabhitāpanena tato'sti tapo bhūya iti dharmavido viduḥ

पृष्ठतो भीरवः संख्ये वर्तन्तेऽधमपूरुषाःशूराच्छरणमिच्छन्तः पर्जन्यादिव जीवनम्

pṛṣṭhato bhīravaḥ saṃkhye vartante'dhamapūruṣāḥśūrāccharaṇamicchantaḥ parjanyādiva jīvanam

यदि शूरस्तथा क्षेमे प्रतिरक्षेत्तथा भयेप्रतिरूपं जनाः कुर्युर्न च तद्वर्तते तथा

yadi śūrastathā kṣeme pratirakṣettathā bhayepratirūpaṃ janāḥ kuryurna ca tadvartate tathā

यदि ते कृतमाज्ञाय नमस्कुर्युः सदैव तम्युक्तं न्याय्यं च कुर्युस्ते न च तद्वर्तते तथा

yadi te kṛtamājñāya namaskuryuḥ sadaiva tamyuktaṃ nyāyyaṃ ca kuryuste na ca tadvartate tathā

पुरुषाणां समानानां दृश्यते महदन्तरम्संग्रामेऽनीकवेलायामुत्क्रुष्टेऽभिपतत्सु च

puruṣāṇāṃ samānānāṃ dṛśyate mahadantaramsaṃgrāme'nīkavelāyāmutkruṣṭe'bhipatatsu ca

पतत्यभिमुखः शूरः परान्भीरुः पलायतेआस्थायास्वर्ग्यमध्वानं सहायान्विषमे त्यजन्

patatyabhimukhaḥ śūraḥ parānbhīruḥ palāyateāsthāyāsvargyamadhvānaṃ sahāyānviṣame tyajan

मा स्म तांस्तादृशांस्तात जनिष्ठाः पुरुषाधमान्ये सहायान्रणे हित्वा स्वस्तिमन्तो गृहान्ययुः

mā sma tāṃstādṛśāṃstāta janiṣṭhāḥ puruṣādhamānye sahāyānraṇe hitvā svastimanto gṛhānyayuḥ

अस्वस्ति तेभ्यः कुर्वन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाःत्यागेन यः सहायानां स्वान्प्राणांस्त्रातुमिच्छति

asvasti tebhyaḥ kurvanti devā indrapurogamāḥtyāgena yaḥ sahāyānāṃ svānprāṇāṃstrātumicchati

तं हन्युः काष्ठलोष्टैर्वा दहेयुर्वा कटाग्निनापशुवन्मारयेयुर्वा क्षत्रिया ये स्युरीदृशाः

taṃ hanyuḥ kāṣṭhaloṣṭairvā daheyurvā kaṭāgnināpaśuvanmārayeyurvā kṣatriyā ye syurīdṛśāḥ

अधर्मः क्षत्रियस्यैष यच्छय्यामरणं भवेत्विसृजञ्श्लेष्मपित्तानि कृपणं परिदेवयन्

adharmaḥ kṣatriyasyaiṣa yacchayyāmaraṇaṃ bhavetvisṛjañśleṣmapittāni kṛpaṇaṃ paridevayan

अविक्षतेन देहेन प्रलयं योऽधिगच्छतिक्षत्रियो नास्य तत्कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः

avikṣatena dehena pralayaṃ yo'dhigacchatikṣatriyo nāsya tatkarma praśaṃsanti purāvidaḥ

न गृहे मरणं तात क्षत्रियाणां प्रशस्यतेशौटीराणामशौटीरमधर्म्यं कृपणं च तत्

na gṛhe maraṇaṃ tāta kṣatriyāṇāṃ praśasyateśauṭīrāṇāmaśauṭīramadharmyaṃ kṛpaṇaṃ ca tat

इदं दुःखमहो कष्टं पापीय इति निष्टनन्प्रतिध्वस्तमुखः पूतिरमात्यान्बहु शोचयन्

idaṃ duḥkhamaho kaṣṭaṃ pāpīya iti niṣṭananpratidhvastamukhaḥ pūtiramātyānbahu śocayan

अरोगाणां स्पृहयते मुहुर्मृत्युमपीच्छतिवीरो दृप्तोऽभिमानी च नेदृशं मृत्युमर्हति

arogāṇāṃ spṛhayate muhurmṛtyumapīcchativīro dṛpto'bhimānī ca nedṛśaṃ mṛtyumarhati

रणेषु कदनं कृत्वा ज्ञातिभिः परिवारितःतीक्ष्णैः शस्त्रैः सुविक्लिष्टः क्षत्रियो मृत्युमर्हति

raṇeṣu kadanaṃ kṛtvā jñātibhiḥ parivāritaḥtīkṣṇaiḥ śastraiḥ suvikliṣṭaḥ kṣatriyo mṛtyumarhati

शूरो हि सत्यमन्युभ्यामाविष्टो युध्यते भृशम्कृत्यमानानि गात्राणि परैर्नैवावबुध्यते

śūro hi satyamanyubhyāmāviṣṭo yudhyate bhṛśamkṛtyamānāni gātrāṇi parairnaivāvabudhyate

स संख्ये निधनं प्राप्य प्रशस्तं लोकपूजितम्स्वधर्मं विपुलं प्राप्य शक्रस्यैति सलोकताम्

sa saṃkhye nidhanaṃ prāpya praśastaṃ lokapūjitamsvadharmaṃ vipulaṃ prāpya śakrasyaiti salokatām

सर्वो योधः परं त्यक्तुमाविष्टस्त्यक्तजीवितःप्राप्नोतीन्द्रस्य सालोक्यं शूरः पृष्ठमदर्शयन्

sarvo yodhaḥ paraṃ tyaktumāviṣṭastyaktajīvitaḥprāpnotīndrasya sālokyaṃ śūraḥ pṛṣṭhamadarśayan