Parva.Adhyaya 13.104

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

ब्राह्मणस्वानि ये मन्दा हरन्ति भरतर्षभनृशंसकारिणो मूढाः क्व ते गच्छन्ति मानवाः

brāhmaṇasvāni ye mandā haranti bharatarṣabhanṛśaṃsakāriṇo mūḍhāḥ kva te gacchanti mānavāḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्चण्डालस्य च संवादं क्षत्रबन्धोश्च भारत

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamcaṇḍālasya ca saṃvādaṃ kṣatrabandhośca bhārata

राजन्य उवाच · rājanya uvāca

वृद्धरूपोऽसि चण्डाल बालवच्च विचेष्टसेश्वखराणां रजःसेवी कस्मादुद्विजसे गवाम्

vṛddharūpo'si caṇḍāla bālavacca viceṣṭaseśvakharāṇāṃ rajaḥsevī kasmādudvijase gavām

साधुभिर्गर्हितं कर्म चण्डालस्य विधीयतेकस्माद्गोरजसा ध्वस्तमपां कुण्डे निषिञ्चसि

sādhubhirgarhitaṃ karma caṇḍālasya vidhīyatekasmādgorajasā dhvastamapāṃ kuṇḍe niṣiñcasi

चण्डाल उवाच · caṇḍāla uvāca

ब्राह्मणस्य गवां राजन्ह्रियतीनां रजः पुरासोममुद्ध्वंसयामास तं सोमं येऽपिबन्द्विजाः

brāhmaṇasya gavāṃ rājanhriyatīnāṃ rajaḥ purāsomamuddhvaṃsayāmāsa taṃ somaṃ ye'pibandvijāḥ

दीक्षितश्च स राजापि क्षिप्रं नरकमाविशत्सह तैर्याजकैः सर्वैर्ब्रह्मस्वमुपजीव्य तत्

dīkṣitaśca sa rājāpi kṣipraṃ narakamāviśatsaha tairyājakaiḥ sarvairbrahmasvamupajīvya tat

येऽपि तत्रापिबन्क्षीरं घृतं दधि च मानवाःब्राह्मणाः सहराजन्याः सर्वे नरकमाविशन्

ye'pi tatrāpibankṣīraṃ ghṛtaṃ dadhi ca mānavāḥbrāhmaṇāḥ saharājanyāḥ sarve narakamāviśan

जघ्नुस्ताः पयसा पुत्रांस्तथा पौत्रान्विधुन्वतीःपशूनवेक्षमाणाश्च साधुवृत्तेन दंपती

jaghnustāḥ payasā putrāṃstathā pautrānvidhunvatīḥpaśūnavekṣamāṇāśca sādhuvṛttena daṃpatī

अहं तत्रावसं राजन्ब्रह्मचारी जितेन्द्रियःतासां मे रजसा ध्वस्तं भैक्षमासीन्नराधिप

ahaṃ tatrāvasaṃ rājanbrahmacārī jitendriyaḥtāsāṃ me rajasā dhvastaṃ bhaikṣamāsīnnarādhipa

चण्डालोऽहं ततो राजन्भुक्त्वा तदभवं मृतःब्रह्मस्वहारी च नृपः सोऽप्रतिष्ठां गतिं ययौ

caṇḍālo'haṃ tato rājanbhuktvā tadabhavaṃ mṛtaḥbrahmasvahārī ca nṛpaḥ so'pratiṣṭhāṃ gatiṃ yayau

तस्माद्धरेन्न विप्रस्वं कदाचिदपि किंचनब्रह्मस्वरजसा ध्वस्तं भुक्त्वा मां पश्य यादृशम्

tasmāddharenna viprasvaṃ kadācidapi kiṃcanabrahmasvarajasā dhvastaṃ bhuktvā māṃ paśya yādṛśam

तस्मात्सोमोऽप्यविक्रेयः पुरुषेण विपश्चिताविक्रयं हीह सोमस्य गर्हयन्ति मनीषिणः

tasmātsomo'pyavikreyaḥ puruṣeṇa vipaścitāvikrayaṃ hīha somasya garhayanti manīṣiṇaḥ

ये चैनं क्रीणते राजन्ये च विक्रीणते जनाःते तु वैवस्वतं प्राप्य रौरवं यान्ति सर्वशः

ye cainaṃ krīṇate rājanye ca vikrīṇate janāḥte tu vaivasvataṃ prāpya rauravaṃ yānti sarvaśaḥ

सोमं तु रजसा ध्वस्तं विक्रीयाद्बुद्धिपूर्वकम्श्रोत्रियो वार्धुषी भूत्वा चिररात्राय नश्यतिनरकं त्रिंशतं प्राप्य श्वविष्ठामुपजीवति

somaṃ tu rajasā dhvastaṃ vikrīyādbuddhipūrvakamśrotriyo vārdhuṣī bhūtvā cirarātrāya naśyatinarakaṃ triṃśataṃ prāpya śvaviṣṭhāmupajīvati

श्वचर्यामतिमानं च सखिदारेषु विप्लवम्तुलयाधारयद्धर्मो ह्यतिमानोऽतिरिच्यते

śvacaryāmatimānaṃ ca sakhidāreṣu viplavamtulayādhārayaddharmo hyatimāno'tiricyate

श्वानं वै पापिनं पश्य विवर्णं हरिणं कृशम्अतिमानेन भूतानामिमां गतिमुपागतम्

śvānaṃ vai pāpinaṃ paśya vivarṇaṃ hariṇaṃ kṛśamatimānena bhūtānāmimāṃ gatimupāgatam

अहं वै विपुले जातः कुले धनसमन्वितेअन्यस्मिञ्जन्मनि विभो ज्ञानविज्ञानपारगः

ahaṃ vai vipule jātaḥ kule dhanasamanviteanyasmiñjanmani vibho jñānavijñānapāragaḥ

अभवं तत्र जानानो ह्येतान्दोषान्मदात्तदासंरब्ध एव भूतानां पृष्ठमांसान्यभक्षयम्

abhavaṃ tatra jānāno hyetāndoṣānmadāttadāsaṃrabdha eva bhūtānāṃ pṛṣṭhamāṃsānyabhakṣayam

सोऽहं तेन च वृत्तेन भोजनेन च तेन वैइमामवस्थां संप्राप्तः पश्य कालस्य पर्ययम्

so'haṃ tena ca vṛttena bhojanena ca tena vaiimāmavasthāṃ saṃprāptaḥ paśya kālasya paryayam

आदीप्तमिव चैलान्तं भ्रमरैरिव चार्दितम्धावमानं सुसंरब्धं पश्य मां रजसान्वितम्

ādīptamiva cailāntaṃ bhramarairiva cārditamdhāvamānaṃ susaṃrabdhaṃ paśya māṃ rajasānvitam

स्वाध्यायैस्तु महत्पापं तरन्ति गृहमेधिनःदानैः पृथग्विधैश्चापि यथा प्राहुर्मनीषिणः

svādhyāyaistu mahatpāpaṃ taranti gṛhamedhinaḥdānaiḥ pṛthagvidhaiścāpi yathā prāhurmanīṣiṇaḥ

तथा पापकृतं विप्रमाश्रमस्थं महीपतेसर्वसङ्गविनिर्मुक्तं छन्दांस्युत्तारयन्त्युत

tathā pāpakṛtaṃ vipramāśramasthaṃ mahīpatesarvasaṅgavinirmuktaṃ chandāṃsyuttārayantyuta

अहं तु पापयोन्यां वै प्रसूतः क्षत्रियर्षभनिश्चयं नाधिगच्छामि कथं मुच्येयमित्युत

ahaṃ tu pāpayonyāṃ vai prasūtaḥ kṣatriyarṣabhaniścayaṃ nādhigacchāmi kathaṃ mucyeyamityuta

जातिस्मरत्वं तु मम केनचित्पूर्वकर्मणाशुभेन येन मोक्षं वै प्राप्तुमिच्छाम्यहं नृप

jātismaratvaṃ tu mama kenacitpūrvakarmaṇāśubhena yena mokṣaṃ vai prāptumicchāmyahaṃ nṛpa

त्वमिमं मे प्रपन्नाय संशयं ब्रूहि पृच्छतेचण्डालत्वात्कथमहं मुच्येयमिति सत्तम

tvamimaṃ me prapannāya saṃśayaṃ brūhi pṛcchatecaṇḍālatvātkathamahaṃ mucyeyamiti sattama

राजन्य उवाच · rājanya uvāca

चण्डाल प्रतिजानीहि येन मोक्षमवाप्स्यसिब्राह्मणार्थे त्यजन्प्राणान्गतिमिष्टामवाप्स्यसि

caṇḍāla pratijānīhi yena mokṣamavāpsyasibrāhmaṇārthe tyajanprāṇāngatimiṣṭāmavāpsyasi

दत्त्वा शरीरं क्रव्याद्भ्यो रणाग्नौ द्विजहेतुकम्हुत्वा प्राणान्प्रमोक्षस्ते नान्यथा मोक्षमर्हसि

dattvā śarīraṃ kravyādbhyo raṇāgnau dvijahetukamhutvā prāṇānpramokṣaste nānyathā mokṣamarhasi

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्तः स तदा राजन्ब्रह्मस्वार्थे परंतपहुत्वा रणमुखे प्राणान्गतिमिष्टामवाप ह

ityuktaḥ sa tadā rājanbrahmasvārthe paraṃtapahutvā raṇamukhe prāṇāngatimiṣṭāmavāpa ha

तस्माद्रक्ष्यं त्वया पुत्र ब्रह्मस्वं भरतर्षभयदीच्छसि महाबाहो शाश्वतीं गतिमुत्तमाम्

tasmādrakṣyaṃ tvayā putra brahmasvaṃ bharatarṣabhayadīcchasi mahābāho śāśvatīṃ gatimuttamām