Parva.Adhyaya 13.106

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

दानं बहुविधाकारं शान्तिः सत्यमहिंसतास्वदारतुष्टिश्चोक्ता ते फलं दानस्य चैव यत्

dānaṃ bahuvidhākāraṃ śāntiḥ satyamahiṃsatāsvadāratuṣṭiścoktā te phalaṃ dānasya caiva yat

पितामहस्य विदितं किमन्यत्र तपोबलात्तपसो यत्परं तेऽद्य तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

pitāmahasya viditaṃ kimanyatra tapobalāttapaso yatparaṃ te'dya tanme vyākhyātumarhasi

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

तपः प्रचक्षते यावत्तावल्लोका युधिष्ठिरमतं मम तु कौन्तेय तपो नानशनात्परम्

tapaḥ pracakṣate yāvattāvallokā yudhiṣṭhiramataṃ mama tu kaunteya tapo nānaśanātparam

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्भगीरथस्य संवादं ब्रह्मणश्च महात्मनः

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanambhagīrathasya saṃvādaṃ brahmaṇaśca mahātmanaḥ

अतीत्य सुरलोकं च गवां लोकं च भारतऋषिलोकं च सोऽगच्छद्भगीरथ इति श्रुतिः

atītya suralokaṃ ca gavāṃ lokaṃ ca bhārataṛṣilokaṃ ca so'gacchadbhagīratha iti śrutiḥ

तं दृष्ट्वा स वचः प्राह ब्रह्मा राजन्भगीरथम्कथं भगीरथागास्त्वमिमं देशं दुरासदम्

taṃ dṛṣṭvā sa vacaḥ prāha brahmā rājanbhagīrathamkathaṃ bhagīrathāgāstvamimaṃ deśaṃ durāsadam

न हि देवा न गन्धर्वा न मनुष्या भगीरथआयान्त्यतप्ततपसः कथं वै त्वमिहागतः

na hi devā na gandharvā na manuṣyā bhagīrathaāyāntyataptatapasaḥ kathaṃ vai tvamihāgataḥ

भगीरथ उवाच · bhagīratha uvāca

निःशङ्कमन्नमददं ब्राह्मणेभ्यः; शतं सहस्राणि सदैव दानम्ब्राह्मं व्रतं नित्यमास्थाय विद्धि; न त्वेवाहं तस्य फलादिहागाम्

niḥśaṅkamannamadadaṃ brāhmaṇebhyaḥ; śataṃ sahasrāṇi sadaiva dānambrāhmaṃ vrataṃ nityamāsthāya viddhi; na tvevāhaṃ tasya phalādihāgām

दशैकरात्रान्दश पञ्चरात्रा;नेकादशैकादशकान्क्रतूंश्चज्योतिष्टोमानां च शतं यदिष्टं; फलेन तेनापि च नागतोऽहम्

daśaikarātrāndaśa pañcarātrā;nekādaśaikādaśakānkratūṃścajyotiṣṭomānāṃ ca śataṃ yadiṣṭaṃ; phalena tenāpi ca nāgato'ham

यच्चावसं जाह्नवीतीरनित्यः; शतं समास्तप्यमानस्तपोऽहम्अदां च तत्राश्वतरीसहस्रं; नारीपुरं न च तेनाहमागाम्

yaccāvasaṃ jāhnavītīranityaḥ; śataṃ samāstapyamānastapo'hamadāṃ ca tatrāśvatarīsahasraṃ; nārīpuraṃ na ca tenāhamāgām

दशायुतानि चाश्वानामयुतानि च विंशतिम्पुष्करेषु द्विजातिभ्यः प्रादां गाश्च सहस्रशः

daśāyutāni cāśvānāmayutāni ca viṃśatimpuṣkareṣu dvijātibhyaḥ prādāṃ gāśca sahasraśaḥ

सुवर्णचन्द्रोडुपधारिणीनां; कन्योत्तमानामददं स्रग्विणीनाम्षष्टिं सहस्राणि विभूषितानां; जाम्बूनदैराभरणैर्न तेन

suvarṇacandroḍupadhāriṇīnāṃ; kanyottamānāmadadaṃ sragviṇīnāmṣaṣṭiṃ sahasrāṇi vibhūṣitānāṃ; jāmbūnadairābharaṇairna tena

दशार्बुदान्यददं गोसवेज्या;स्वेकैकशो दश गा लोकनाथसमानवत्साः पयसा समन्विताः; सुवर्णकांस्योपदुहा न तेन

daśārbudānyadadaṃ gosavejyā;svekaikaśo daśa gā lokanāthasamānavatsāḥ payasā samanvitāḥ; suvarṇakāṃsyopaduhā na tena

अप्तोर्यामेषु नियतमेकैकस्मिन्दशाददम्गृष्टीनां क्षीरदात्रीणां रोहिणीनां न तेन च

aptoryāmeṣu niyatamekaikasmindaśādadamgṛṣṭīnāṃ kṣīradātrīṇāṃ rohiṇīnāṃ na tena ca

दोग्ध्रीणां वै गवां चैव प्रयुतानि दशैव हप्रादां दशगुणं ब्रह्मन्न च तेनाहमागतः

dogdhrīṇāṃ vai gavāṃ caiva prayutāni daśaiva haprādāṃ daśaguṇaṃ brahmanna ca tenāhamāgataḥ

वाजिनां बाह्लिजातानामयुतान्यददं दशकर्काणां हेममालानां न च तेनाहमागतः

vājināṃ bāhlijātānāmayutānyadadaṃ daśakarkāṇāṃ hemamālānāṃ na ca tenāhamāgataḥ

कोटीश्च काञ्चनस्याष्टौ प्रादां ब्रह्मन्दश त्वहम्एकैकस्मिन्क्रतौ तेन फलेनाहं न चागतः

koṭīśca kāñcanasyāṣṭau prādāṃ brahmandaśa tvahamekaikasminkratau tena phalenāhaṃ na cāgataḥ

वाजिनां श्यामकर्णानां हरितानां पितामहप्रादां हेमस्रजां ब्रह्मन्कोटीर्दश च सप्त च

vājināṃ śyāmakarṇānāṃ haritānāṃ pitāmahaprādāṃ hemasrajāṃ brahmankoṭīrdaśa ca sapta ca

ईषादन्तान्महाकायान्काञ्चनस्रग्विभूषितान्पत्नीमतः सहस्राणि प्रायच्छं दश सप्त च

īṣādantānmahākāyānkāñcanasragvibhūṣitānpatnīmataḥ sahasrāṇi prāyacchaṃ daśa sapta ca

अलंकृतानां देवेश दिव्यैः कनकभूषणैःरथानां काञ्चनाङ्गानां सहस्राण्यददं दशसप्त चान्यानि युक्तानि वाजिभिः समलंकृतैः

alaṃkṛtānāṃ deveśa divyaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥrathānāṃ kāñcanāṅgānāṃ sahasrāṇyadadaṃ daśasapta cānyāni yuktāni vājibhiḥ samalaṃkṛtaiḥ

दक्षिणावयवाः केचिद्वेदैर्ये संप्रकीर्तिताःवाजपेयेषु दशसु प्रादां तेनापि नाप्यहम्

dakṣiṇāvayavāḥ kecidvedairye saṃprakīrtitāḥvājapeyeṣu daśasu prādāṃ tenāpi nāpyaham

शक्रतुल्यप्रभावानामिज्यया विक्रमेण चसहस्रं निष्ककण्ठानामददं दक्षिणामहम्

śakratulyaprabhāvānāmijyayā vikrameṇa casahasraṃ niṣkakaṇṭhānāmadadaṃ dakṣiṇāmaham

विजित्य नृपतीन्सर्वान्मखैरिष्ट्वा पितामहअष्टभ्यो राजसूयेभ्यो न च तेनाहमागतः

vijitya nṛpatīnsarvānmakhairiṣṭvā pitāmahaaṣṭabhyo rājasūyebhyo na ca tenāhamāgataḥ

स्रोतश्च यावद्गङ्गायाश्छन्नमासीज्जगत्पतेदक्षिणाभिः प्रवृत्ताभिर्मम नागां च तत्कृते

srotaśca yāvadgaṅgāyāśchannamāsījjagatpatedakṣiṇābhiḥ pravṛttābhirmama nāgāṃ ca tatkṛte

वाजिनां च सहस्रे द्वे सुवर्णशतभूषितेवरं ग्रामशतं चाहमेकैकस्य त्रिधाददम्तपस्वी नियताहारः शममास्थाय वाग्यतः

vājināṃ ca sahasre dve suvarṇaśatabhūṣitevaraṃ grāmaśataṃ cāhamekaikasya tridhādadamtapasvī niyatāhāraḥ śamamāsthāya vāgyataḥ

दीर्घकालं हिमवति गङ्गायाश्च दुरुत्सहाम्मूर्ध्ना धारां महादेवः शिरसा यामधारयत्न तेनाप्यहमागच्छं फलेनेह पितामह

dīrghakālaṃ himavati gaṅgāyāśca durutsahāmmūrdhnā dhārāṃ mahādevaḥ śirasā yāmadhārayatna tenāpyahamāgacchaṃ phaleneha pitāmaha

शम्याक्षेपैरयजं यच्च देवा;न्सद्यस्कानामयुतैश्चापि यत्तत्त्रयोदशद्वादशाहांश्च देव; सपौण्डरीकान्न च तेषां फलेन

śamyākṣepairayajaṃ yacca devā;nsadyaskānāmayutaiścāpi yattattrayodaśadvādaśāhāṃśca deva; sapauṇḍarīkānna ca teṣāṃ phalena

अष्टौ सहस्राणि ककुद्मिनामहं; शुक्लर्षभाणामददं ब्राह्मणेभ्यःएकैकं वै काञ्चनं शृङ्गमेभ्यः; पत्नीश्चैषामददं निष्ककण्ठीः

aṣṭau sahasrāṇi kakudmināmahaṃ; śuklarṣabhāṇāmadadaṃ brāhmaṇebhyaḥekaikaṃ vai kāñcanaṃ śṛṅgamebhyaḥ; patnīścaiṣāmadadaṃ niṣkakaṇṭhīḥ

हिरण्यरत्ननिचितानददं रत्नपर्वतान्धनधान्यसमृद्धांश्च ग्रामाञ्शतसहस्रशः

hiraṇyaratnanicitānadadaṃ ratnaparvatāndhanadhānyasamṛddhāṃśca grāmāñśatasahasraśaḥ

शतं शतानां गृष्टीनामददं चाप्यतन्द्रितःइष्ट्वानेकैर्महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो न तेन च

śataṃ śatānāṃ gṛṣṭīnāmadadaṃ cāpyatandritaḥiṣṭvānekairmahāyajñairbrāhmaṇebhyo na tena ca

एकादशाहैरयजं सदक्षिणै;र्द्विर्द्वादशाहैरश्वमेधैश्च देवआर्कायणैः षोडशभिश्च ब्रह्मं;स्तेषां फलेनेह न चागतोऽस्मि

ekādaśāhairayajaṃ sadakṣiṇai;rdvirdvādaśāhairaśvamedhaiśca devaārkāyaṇaiḥ ṣoḍaśabhiśca brahmaṃ;steṣāṃ phaleneha na cāgato'smi

निष्कैककण्ठमददं योजनायतं; तद्विस्तीर्णं काञ्चनपादपानाम्वनं चूतानां रत्नविभूषितानां; न चैव तेषामागतोऽहं फलेन

niṣkaikakaṇṭhamadadaṃ yojanāyataṃ; tadvistīrṇaṃ kāñcanapādapānāmvanaṃ cūtānāṃ ratnavibhūṣitānāṃ; na caiva teṣāmāgato'haṃ phalena

तुरायणं हि व्रतमप्रधृष्य;मक्रोधनोऽकरवं त्रिंशतोऽब्दान्शतं गवामष्ट शतानि चैव; दिने दिने ह्यददं ब्राह्मणेभ्यः

turāyaṇaṃ hi vratamapradhṛṣya;makrodhano'karavaṃ triṃśato'bdānśataṃ gavāmaṣṭa śatāni caiva; dine dine hyadadaṃ brāhmaṇebhyaḥ

पयस्विनीनामथ रोहिणीनां; तथैव चाप्यनडुहां लोकनाथप्रादां नित्यं ब्राह्मणेभ्यः सुरेश; नेहागतस्तेन फलेन चाहम्

payasvinīnāmatha rohiṇīnāṃ; tathaiva cāpyanaḍuhāṃ lokanāthaprādāṃ nityaṃ brāhmaṇebhyaḥ sureśa; nehāgatastena phalena cāham

त्रिंशदग्निमहं ब्रह्मन्नयजं यच्च नित्यदाअष्टाभिः सर्वमेधैश्च नरमेधैश्च सप्तभिः

triṃśadagnimahaṃ brahmannayajaṃ yacca nityadāaṣṭābhiḥ sarvamedhaiśca naramedhaiśca saptabhiḥ

दशभिर्विश्वजिद्भिश्च शतैरष्टादशोत्तरैःन चैव तेषां देवेश फलेनाहमिहागतः

daśabhirviśvajidbhiśca śatairaṣṭādaśottaraiḥna caiva teṣāṃ deveśa phalenāhamihāgataḥ

सरय्वां बाहुदायां च गङ्गायामथ नैमिषेगवां शतानामयुतमददं न च तेन वै

sarayvāṃ bāhudāyāṃ ca gaṅgāyāmatha naimiṣegavāṃ śatānāmayutamadadaṃ na ca tena vai

इन्द्रेण गुह्यं निहितं वै गुहायां; यद्भार्गवस्तपसेहाभ्यविन्दत्जाज्वल्यमानमुशनस्तेजसेह; तत्साधयामास महं वरेण्यम्

indreṇa guhyaṃ nihitaṃ vai guhāyāṃ; yadbhārgavastapasehābhyavindatjājvalyamānamuśanastejaseha; tatsādhayāmāsa mahaṃ vareṇyam

ततो मे ब्राह्मणास्तुष्टास्तस्मिन्कर्मणि साधितेसहस्रमृषयश्चासन्ये वै तत्र समागताःउक्तस्तैरस्मि गच्छ त्वं ब्रह्मलोकमिति प्रभो

tato me brāhmaṇāstuṣṭāstasminkarmaṇi sādhitesahasramṛṣayaścāsanye vai tatra samāgatāḥuktastairasmi gaccha tvaṃ brahmalokamiti prabho

प्रीतेनोक्तः सहस्रेण ब्राह्मणानामहं प्रभोइमं लोकमनुप्राप्तो मा भूत्तेऽत्र विचारणा

prītenoktaḥ sahasreṇa brāhmaṇānāmahaṃ prabhoimaṃ lokamanuprāpto mā bhūtte'tra vicāraṇā

कामं यथावद्विहितं विधात्रा; पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत्तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे; नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद

kāmaṃ yathāvadvihitaṃ vidhātrā; pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvattapo hi nānyaccānaśanānmataṃ me; namo'stu te devavara prasīda

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्तवन्तं तं ब्रह्मा राजानं स्म भगीरथम्पूजयामास पूजार्हं विधिदृष्टेन कर्मणा

ityuktavantaṃ taṃ brahmā rājānaṃ sma bhagīrathampūjayāmāsa pūjārhaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā