Parva.Adhyaya 13.117

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

इमे वै मानवा लोके भृशं मांसस्य गृद्धिनःविसृज्य भक्षान्विविधान्यथा रक्षोगणास्तथा

ime vai mānavā loke bhṛśaṃ māṃsasya gṛddhinaḥvisṛjya bhakṣānvividhānyathā rakṣogaṇāstathā

नापूपान्विविधाकाराञ्शाकानि विविधानि चषाडवान्रसयोगांश्च तथेच्छन्ति यथामिषम्

nāpūpānvividhākārāñśākāni vividhāni caṣāḍavānrasayogāṃśca tathecchanti yathāmiṣam

तत्र मे बुद्धिरत्रैव विसर्गे परिमुह्यतेन मन्ये रसतः किंचिन्मांसतोऽस्तीह किंचन

tatra me buddhiratraiva visarge parimuhyatena manye rasataḥ kiṃcinmāṃsato'stīha kiṃcana

तदिच्छामि गुणाञ्श्रोतुं मांसस्याभक्षणेऽपि वाभक्षणे चैव ये दोषास्तांश्चैव पुरुषर्षभ

tadicchāmi guṇāñśrotuṃ māṃsasyābhakṣaṇe'pi vābhakṣaṇe caiva ye doṣāstāṃścaiva puruṣarṣabha

सर्वं तत्त्वेन धर्मज्ञ यथावदिह धर्मतःकिं वा भक्ष्यमभक्ष्यं वा सर्वमेतद्वदस्व मे

sarvaṃ tattvena dharmajña yathāvadiha dharmataḥkiṃ vā bhakṣyamabhakṣyaṃ vā sarvametadvadasva me

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारतन मांसात्परमत्रान्यद्रसतो विद्यते भुवि

evametanmahābāho yathā vadasi bhāratana māṃsātparamatrānyadrasato vidyate bhuvi

क्षतक्षीणाभितप्तानां ग्राम्यधर्मरताश्च येअध्वना कर्शितानां च न मांसाद्विद्यते परम्

kṣatakṣīṇābhitaptānāṃ grāmyadharmaratāśca yeadhvanā karśitānāṃ ca na māṃsādvidyate param

सद्यो वर्धयति प्राणान्पुष्टिमग्र्यां ददाति चन भक्षोऽभ्यधिकः कश्चिन्मांसादस्ति परंतप

sadyo vardhayati prāṇānpuṣṭimagryāṃ dadāti cana bhakṣo'bhyadhikaḥ kaścinmāṃsādasti paraṃtapa

विवर्जने तु बहवो गुणाः कौरवनन्दनये भवन्ति मनुष्याणां तान्मे निगदतः शृणु

vivarjane tu bahavo guṇāḥ kauravanandanaye bhavanti manuṣyāṇāṃ tānme nigadataḥ śṛṇu

स्वमांसं परमांसैर्यो विवर्धयितुमिच्छतिनास्ति क्षुद्रतरस्तस्मान्न नृशंसतरो नरः

svamāṃsaṃ paramāṃsairyo vivardhayitumicchatināsti kṣudratarastasmānna nṛśaṃsataro naraḥ

न हि प्राणात्प्रियतरं लोके किंचन विद्यतेतस्माद्दयां नरः कुर्याद्यथात्मनि तथा परे

na hi prāṇātpriyataraṃ loke kiṃcana vidyatetasmāddayāṃ naraḥ kuryādyathātmani tathā pare

शुक्राच्च तात संभूतिर्मांसस्येह न संशयःभक्षणे तु महान्दोषो वधेन सह कल्पते

śukrācca tāta saṃbhūtirmāṃsasyeha na saṃśayaḥbhakṣaṇe tu mahāndoṣo vadhena saha kalpate

अहिंसालक्षणो धर्म इति वेदविदो विदुःयदहिंस्रं भवेत्कर्म तत्कुर्यादात्मवान्नरः

ahiṃsālakṣaṇo dharma iti vedavido viduḥyadahiṃsraṃ bhavetkarma tatkuryādātmavānnaraḥ

पितृदैवतयज्ञेषु प्रोक्षितं हविरुच्यतेविधिना वेददृष्टेन तद्भुक्त्वेह न दुष्यति

pitṛdaivatayajñeṣu prokṣitaṃ havirucyatevidhinā vedadṛṣṭena tadbhuktveha na duṣyati

यज्ञार्थे पशवः सृष्टा इत्यपि श्रूयते श्रुतिःअतोऽन्यथा प्रवृत्तानां राक्षसो विधिरुच्यते

yajñārthe paśavaḥ sṛṣṭā ityapi śrūyate śrutiḥato'nyathā pravṛttānāṃ rākṣaso vidhirucyate

क्षत्रियाणां तु यो दृष्टो विधिस्तमपि मे शृणुवीर्येणोपार्जितं मांसं यथा खादन्न दुष्यति

kṣatriyāṇāṃ tu yo dṛṣṭo vidhistamapi me śṛṇuvīryeṇopārjitaṃ māṃsaṃ yathā khādanna duṣyati

आरण्याः सर्वदैवत्याः प्रोक्षिताः सर्वशो मृगाःअगस्त्येन पुरा राजन्मृगया येन पूज्यते

āraṇyāḥ sarvadaivatyāḥ prokṣitāḥ sarvaśo mṛgāḥagastyena purā rājanmṛgayā yena pūjyate

नात्मानमपरित्यज्य मृगया नाम विद्यतेसमतामुपसंगम्य रूपं हन्यान्न वा नृप

nātmānamaparityajya mṛgayā nāma vidyatesamatāmupasaṃgamya rūpaṃ hanyānna vā nṛpa

अतो राजर्षयः सर्वे मृगयां यान्ति भारतलिप्यन्ते न हि दोषेण न चैतत्पातकं विदुः

ato rājarṣayaḥ sarve mṛgayāṃ yānti bhāratalipyante na hi doṣeṇa na caitatpātakaṃ viduḥ

न हि तत्परमं किंचिदिह लोके परत्र चयत्सर्वेष्विह लोकेषु दया कौरवनन्दन

na hi tatparamaṃ kiṃcidiha loke paratra cayatsarveṣviha lokeṣu dayā kauravanandana

न भयं विद्यते जातु नरस्येह दयावतःदयावतामिमे लोकाः परे चापि तपस्विनाम्

na bhayaṃ vidyate jātu narasyeha dayāvataḥdayāvatāmime lokāḥ pare cāpi tapasvinām

अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति दयापरःअभयं तस्य भूतानि ददतीत्यनुशुश्रुमः

abhayaṃ sarvabhūtebhyo yo dadāti dayāparaḥabhayaṃ tasya bhūtāni dadatītyanuśuśrumaḥ

क्षतं च स्खलितं चैव पतितं क्लिष्टमाहतम्सर्वभूतानि रक्षन्ति समेषु विषमेषु च

kṣataṃ ca skhalitaṃ caiva patitaṃ kliṣṭamāhatamsarvabhūtāni rakṣanti sameṣu viṣameṣu ca

नैनं व्यालमृगा घ्नन्ति न पिशाचा न राक्षसाःमुच्यन्ते भयकालेषु मोक्षयन्ति च ये परान्

nainaṃ vyālamṛgā ghnanti na piśācā na rākṣasāḥmucyante bhayakāleṣu mokṣayanti ca ye parān

प्राणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यतिन ह्यात्मनः प्रियतरः कश्चिदस्तीति निश्चितम्

prāṇadānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyatina hyātmanaḥ priyataraḥ kaścidastīti niścitam

अनिष्टं सर्वभूतानां मरणं नाम भारतमृत्युकाले हि भूतानां सद्यो जायति वेपथुः

aniṣṭaṃ sarvabhūtānāṃ maraṇaṃ nāma bhāratamṛtyukāle hi bhūtānāṃ sadyo jāyati vepathuḥ

जातिजन्मजरादुःखे नित्यं संसारसागरेजन्तवः परिवर्तन्ते मरणादुद्विजन्ति च

jātijanmajarāduḥkhe nityaṃ saṃsārasāgarejantavaḥ parivartante maraṇādudvijanti ca

गर्भवासेषु पच्यन्ते क्षाराम्लकटुकै रसैःमूत्रश्लेष्मपुरीषाणां स्पर्शैश्च भृशदारुणैः

garbhavāseṣu pacyante kṣārāmlakaṭukai rasaiḥmūtraśleṣmapurīṣāṇāṃ sparśaiśca bhṛśadāruṇaiḥ

जाताश्चाप्यवशास्तत्र भिद्यमानाः पुनः पुनःपाट्यमानाश्च दृश्यन्ते विवशा मांसगृद्धिनः

jātāścāpyavaśāstatra bhidyamānāḥ punaḥ punaḥpāṭyamānāśca dṛśyante vivaśā māṃsagṛddhinaḥ

कुम्भीपाके च पच्यन्ते तां तां योनिमुपागताःआक्रम्य मार्यमाणाश्च भ्राम्यन्ते वै पुनः पुनः

kumbhīpāke ca pacyante tāṃ tāṃ yonimupāgatāḥākramya māryamāṇāśca bhrāmyante vai punaḥ punaḥ

नात्मनोऽस्ति प्रियतरः पृथिव्यामनुसृत्य हतस्मात्प्राणिषु सर्वेषु दयावानात्मवान्भवेत्

nātmano'sti priyataraḥ pṛthivyāmanusṛtya hatasmātprāṇiṣu sarveṣu dayāvānātmavānbhavet

सर्वमांसानि यो राजन्यावज्जीवं न भक्षयेत्स्वर्गे स विपुलं स्थानं प्राप्नुयान्नात्र संशयः

sarvamāṃsāni yo rājanyāvajjīvaṃ na bhakṣayetsvarge sa vipulaṃ sthānaṃ prāpnuyānnātra saṃśayaḥ

ये भक्षयन्ति मांसानि भूतानां जीवितैषिणाम्भक्ष्यन्ते तेऽपि तैर्भूतैरिति मे नास्ति संशयः

ye bhakṣayanti māṃsāni bhūtānāṃ jīvitaiṣiṇāmbhakṣyante te'pi tairbhūtairiti me nāsti saṃśayaḥ

मां स भक्षयते यस्माद्भक्षयिष्ये तमप्यहम्एतन्मांसस्य मांसत्वमतो बुध्यस्व भारत

māṃ sa bhakṣayate yasmādbhakṣayiṣye tamapyahametanmāṃsasya māṃsatvamato budhyasva bhārata

घातको वध्यते नित्यं तथा वध्येत बन्धकःआक्रोष्टाक्रुश्यते राजन्द्वेष्टा द्वेष्यत्वमाप्नुते

ghātako vadhyate nityaṃ tathā vadhyeta bandhakaḥākroṣṭākruśyate rājandveṣṭā dveṣyatvamāpnute

येन येन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यःतेन तेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते

yena yena śarīreṇa yadyatkarma karoti yaḥtena tena śarīreṇa tattatphalamupāśnute

अहिंसा परमो धर्मस्तथाहिंसा परो दमःअहिंसा परमं दानमहिंसा परमं तपः

ahiṃsā paramo dharmastathāhiṃsā paro damaḥahiṃsā paramaṃ dānamahiṃsā paramaṃ tapaḥ

अहिंसा परमो यज्ञस्तथाहिंसा परं बलम्अहिंसा परमं मित्रमहिंसा परमं सुखम्अहिंसा परमं सत्यमहिंसा परमं श्रुतम्

ahiṃsā paramo yajñastathāhiṃsā paraṃ balamahiṃsā paramaṃ mitramahiṃsā paramaṃ sukhamahiṃsā paramaṃ satyamahiṃsā paramaṃ śrutam

सर्वयज्ञेषु वा दानं सर्वतीर्थेषु चाप्लुतम्सर्वदानफलं वापि नैतत्तुल्यमहिंसया

sarvayajñeṣu vā dānaṃ sarvatīrtheṣu cāplutamsarvadānaphalaṃ vāpi naitattulyamahiṃsayā

अहिंस्रस्य तपोऽक्षय्यमहिंस्रो यजते सदाअहिंस्रः सर्वभूतानां यथा माता यथा पिता

ahiṃsrasya tapo'kṣayyamahiṃsro yajate sadāahiṃsraḥ sarvabhūtānāṃ yathā mātā yathā pitā

एतत्फलमहिंसाया भूयश्च कुरुपुंगवन हि शक्या गुणा वक्तुमिह वर्षशतैरपि

etatphalamahiṃsāyā bhūyaśca kurupuṃgavana hi śakyā guṇā vaktumiha varṣaśatairapi