Parva.Adhyaya 13.121

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

विद्या तपश्च दानं च किमेतेषां विशिष्यतेपृच्छामि त्वा सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह

vidyā tapaśca dānaṃ ca kimeteṣāṃ viśiṣyatepṛcchāmi tvā satāṃ śreṣṭha tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्मैत्रेयस्य च संवादं कृष्णद्वैपायनस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanammaitreyasya ca saṃvādaṃ kṛṣṇadvaipāyanasya ca

कृष्णद्वैपायनो राजन्नज्ञातचरितं चरन्वाराणस्यामुपातिष्ठन्मैत्रेयं स्वैरिणीकुले

kṛṣṇadvaipāyano rājannajñātacaritaṃ caranvārāṇasyāmupātiṣṭhanmaitreyaṃ svairiṇīkule

तमुपस्थितमासीनं ज्ञात्वा स मुनिसत्तमम्अर्चित्वा भोजयामास मैत्रेयोऽशनमुत्तमम्

tamupasthitamāsīnaṃ jñātvā sa munisattamamarcitvā bhojayāmāsa maitreyo'śanamuttamam

तदन्नमुत्तमं भुक्त्वा गुणवत्सार्वकामिकम्प्रतिष्ठमानोऽस्मयत प्रीतः कृष्णो महामनाः

tadannamuttamaṃ bhuktvā guṇavatsārvakāmikampratiṣṭhamāno'smayata prītaḥ kṛṣṇo mahāmanāḥ

तमुत्स्मयन्तं संप्रेक्ष्य मैत्रेयः कृष्णमब्रवीत्कारणं ब्रूहि धर्मात्मन्योऽस्मयिष्ठाः कुतश्च तेतपस्विनो धृतिमतः प्रमोदः समुपागतः

tamutsmayantaṃ saṃprekṣya maitreyaḥ kṛṣṇamabravītkāraṇaṃ brūhi dharmātmanyo'smayiṣṭhāḥ kutaśca tetapasvino dhṛtimataḥ pramodaḥ samupāgataḥ

एतत्पृच्छामि ते विद्वन्नभिवाद्य प्रणम्य चआत्मनश्च तपोभाग्यं महाभाग्यं तथैव च

etatpṛcchāmi te vidvannabhivādya praṇamya caātmanaśca tapobhāgyaṃ mahābhāgyaṃ tathaiva ca

पृथगाचरतस्तात पृथगात्मनि चात्मनोःअल्पान्तरमहं मन्ये विशिष्टमपि वा त्वया

pṛthagācaratastāta pṛthagātmani cātmanoḥalpāntaramahaṃ manye viśiṣṭamapi vā tvayā

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

अतिच्छेदातिवादाभ्यां स्मयोऽयं समुपागतःअसत्यं वेदवचनं कस्माद्वेदोऽनृतं वदेत्

aticchedātivādābhyāṃ smayo'yaṃ samupāgataḥasatyaṃ vedavacanaṃ kasmādvedo'nṛtaṃ vadet

त्रीण्येव तु पदान्याहुः पुरुषस्योत्तमं व्रतम्न द्रुह्येच्चैव दद्याच्च सत्यं चैव परं वदेत्इदानीं चैव नः कृत्यं पुरस्ताच्च परं स्मृतम्

trīṇyeva tu padānyāhuḥ puruṣasyottamaṃ vratamna druhyeccaiva dadyācca satyaṃ caiva paraṃ vadetidānīṃ caiva naḥ kṛtyaṃ purastācca paraṃ smṛtam

अल्पोऽपि तादृशो दायो भवत्युत महाफलःतृषिताय च यद्दत्तं हृदयेनानसूयता

alpo'pi tādṛśo dāyo bhavatyuta mahāphalaḥtṛṣitāya ca yaddattaṃ hṛdayenānasūyatā

तृषितस्तृषिताय त्वं दत्त्वैतदशनं ममअजैषीर्महतो लोकान्महायज्ञैरिवाभिभोअतो दानपवित्रेण प्रीतोऽस्मि तपसैव च

tṛṣitastṛṣitāya tvaṃ dattvaitadaśanaṃ mamaajaiṣīrmahato lokānmahāyajñairivābhibhoato dānapavitreṇa prīto'smi tapasaiva ca

पुण्यस्यैव हि ते गन्धः पुण्यस्यैव च दर्शनम्पुण्यश्च वाति गन्धस्ते मन्ये कर्मविधानतः

puṇyasyaiva hi te gandhaḥ puṇyasyaiva ca darśanampuṇyaśca vāti gandhaste manye karmavidhānataḥ

अधिकं मार्जनात्तात तथैवाप्यनुलेपनात्शुभं सर्वपवित्रेभ्यो दानमेव परं भवेत्

adhikaṃ mārjanāttāta tathaivāpyanulepanātśubhaṃ sarvapavitrebhyo dānameva paraṃ bhavet

यानीमान्युत्तमानीह वेदोक्तानि प्रशंससितेषां श्रेष्ठतमं दानमिति मे नास्ति संशयः

yānīmānyuttamānīha vedoktāni praśaṃsasiteṣāṃ śreṣṭhatamaṃ dānamiti me nāsti saṃśayaḥ

दानकृद्भिः कृतः पन्था येन यान्ति मनीषिणःते हि प्राणस्य दातारस्तेषु धर्मः प्रतिष्ठितः

dānakṛdbhiḥ kṛtaḥ panthā yena yānti manīṣiṇaḥte hi prāṇasya dātārasteṣu dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ

यथा वेदाः स्वधीताश्च यथा चेन्द्रियसंयमःसर्वत्यागो यथा चेह तथा दानमनुत्तमम्

yathā vedāḥ svadhītāśca yathā cendriyasaṃyamaḥsarvatyāgo yathā ceha tathā dānamanuttamam

त्वं हि तात सुखादेव सुखमेष्यसि शोभनम्सुखात्सुखतरप्राप्तिमाप्नुते मतिमान्नरः

tvaṃ hi tāta sukhādeva sukhameṣyasi śobhanamsukhātsukhataraprāptimāpnute matimānnaraḥ

तन्नः प्रत्यक्षमेवेदमुपलब्धमसंशयम्श्रीमन्तमाप्नुवन्त्यर्था दानं यज्ञस्तथा सुखम्

tannaḥ pratyakṣamevedamupalabdhamasaṃśayamśrīmantamāpnuvantyarthā dānaṃ yajñastathā sukham

सुखादेव परं दुःखं दुःखादन्यत्परं सुखम्दृश्यते हि महाप्राज्ञ नियतं वै स्वभावतः

sukhādeva paraṃ duḥkhaṃ duḥkhādanyatparaṃ sukhamdṛśyate hi mahāprājña niyataṃ vai svabhāvataḥ

त्रिविधानीह वृत्तानि नरस्याहुर्मनीषिणःपुण्यमन्यत्पापमन्यन्न पुण्यं न च पापकम्

trividhānīha vṛttāni narasyāhurmanīṣiṇaḥpuṇyamanyatpāpamanyanna puṇyaṃ na ca pāpakam

न वृत्तं मन्यतेऽन्यस्य मन्यतेऽन्यस्य पापकम्तथा स्वकर्मनिर्वृत्तं न पुण्यं न च पापकम्

na vṛttaṃ manyate'nyasya manyate'nyasya pāpakamtathā svakarmanirvṛttaṃ na puṇyaṃ na ca pāpakam

रमस्वैधस्व मोदस्व देहि चैव यजस्व चन त्वामभिभविष्यन्ति वैद्या न च तपस्विनः

ramasvaidhasva modasva dehi caiva yajasva cana tvāmabhibhaviṣyanti vaidyā na ca tapasvinaḥ