Parva.Adhyaya 13.127

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततो नारायणसुहृन्नारदो भगवानृषिःशंकरस्योमया सार्धं संवादं प्रत्यभाषत

tato nārāyaṇasuhṛnnārado bhagavānṛṣiḥśaṃkarasyomayā sārdhaṃ saṃvādaṃ pratyabhāṣata

तपश्चचार धर्मात्मा वृषभाङ्कः सुरेश्वरःपुण्ये गिरौ हिमवति सिद्धचारणसेविते

tapaścacāra dharmātmā vṛṣabhāṅkaḥ sureśvaraḥpuṇye girau himavati siddhacāraṇasevite

नानौषधियुते रम्ये नानापुष्पसमाकुलेअप्सरोगणसंकीर्णे भूतसंघनिषेविते

nānauṣadhiyute ramye nānāpuṣpasamākuleapsarogaṇasaṃkīrṇe bhūtasaṃghaniṣevite

तत्र देवो मुदा युक्तो भूतसंघशतैर्वृतःनानारूपैर्विरूपैश्च दिव्यैरद्भुतदर्शनैः

tatra devo mudā yukto bhūtasaṃghaśatairvṛtaḥnānārūpairvirūpaiśca divyairadbhutadarśanaiḥ

सिंहव्याघ्रगजप्रख्यैः सर्वजातिसमन्वितैःक्रोष्टुकद्वीपिवदनैरृक्षर्षभमुखैस्तथा

siṃhavyāghragajaprakhyaiḥ sarvajātisamanvitaiḥkroṣṭukadvīpivadanairṛkṣarṣabhamukhaistathā

उलूकवदनैर्भीमैः श्येनभासमुखैस्तथानानावर्णमृगप्रख्यैः सर्वजातिसमन्वयैःकिंनरैर्देवगन्धर्वैर्यक्षभूतगणैस्तथा

ulūkavadanairbhīmaiḥ śyenabhāsamukhaistathānānāvarṇamṛgaprakhyaiḥ sarvajātisamanvayaiḥkiṃnarairdevagandharvairyakṣabhūtagaṇaistathā

दिव्यपुष्पसमाकीर्णं दिव्यमालाविभूषितम्दिव्यचन्दनसंयुक्तं दिव्यधूपेन धूपितम्तत्सदो वृषभाङ्कस्य दिव्यवादित्रनादितम्

divyapuṣpasamākīrṇaṃ divyamālāvibhūṣitamdivyacandanasaṃyuktaṃ divyadhūpena dhūpitamtatsado vṛṣabhāṅkasya divyavāditranāditam

मृदङ्गपणवोद्घुष्टं शङ्खभेरीनिनादितम्नृत्यद्भिर्भूतसंघैश्च बर्हिणैश्च समन्ततः

mṛdaṅgapaṇavodghuṣṭaṃ śaṅkhabherīnināditamnṛtyadbhirbhūtasaṃghaiśca barhiṇaiśca samantataḥ

प्रनृत्ताप्सरसं दिव्यं दिव्यस्त्रीगणसेवितम्दृष्टिकान्तमनिर्देश्यं दिव्यमद्भुतदर्शनम्

pranṛttāpsarasaṃ divyaṃ divyastrīgaṇasevitamdṛṣṭikāntamanirdeśyaṃ divyamadbhutadarśanam

स गिरिस्तपसा तस्य भूतेशस्य व्यरोचत

sa giristapasā tasya bhūteśasya vyarocata

स्वाध्यायपरमैर्विप्रैर्ब्रह्मघोषैर्विनादितःषट्पदैरुपगीतैश्च माधवाप्रतिमो गिरिः

svādhyāyaparamairviprairbrahmaghoṣairvināditaḥṣaṭpadairupagītaiśca mādhavāpratimo giriḥ

तं महोत्सवसंकाशं भीमरूपधरं पुनःदृष्ट्वा मुनिगणस्यासीत्परा प्रीतिर्जनार्दन

taṃ mahotsavasaṃkāśaṃ bhīmarūpadharaṃ punaḥdṛṣṭvā munigaṇasyāsītparā prītirjanārdana

मुनयश्च महाभागाः सिद्धाश्चैवोर्ध्वरेतसःमरुतो वसवः साध्या विश्वेदेवाः सनातनाः

munayaśca mahābhāgāḥ siddhāścaivordhvaretasaḥmaruto vasavaḥ sādhyā viśvedevāḥ sanātanāḥ

यक्षा नागाः पिशाचाश्च लोकपाला हुताशनाःभावाश्च सर्वे न्यग्भूतास्तत्रैवासन्समागताः

yakṣā nāgāḥ piśācāśca lokapālā hutāśanāḥbhāvāśca sarve nyagbhūtāstatraivāsansamāgatāḥ

ऋतवः सर्वपुष्पैश्च व्यकिरन्त महाद्भुतैःओषध्यो ज्वलमानाश्च द्योतयन्ति स्म तद्वनम्

ṛtavaḥ sarvapuṣpaiśca vyakiranta mahādbhutaiḥoṣadhyo jvalamānāśca dyotayanti sma tadvanam

विहगाश्च मुदा युक्ताः प्रानृत्यन्व्यनदंश्च हगिरिपृष्ठेषु रम्येषु व्याहरन्तो जनप्रियाः

vihagāśca mudā yuktāḥ prānṛtyanvyanadaṃśca hagiripṛṣṭheṣu ramyeṣu vyāharanto janapriyāḥ

तत्र देवो गिरितटे दिव्यधातुविभूषितेपर्यङ्क इव विभ्राजन्नुपविष्टो महामनाः

tatra devo giritaṭe divyadhātuvibhūṣiteparyaṅka iva vibhrājannupaviṣṭo mahāmanāḥ

व्याघ्रचर्माम्बरधरः सिंहचर्मोत्तरच्छदःव्यालयज्ञोपवीती च लोहिताङ्गदभूषणः

vyāghracarmāmbaradharaḥ siṃhacarmottaracchadaḥvyālayajñopavītī ca lohitāṅgadabhūṣaṇaḥ

हरिश्मश्रुर्जटी भीमो भयकर्ता सुरद्विषाम्अभयः सर्वभूतानां भक्तानां वृषभध्वजः

hariśmaśrurjaṭī bhīmo bhayakartā suradviṣāmabhayaḥ sarvabhūtānāṃ bhaktānāṃ vṛṣabhadhvajaḥ

दृष्ट्वा तमृषयः सर्वे शिरोभिरवनीं गताःविमुक्ताः सर्वपापेभ्यः क्षान्ता विगतकल्मषाः

dṛṣṭvā tamṛṣayaḥ sarve śirobhiravanīṃ gatāḥvimuktāḥ sarvapāpebhyaḥ kṣāntā vigatakalmaṣāḥ

तस्य भूतपतेः स्थानं भीमरूपधरं बभौअप्रधृष्यतरं चैव महोरगसमाकुलम्

tasya bhūtapateḥ sthānaṃ bhīmarūpadharaṃ babhauapradhṛṣyataraṃ caiva mahoragasamākulam

क्षणेनैवाभवत्सर्वमद्भुतं मधुसूदनतत्सदो वृषभाङ्कस्य भीमरूपधरं बभौ

kṣaṇenaivābhavatsarvamadbhutaṃ madhusūdanatatsado vṛṣabhāṅkasya bhīmarūpadharaṃ babhau

तमभ्ययाच्छैलसुता भूतस्त्रीगणसंवृताहरतुल्याम्बरधरा समानव्रतचारिणी

tamabhyayācchailasutā bhūtastrīgaṇasaṃvṛtāharatulyāmbaradharā samānavratacāriṇī

बिभ्रती कलशं रौक्मं सर्वतीर्थजलोद्भवम्गिरिस्रवाभिः पुण्याभिः सर्वतोऽनुगता शुभा

bibhratī kalaśaṃ raukmaṃ sarvatīrthajalodbhavamgirisravābhiḥ puṇyābhiḥ sarvato'nugatā śubhā

पुष्पवृष्ट्याभिवर्षन्ती गन्धैर्बहुविधैस्तथासेवन्ती हिमवत्पार्श्वं हरपार्श्वमुपागमत्

puṣpavṛṣṭyābhivarṣantī gandhairbahuvidhaistathāsevantī himavatpārśvaṃ harapārśvamupāgamat

ततः स्मयन्ती पाणिभ्यां नर्मार्थं चारुदर्शनाहरनेत्रे शुभे देवी सहसा सा समावृणोत्

tataḥ smayantī pāṇibhyāṃ narmārthaṃ cārudarśanāharanetre śubhe devī sahasā sā samāvṛṇot

संवृताभ्यां तु नेत्राभ्यां तमोभूतमचेतनम्निर्होमं निर्वषट्कारं तत्सदः सहसाभवत्

saṃvṛtābhyāṃ tu netrābhyāṃ tamobhūtamacetanamnirhomaṃ nirvaṣaṭkāraṃ tatsadaḥ sahasābhavat

जनश्च विमनाः सर्वो भयत्राससमन्वितःनिमीलिते भूतपतौ नष्टसूर्य इवाभवत्

janaśca vimanāḥ sarvo bhayatrāsasamanvitaḥnimīlite bhūtapatau naṣṭasūrya ivābhavat

ततो वितिमिरो लोकः क्षणेन समपद्यतज्वाला च महती दीप्ता ललाटात्तस्य निःसृता

tato vitimiro lokaḥ kṣaṇena samapadyatajvālā ca mahatī dīptā lalāṭāttasya niḥsṛtā

तृतीयं चास्य संभूतं नेत्रमादित्यसंनिभम्युगान्तसदृशं दीप्तं येनासौ मथितो गिरिः

tṛtīyaṃ cāsya saṃbhūtaṃ netramādityasaṃnibhamyugāntasadṛśaṃ dīptaṃ yenāsau mathito giriḥ

ततो गिरिसुता दृष्ट्वा दीप्ताग्निसदृशेक्षणम्हरं प्रणम्य शिरसा ददर्शायतलोचना

tato girisutā dṛṣṭvā dīptāgnisadṛśekṣaṇamharaṃ praṇamya śirasā dadarśāyatalocanā

दह्यमाने वने तस्मिन्सशालसरलद्रुमेसचन्दनवने रम्ये दिव्यौषधिविदीपिते

dahyamāne vane tasminsaśālasaraladrumesacandanavane ramye divyauṣadhividīpite

मृगयूथैर्द्रुतैर्भीतैर्हरपार्श्वमुपागतैःशरणं चाप्यविन्दद्भिस्तत्सदः संकुलं बभौ

mṛgayūthairdrutairbhītairharapārśvamupāgataiḥśaraṇaṃ cāpyavindadbhistatsadaḥ saṃkulaṃ babhau

ततो नभःस्पृशज्वालो विद्युल्लोलार्चिरुज्ज्वलःद्वादशादित्यसदृशो युगान्ताग्निरिवापरः

tato nabhaḥspṛśajvālo vidyullolārcirujjvalaḥdvādaśādityasadṛśo yugāntāgnirivāparaḥ

क्षणेन तेन दग्धः स हिमवानभवन्नगःसधातुशिखराभोगो दीनदग्धवनौषधिः

kṣaṇena tena dagdhaḥ sa himavānabhavannagaḥsadhātuśikharābhogo dīnadagdhavanauṣadhiḥ

तं दृष्ट्वा मथितं शैलं शैलराजसुता ततःभगवन्तं प्रपन्ना सा साञ्जलिप्रग्रहा स्थिता

taṃ dṛṣṭvā mathitaṃ śailaṃ śailarājasutā tataḥbhagavantaṃ prapannā sā sāñjalipragrahā sthitā

उमां शर्वस्तदा दृष्ट्वा स्त्रीभावागतमार्दवाम्पितुर्दैन्यमनिच्छन्तीं प्रीत्यापश्यत्ततो गिरिम्

umāṃ śarvastadā dṛṣṭvā strībhāvāgatamārdavāmpiturdainyamanicchantīṃ prītyāpaśyattato girim

ततोऽभवत्पुनः सर्वः प्रकृतिस्थः सुदर्शनःप्रहृष्टविहगश्चैव प्रपुष्पितवनद्रुमः

tato'bhavatpunaḥ sarvaḥ prakṛtisthaḥ sudarśanaḥprahṛṣṭavihagaścaiva prapuṣpitavanadrumaḥ

प्रकृतिस्थं गिरिं दृष्ट्वा प्रीता देवी महेश्वरम्उवाच सर्वभूतानां पतिं पतिमनिन्दिता

prakṛtisthaṃ giriṃ dṛṣṭvā prītā devī maheśvaramuvāca sarvabhūtānāṃ patiṃ patimaninditā

भगवन्सर्वभूतेश शूलपाणे महाव्रतसंशयो मे महाञ्जातस्तं मे व्याख्यातुमर्हसि

bhagavansarvabhūteśa śūlapāṇe mahāvratasaṃśayo me mahāñjātastaṃ me vyākhyātumarhasi

किमर्थं ते ललाटे वै तृतीयं नेत्रमुत्थितम्किमर्थं च गिरिर्दग्धः सपक्षिगणकाननः

kimarthaṃ te lalāṭe vai tṛtīyaṃ netramutthitamkimarthaṃ ca girirdagdhaḥ sapakṣigaṇakānanaḥ

किमर्थं च पुनर्देव प्रकृतिस्थः क्षणात्कृतःतथैव द्रुमसंछन्नः कृतोऽयं ते महेश्वर

kimarthaṃ ca punardeva prakṛtisthaḥ kṣaṇātkṛtaḥtathaiva drumasaṃchannaḥ kṛto'yaṃ te maheśvara

महेश्वर उवाच · maheśvara uvāca

नेत्रे मे संवृते देवि त्वया बाल्यादनिन्दितेनष्टालोकस्ततो लोकः क्षणेन समपद्यत

netre me saṃvṛte devi tvayā bālyādaninditenaṣṭālokastato lokaḥ kṣaṇena samapadyata

नष्टादित्ये तथा लोके तमोभूते नगात्मजेतृतीयं लोचनं दीप्तं सृष्टं ते रक्षता प्रजाः

naṣṭāditye tathā loke tamobhūte nagātmajetṛtīyaṃ locanaṃ dīptaṃ sṛṣṭaṃ te rakṣatā prajāḥ

तस्य चाक्ष्णो महत्तेजो येनायं मथितो गिरिःत्वत्प्रियार्थं च मे देवि प्रकृतिस्थः क्षणात्कृतः

tasya cākṣṇo mahattejo yenāyaṃ mathito giriḥtvatpriyārthaṃ ca me devi prakṛtisthaḥ kṣaṇātkṛtaḥ

उमोवाचभगवन्केन ते वक्त्रं चन्द्रवत्प्रियदर्शनम्पूर्वं तथैव श्रीकान्तमुत्तरं पश्चिमं तथा

umovācabhagavankena te vaktraṃ candravatpriyadarśanampūrvaṃ tathaiva śrīkāntamuttaraṃ paścimaṃ tathā

दक्षिणं च मुखं रौद्रं केनोर्ध्वं कपिला जटाःकेन कण्ठश्च ते नीलो बर्हिबर्हनिभः कृतः

dakṣiṇaṃ ca mukhaṃ raudraṃ kenordhvaṃ kapilā jaṭāḥkena kaṇṭhaśca te nīlo barhibarhanibhaḥ kṛtaḥ

हस्ते चैतत्पिनाकं ते सततं केन तिष्ठतिजटिलो ब्रह्मचारी च किमर्थमसि नित्यदा

haste caitatpinākaṃ te satataṃ kena tiṣṭhatijaṭilo brahmacārī ca kimarthamasi nityadā

एतं मे संशयं सर्वं वद भूतपतेऽनघसधर्मचारिणी चाहं भक्ता चेति वृषध्वज

etaṃ me saṃśayaṃ sarvaṃ vada bhūtapate'naghasadharmacāriṇī cāhaṃ bhaktā ceti vṛṣadhvaja

एवमुक्तः स भगवाञ्शैलपुत्र्या पिनाकधृक्तस्या वृत्त्या च बुद्ध्या च प्रीतिमानभवत्प्रभुः

evamuktaḥ sa bhagavāñśailaputryā pinākadhṛktasyā vṛttyā ca buddhyā ca prītimānabhavatprabhuḥ

ततस्तामब्रवीद्देवः सुभगे श्रूयतामितिहेतुभिर्यैर्ममैतानि रूपाणि रुचिरानने

tatastāmabravīddevaḥ subhage śrūyatāmitihetubhiryairmamaitāni rūpāṇi rucirānane