Parva.Adhyaya 13.141

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्तमब्रवीत्शृणु मे हैहयश्रेष्ठ कर्मात्रेः सुमहात्मनः

ityuktastvarjunastūṣṇīmabhūdvāyustamabravītśṛṇu me haihayaśreṣṭha karmātreḥ sumahātmanaḥ

घोरे तमस्ययुध्यन्त सहिता देवदानवाःअविध्यत शरैस्तत्र स्वर्भानुः सोमभास्करौ

ghore tamasyayudhyanta sahitā devadānavāḥavidhyata śaraistatra svarbhānuḥ somabhāskarau

अथ ते तमसा ग्रस्ता निहन्यन्ते स्म दानवैःदेवा नृपतिशार्दूल सहैव बलिभिस्तदा

atha te tamasā grastā nihanyante sma dānavaiḥdevā nṛpatiśārdūla sahaiva balibhistadā

असुरैर्वध्यमानास्ते क्षीणप्राणा दिवौकसःअपश्यन्त तपस्यन्तमत्रिं विप्रं महावने

asurairvadhyamānāste kṣīṇaprāṇā divaukasaḥapaśyanta tapasyantamatriṃ vipraṃ mahāvane

अथैनमब्रुवन्देवाः शान्तक्रोधं जितेन्द्रियम्असुरैरिषुभिर्विद्धौ चन्द्रादित्याविमावुभौ

athainamabruvandevāḥ śāntakrodhaṃ jitendriyamasurairiṣubhirviddhau candrādityāvimāvubhau

वयं वध्यामहे चापि शत्रुभिस्तमसावृतेनाधिगच्छाम शान्तिं च भयात्त्रायस्व नः प्रभो

vayaṃ vadhyāmahe cāpi śatrubhistamasāvṛtenādhigacchāma śāntiṃ ca bhayāttrāyasva naḥ prabho

कथं रक्षामि भवतस्तेऽब्रुवंश्चन्द्रमा भवतिमिरघ्नश्च सविता दस्युहा चैव नो भव

kathaṃ rakṣāmi bhavataste'bruvaṃścandramā bhavatimiraghnaśca savitā dasyuhā caiva no bhava

एवमुक्तस्तदात्रिस्तु तमोनुदभवच्छशीअपश्यत्सौम्यभावं च सूर्यस्य प्रतिदर्शनम्

evamuktastadātristu tamonudabhavacchaśīapaśyatsaumyabhāvaṃ ca sūryasya pratidarśanam

दृष्ट्वा नातिप्रभं सोमं तथा सूर्यं च पार्थिवप्रकाशमकरोदत्रिस्तपसा स्वेन संयुगे

dṛṣṭvā nātiprabhaṃ somaṃ tathā sūryaṃ ca pārthivaprakāśamakarodatristapasā svena saṃyuge

जगद्वितिमिरं चापि प्रदीप्तमकरोत्तदाव्यजयच्छत्रुसंघांश्च देवानां स्वेन तेजसा

jagadvitimiraṃ cāpi pradīptamakarottadāvyajayacchatrusaṃghāṃśca devānāṃ svena tejasā

अत्रिणा दह्यमानांस्तान्दृष्ट्वा देवा महासुरान्पराक्रमैस्तेऽपि तदा व्यत्यघ्नन्नत्रिरक्षिताः

atriṇā dahyamānāṃstāndṛṣṭvā devā mahāsurānparākramaiste'pi tadā vyatyaghnannatrirakṣitāḥ

उद्भासितश्च सविता देवास्त्राता हतासुराःअत्रिणा त्वथ सोमत्वं कृतमुत्तमतेजसा

udbhāsitaśca savitā devāstrātā hatāsurāḥatriṇā tvatha somatvaṃ kṛtamuttamatejasā

अद्वितीयेन मुनिना जपता चर्मवाससाफलभक्षेण राजर्षे पश्य कर्मात्रिणा कृतम्

advitīyena muninā japatā carmavāsasāphalabhakṣeṇa rājarṣe paśya karmātriṇā kṛtam

तस्यापि विस्तरेणोक्तं कर्मात्रेः सुमहात्मनःब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वमत्रितः क्षत्रियं वरम्

tasyāpi vistareṇoktaṃ karmātreḥ sumahātmanaḥbravīmyahaṃ brūhi vā tvamatritaḥ kṣatriyaṃ varam

इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्तमब्रवीत्शृणु राजन्महत्कर्म च्यवनस्य महात्मनः

ityuktastvarjunastūṣṇīmabhūdvāyustamabravītśṛṇu rājanmahatkarma cyavanasya mahātmanaḥ

अश्विनोः प्रतिसंश्रुत्य च्यवनः पाकशासनम्प्रोवाच सहितं देवैः सोमपावश्विनौ कुरु

aśvinoḥ pratisaṃśrutya cyavanaḥ pākaśāsanamprovāca sahitaṃ devaiḥ somapāvaśvinau kuru

इन्द्र उवाच · indra uvāca

अस्माभिर्वर्जितावेतौ भवेतां सोमपौ कथम्देवैर्न संमितावेतौ तस्मान्मैवं वदस्व नः

asmābhirvarjitāvetau bhavetāṃ somapau kathamdevairna saṃmitāvetau tasmānmaivaṃ vadasva naḥ

अश्विभ्यां सह नेच्छामः पातुं सोमं महाव्रतपिबन्त्वन्ये यथाकामं नाहं पातुमिहोत्सहे

aśvibhyāṃ saha necchāmaḥ pātuṃ somaṃ mahāvratapibantvanye yathākāmaṃ nāhaṃ pātumihotsahe

च्यवन उवाच · cyavana uvāca

न चेत्करिष्यसि वचो मयोक्तं बलसूदनमया प्रमथितः सद्यः सोमं पास्यसि वै मखे

na cetkariṣyasi vaco mayoktaṃ balasūdanamayā pramathitaḥ sadyaḥ somaṃ pāsyasi vai makhe

ततः कर्म समारब्धं हिताय सहसाश्विनोःच्यवनेन ततो मन्त्रैरभिभूताः सुराभवन्

tataḥ karma samārabdhaṃ hitāya sahasāśvinoḥcyavanena tato mantrairabhibhūtāḥ surābhavan

तत्तु कर्म समारब्धं दृष्ट्वेन्द्रः क्रोधमूर्छितःउद्यम्य विपुलं शैलं च्यवनं समुपाद्रवत्तथा वज्रेण भगवानमर्षाकुललोचनः

tattu karma samārabdhaṃ dṛṣṭvendraḥ krodhamūrchitaḥudyamya vipulaṃ śailaṃ cyavanaṃ samupādravattathā vajreṇa bhagavānamarṣākulalocanaḥ

तमापतन्तं दृष्ट्वैव च्यवनस्तपसान्वितःअद्भिः सिक्त्वास्तम्भयत्तं सवज्रं सहपर्वतम्

tamāpatantaṃ dṛṣṭvaiva cyavanastapasānvitaḥadbhiḥ siktvāstambhayattaṃ savajraṃ sahaparvatam

अथेन्द्रस्य महाघोरं सोऽसृजच्छत्रुमेव हमदं मन्त्राहुतिमयं व्यादितास्यं महामुनिः

athendrasya mahāghoraṃ so'sṛjacchatrumeva hamadaṃ mantrāhutimayaṃ vyāditāsyaṃ mahāmuniḥ

तस्य दन्तसहस्रं तु बभूव शतयोजनम्द्वियोजनशतास्तस्य दंष्ट्राः परमदारुणाःहनुस्तस्याभवद्भूमावेकश्चास्यास्पृशद्दिवम्

tasya dantasahasraṃ tu babhūva śatayojanamdviyojanaśatāstasya daṃṣṭrāḥ paramadāruṇāḥhanustasyābhavadbhūmāvekaścāsyāspṛśaddivam

जिह्वामूले स्थितास्तस्य सर्वे देवाः सवासवाःतिमेरास्यमनुप्राप्ता यथा मत्स्या महार्णवे

jihvāmūle sthitāstasya sarve devāḥ savāsavāḥtimerāsyamanuprāptā yathā matsyā mahārṇave

ते संमन्त्र्य ततो देवा मदस्यास्यगतास्तदाअब्रुवन्सहिताः शक्रं प्रणमास्मै द्विजातयेअश्विभ्यां सह सोमं च पिबामो विगतज्वराः

te saṃmantrya tato devā madasyāsyagatāstadāabruvansahitāḥ śakraṃ praṇamāsmai dvijātayeaśvibhyāṃ saha somaṃ ca pibāmo vigatajvarāḥ

ततः स प्रणतः शक्रश्चकार च्यवनस्य तत्च्यवनः कृतवांस्तौ चाप्यश्विनौ सोमपीथिनौ

tataḥ sa praṇataḥ śakraścakāra cyavanasya tatcyavanaḥ kṛtavāṃstau cāpyaśvinau somapīthinau

ततः प्रत्याहरत्कर्म मदं च व्यभजन्मुनिःअक्षेषु मृगयायां च पाने स्त्रीषु च वीर्यवान्

tataḥ pratyāharatkarma madaṃ ca vyabhajanmuniḥakṣeṣu mṛgayāyāṃ ca pāne strīṣu ca vīryavān

एतैर्दोषैर्नरो राजन्क्षयं याति न संशयःतस्मादेतान्नरो नित्यं दूरतः परिवर्जयेत्

etairdoṣairnaro rājankṣayaṃ yāti na saṃśayaḥtasmādetānnaro nityaṃ dūrataḥ parivarjayet

एतत्ते च्यवनस्यापि कर्म राजन्प्रकीर्तितम्ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वं च्यवनात्क्षत्रियं वरम्

etatte cyavanasyāpi karma rājanprakīrtitambravīmyahaṃ brūhi vā tvaṃ cyavanātkṣatriyaṃ varam