Parva.Adhyaya 13.142

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

तूष्णीमासीदर्जुनस्तु पवनस्त्वब्रवीत्पुनःशृणु मे ब्राह्मणेष्वेव मुख्यं कर्म जनाधिप

tūṣṇīmāsīdarjunastu pavanastvabravītpunaḥśṛṇu me brāhmaṇeṣveva mukhyaṃ karma janādhipa

मदस्यास्यमनुप्राप्ता यदा सेन्द्रा दिवौकसःतदेयं च्यवनेनेह हृता तेषां वसुंधरा

madasyāsyamanuprāptā yadā sendrā divaukasaḥtadeyaṃ cyavaneneha hṛtā teṣāṃ vasuṃdharā

उभौ लोकौ हृतौ मत्वा ते देवा दुःखिताभवन्शोकार्ताश्च महात्मानं ब्रह्माणं शरणं ययुः

ubhau lokau hṛtau matvā te devā duḥkhitābhavanśokārtāśca mahātmānaṃ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

देवा ऊचुःमदास्यव्यतिषिक्तानामस्माकं लोकपूजितच्यवनेन हृता भूमिः कपैश्चापि दिवं प्रभो

devā ūcuḥmadāsyavyatiṣiktānāmasmākaṃ lokapūjitacyavanena hṛtā bhūmiḥ kapaiścāpi divaṃ prabho

ब्रह्मोवाचगच्छध्वं शरणं विप्रानाशु सेन्द्रा दिवौकसःप्रसाद्य तानुभौ लोकाववाप्स्यथ यथा पुरा

brahmovācagacchadhvaṃ śaraṇaṃ viprānāśu sendrā divaukasaḥprasādya tānubhau lokāvavāpsyatha yathā purā

ते ययुः शरणं विप्रांस्त ऊचुः काञ्जयामहेइत्युक्तास्ते द्विजान्प्राहुर्जयतेह कपानितिभूगतान्हि विजेतारो वयमित्येव पार्थिव

te yayuḥ śaraṇaṃ viprāṃsta ūcuḥ kāñjayāmaheityuktāste dvijānprāhurjayateha kapānitibhūgatānhi vijetāro vayamityeva pārthiva

ततः कर्म समारब्धं ब्राह्मणैः कपनाशनम्तच्छ्रुत्वा प्रेषितो दूतो ब्राह्मणेभ्यो धनी कपैः

tataḥ karma samārabdhaṃ brāhmaṇaiḥ kapanāśanamtacchrutvā preṣito dūto brāhmaṇebhyo dhanī kapaiḥ

स च तान्ब्राह्मणानाह धनी कपवचो यथाभवद्भिः सदृशाः सर्वे कपाः किमिह वर्तते

sa ca tānbrāhmaṇānāha dhanī kapavaco yathābhavadbhiḥ sadṛśāḥ sarve kapāḥ kimiha vartate

सर्वे वेदविदः प्राज्ञाः सर्वे च क्रतुयाजिनःसर्वे सत्यव्रताश्चैव सर्वे तुल्या महर्षिभिः

sarve vedavidaḥ prājñāḥ sarve ca kratuyājinaḥsarve satyavratāścaiva sarve tulyā maharṣibhiḥ

श्रीश्चैव रमते तेषु धारयन्ति श्रियं च तेवृथा दारान्न गच्छन्ति वृथामांसं न भुञ्जते

śrīścaiva ramate teṣu dhārayanti śriyaṃ ca tevṛthā dārānna gacchanti vṛthāmāṃsaṃ na bhuñjate

दीप्तमग्निं जुह्वति च गुरूणां वचने स्थिताःसर्वे च नियतात्मानो बालानां संविभागिनः

dīptamagniṃ juhvati ca gurūṇāṃ vacane sthitāḥsarve ca niyatātmāno bālānāṃ saṃvibhāginaḥ

उपेत्य शकटैर्यान्ति न सेवन्ति रजस्वलाम्अभुक्तवत्सु नाश्नन्ति दिवा चैव न शेरते

upetya śakaṭairyānti na sevanti rajasvalāmabhuktavatsu nāśnanti divā caiva na śerate

एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्गुणैर्युक्तान्कथं कपान्विजेष्यथ निवर्तध्वं निवृत्तानां शुभं हि वः

etaiścānyaiśca bahubhirguṇairyuktānkathaṃ kapānvijeṣyatha nivartadhvaṃ nivṛttānāṃ śubhaṃ hi vaḥ

ब्राह्मणा ऊचुःकपान्वयं विजेष्यामो ये देवास्ते वयं स्मृताःतस्माद्वध्याः कपास्माकं धनिन्याहि यथागतम्

brāhmaṇā ūcuḥkapānvayaṃ vijeṣyāmo ye devāste vayaṃ smṛtāḥtasmādvadhyāḥ kapāsmākaṃ dhaninyāhi yathāgatam

धनी गत्वा कपानाह न वो विप्राः प्रियंकराःगृहीत्वास्त्राण्यथो विप्रान्कपाः सर्वे समाद्रवन्

dhanī gatvā kapānāha na vo viprāḥ priyaṃkarāḥgṛhītvāstrāṇyatho viprānkapāḥ sarve samādravan

समुदग्रध्वजान्दृष्ट्वा कपान्सर्वे द्विजातयःव्यसृजञ्ज्वलितानग्नीन्कपानां प्राणनाशनान्

samudagradhvajāndṛṣṭvā kapānsarve dvijātayaḥvyasṛjañjvalitānagnīnkapānāṃ prāṇanāśanān

ब्रह्मसृष्टा हव्यभुजः कपान्भुक्त्वा सनातनाःनभसीव यथाभ्राणि व्यराजन्त नराधिपप्रशशंसुर्द्विजांश्चैव ब्रह्माणं च यशस्विनम्

brahmasṛṣṭā havyabhujaḥ kapānbhuktvā sanātanāḥnabhasīva yathābhrāṇi vyarājanta narādhipapraśaśaṃsurdvijāṃścaiva brahmāṇaṃ ca yaśasvinam

तेषां तेजस्तथा वीर्यं देवानां ववृधे ततःअवाप्नुवंश्चामरत्वं त्रिषु लोकेषु पूजितम्

teṣāṃ tejastathā vīryaṃ devānāṃ vavṛdhe tataḥavāpnuvaṃścāmaratvaṃ triṣu lokeṣu pūjitam

इत्युक्तवचनं वायुमर्जुनः प्रत्यभाषतप्रतिपूज्य महाबाहो यत्तच्छृणु नराधिप

ityuktavacanaṃ vāyumarjunaḥ pratyabhāṣatapratipūjya mahābāho yattacchṛṇu narādhipa

जीवाम्यहं ब्राह्मणार्थे सर्वथा सततं प्रभोब्रह्मणे ब्राह्मणेभ्यश्च प्रणमामि च नित्यशः

jīvāmyahaṃ brāhmaṇārthe sarvathā satataṃ prabhobrahmaṇe brāhmaṇebhyaśca praṇamāmi ca nityaśaḥ

दत्तात्रेयप्रसादाच्च मया प्राप्तमिदं यशःलोके च परमा कीर्तिर्धर्मश्च चरितो महान्

dattātreyaprasādācca mayā prāptamidaṃ yaśaḥloke ca paramā kīrtirdharmaśca carito mahān

अहो ब्राह्मणकर्माणि यथा मारुत तत्त्वतःत्वया प्रोक्तानि कार्त्स्न्येन श्रुतानि प्रयतेन ह

aho brāhmaṇakarmāṇi yathā māruta tattvataḥtvayā proktāni kārtsnyena śrutāni prayatena ha

वायुरुवाचब्राह्मणान्क्षत्रधर्मेण पालयस्वेन्द्रियाणि चभृगुभ्यस्ते भयं घोरं तत्तु कालाद्भविष्यति

vāyuruvācabrāhmaṇānkṣatradharmeṇa pālayasvendriyāṇi cabhṛgubhyaste bhayaṃ ghoraṃ tattu kālādbhaviṣyati