Parva.Adhyaya 13.15

उपमन्युरुवाचएतान्सहस्रशश्चान्यान्समनुध्यातवान्हरःकस्मात्प्रसादं भगवान्न कुर्यात्तव माधव

upamanyuruvācaetānsahasraśaścānyānsamanudhyātavānharaḥkasmātprasādaṃ bhagavānna kuryāttava mādhava

त्वादृशेन हि देवानां श्लाघनीयः समागमःब्रह्मण्येनानृशंसेन श्रद्दधानेन चाप्युतजप्यं च ते प्रदास्यामि येन द्रक्ष्यसि शंकरम्

tvādṛśena hi devānāṃ ślāghanīyaḥ samāgamaḥbrahmaṇyenānṛśaṃsena śraddadhānena cāpyutajapyaṃ ca te pradāsyāmi yena drakṣyasi śaṃkaram

कृष्ण उवाच · kṛṣṇa uvāca

अब्रुवं तमहं ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादान्महामुनेद्रक्ष्ये दितिजसंघानां मर्दनं त्रिदशेश्वरम्

abruvaṃ tamahaṃ brahmaṃstvatprasādānmahāmunedrakṣye ditijasaṃghānāṃ mardanaṃ tridaśeśvaram

दिनेऽष्टमे च विप्रेण दीक्षितोऽहं यथाविधिदण्डी मुण्डी कुशी चीरी घृताक्तो मेखली तथा

dine'ṣṭame ca vipreṇa dīkṣito'haṃ yathāvidhidaṇḍī muṇḍī kuśī cīrī ghṛtākto mekhalī tathā

मासमेकं फलाहारो द्वितीयं सलिलाशनःतृतीयं च चतुर्थं च पञ्चमं चानिलाशनः

māsamekaṃ phalāhāro dvitīyaṃ salilāśanaḥtṛtīyaṃ ca caturthaṃ ca pañcamaṃ cānilāśanaḥ

एकपादेन तिष्ठंश्च ऊर्ध्वबाहुरतन्द्रितःतेजः सूर्यसहस्रस्य अपश्यं दिवि भारत

ekapādena tiṣṭhaṃśca ūrdhvabāhuratandritaḥtejaḥ sūryasahasrasya apaśyaṃ divi bhārata

तस्य मध्यगतं चापि तेजसः पाण्डुनन्दनइन्द्रायुधपिनद्धाङ्गं विद्युन्मालागवाक्षकम्नीलशैलचयप्रख्यं बलाकाभूषितं घनम्

tasya madhyagataṃ cāpi tejasaḥ pāṇḍunandanaindrāyudhapinaddhāṅgaṃ vidyunmālāgavākṣakamnīlaśailacayaprakhyaṃ balākābhūṣitaṃ ghanam

तमास्थितश्च भगवान्देव्या सह महाद्युतिःतपसा तेजसा कान्त्या दीप्तया सह भार्यया

tamāsthitaśca bhagavāndevyā saha mahādyutiḥtapasā tejasā kāntyā dīptayā saha bhāryayā

रराज भगवांस्तत्र देव्या सह महेश्वरःसोमेन सहितः सूर्यो यथा मेघस्थितस्तथा

rarāja bhagavāṃstatra devyā saha maheśvaraḥsomena sahitaḥ sūryo yathā meghasthitastathā

संहृष्टरोमा कौन्तेय विस्मयोत्फुल्ललोचनःअपश्यं देवसंघानां गतिमार्तिहरं हरम्

saṃhṛṣṭaromā kaunteya vismayotphullalocanaḥapaśyaṃ devasaṃghānāṃ gatimārtiharaṃ haram

किरीटिनं गदिनं शूलपाणिं; व्याघ्राजिनं जटिलं दण्डपाणिम्पिनाकिनं वज्रिणं तीक्ष्णदंष्ट्रं; शुभाङ्गदं व्यालयज्ञोपवीतम्

kirīṭinaṃ gadinaṃ śūlapāṇiṃ; vyāghrājinaṃ jaṭilaṃ daṇḍapāṇimpinākinaṃ vajriṇaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ; śubhāṅgadaṃ vyālayajñopavītam

दिव्यां मालामुरसानेकवर्णां; समुद्वहन्तं गुल्फदेशावलम्बाम्चन्द्रं यथा परिविष्टं ससंध्यं; वर्षात्यये तद्वदपश्यमेनम्

divyāṃ mālāmurasānekavarṇāṃ; samudvahantaṃ gulphadeśāvalambāmcandraṃ yathā pariviṣṭaṃ sasaṃdhyaṃ; varṣātyaye tadvadapaśyamenam

प्रमथानां गणैश्चैव समन्तात्परिवारितम्शरदीव सुदुष्प्रेक्ष्यं परिविष्टं दिवाकरम्

pramathānāṃ gaṇaiścaiva samantātparivāritamśaradīva suduṣprekṣyaṃ pariviṣṭaṃ divākaram

एकादश तथा चैनं रुद्राणां वृषवाहनम्अस्तुवन्नियतात्मानः कर्मभिः शुभकर्मिणम्

ekādaśa tathā cainaṃ rudrāṇāṃ vṛṣavāhanamastuvanniyatātmānaḥ karmabhiḥ śubhakarmiṇam

आदित्या वसवः साध्या विश्वेदेवास्तथाश्विनौविश्वाभिः स्तुतिभिर्देवं विश्वदेवं समस्तुवन्

ādityā vasavaḥ sādhyā viśvedevāstathāśvinauviśvābhiḥ stutibhirdevaṃ viśvadevaṃ samastuvan

शतक्रतुश्च भगवान्विष्णुश्चादितिनन्दनौब्रह्मा रथन्तरं साम ईरयन्ति भवान्तिके

śatakratuśca bhagavānviṣṇuścāditinandanaubrahmā rathantaraṃ sāma īrayanti bhavāntike

योगीश्वराः सुबहवो योगदं पितरं गुरुम्ब्रह्मर्षयश्च ससुतास्तथा देवर्षयश्च वै

yogīśvarāḥ subahavo yogadaṃ pitaraṃ gurumbrahmarṣayaśca sasutāstathā devarṣayaśca vai

पृथिवी चान्तरिक्षं च नक्षत्राणि ग्रहास्तथामासार्धमासा ऋतवो रात्र्यः संवत्सराः क्षणाः

pṛthivī cāntarikṣaṃ ca nakṣatrāṇi grahāstathāmāsārdhamāsā ṛtavo rātryaḥ saṃvatsarāḥ kṣaṇāḥ

मुहूर्ताश्च निमेषाश्च तथैव युगपर्ययाःदिव्या राजन्नमस्यन्ति विद्याः सर्वा दिशस्तथा

muhūrtāśca nimeṣāśca tathaiva yugaparyayāḥdivyā rājannamasyanti vidyāḥ sarvā diśastathā

सनत्कुमारो वेदाश्च इतिहासास्तथैव चमरीचिरङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

sanatkumāro vedāśca itihāsāstathaiva camarīciraṅgirā atriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ

मनवः सप्तसोमश्च अथर्वा सबृहस्पतिःभृगुर्दक्षः कश्यपश्च वसिष्ठः काश्य एव च

manavaḥ saptasomaśca atharvā sabṛhaspatiḥbhṛgurdakṣaḥ kaśyapaśca vasiṣṭhaḥ kāśya eva ca

छन्दांसि दीक्षा यज्ञाश्च दक्षिणाः पावको हविःयज्ञोपगानि द्रव्याणि मूर्तिमन्ति युधिष्ठिर

chandāṃsi dīkṣā yajñāśca dakṣiṇāḥ pāvako haviḥyajñopagāni dravyāṇi mūrtimanti yudhiṣṭhira

प्रजानां पतयः सर्वे सरितः पन्नगा नगाःदेवानां मातरः सर्वा देवपत्न्यः सकन्यकाः

prajānāṃ patayaḥ sarve saritaḥ pannagā nagāḥdevānāṃ mātaraḥ sarvā devapatnyaḥ sakanyakāḥ

सहस्राणि मुनीनां च अयुतान्यर्बुदानि चनमस्यन्ति प्रभुं शान्तं पर्वताः सागरा दिशः

sahasrāṇi munīnāṃ ca ayutānyarbudāni canamasyanti prabhuṃ śāntaṃ parvatāḥ sāgarā diśaḥ

गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतवादित्रकोविदाःदिव्यतानेन गायन्तः स्तुवन्ति भवमद्भुतम्विद्याधरा दानवाश्च गुह्यका राक्षसास्तथा

gandharvāpsarasaścaiva gītavāditrakovidāḥdivyatānena gāyantaḥ stuvanti bhavamadbhutamvidyādharā dānavāśca guhyakā rākṣasāstathā

सर्वाणि चैव भूतानि स्थावराणि चराणि चनमस्यन्ति महाराज वाङ्मनःकर्मभिर्विभुम्पुरस्ताद्विष्ठितः शर्वो ममासीत्त्रिदशेश्वरः

sarvāṇi caiva bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi canamasyanti mahārāja vāṅmanaḥkarmabhirvibhumpurastādviṣṭhitaḥ śarvo mamāsīttridaśeśvaraḥ

पुरस्ताद्विष्ठितं दृष्ट्वा ममेशानं च भारतसप्रजापतिशक्रान्तं जगन्मामभ्युदैक्षत

purastādviṣṭhitaṃ dṛṣṭvā mameśānaṃ ca bhāratasaprajāpatiśakrāntaṃ jaganmāmabhyudaikṣata

ईक्षितुं च महादेवं न मे शक्तिरभूत्तदाततो मामब्रवीद्देवः पश्य कृष्ण वदस्व च

īkṣituṃ ca mahādevaṃ na me śaktirabhūttadātato māmabravīddevaḥ paśya kṛṣṇa vadasva ca

शिरसा वन्दिते देवे देवी प्रीता उमाभवत्ततोऽहमस्तुवं स्थाणुं स्तुतं ब्रह्मादिभिः सुरैः

śirasā vandite deve devī prītā umābhavattato'hamastuvaṃ sthāṇuṃ stutaṃ brahmādibhiḥ suraiḥ

नमोऽस्तु ते शाश्वत सर्वयोने; ब्रह्माधिपं त्वामृषयो वदन्तितपश्च सत्त्वं च रजस्तमश्च; त्वामेव सत्यं च वदन्ति सन्तः

namo'stu te śāśvata sarvayone; brahmādhipaṃ tvāmṛṣayo vadantitapaśca sattvaṃ ca rajastamaśca; tvāmeva satyaṃ ca vadanti santaḥ

त्वं वै ब्रह्मा च रुद्रश्च वरुणोऽग्निर्मनुर्भवःधाता त्वष्टा विधाता च त्वं प्रभुः सर्वतोमुखः

tvaṃ vai brahmā ca rudraśca varuṇo'gnirmanurbhavaḥdhātā tvaṣṭā vidhātā ca tvaṃ prabhuḥ sarvatomukhaḥ

त्वत्तो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि चत्वमादिः सर्वभूतानां संहारश्च त्वमेव हि

tvatto jātāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi catvamādiḥ sarvabhūtānāṃ saṃhāraśca tvameva hi

ये चेन्द्रियार्थाश्च मनश्च कृत्स्नं; ये वायवः सप्त तथैव चाग्निःये वा दिविस्था देवताश्चापि पुंसां; तस्मात्परं त्वामृषयो वदन्ति

ye cendriyārthāśca manaśca kṛtsnaṃ; ye vāyavaḥ sapta tathaiva cāgniḥye vā divisthā devatāścāpi puṃsāṃ; tasmātparaṃ tvāmṛṣayo vadanti

वेदा यज्ञाश्च सोमश्च दक्षिणा पावको हविःयज्ञोपगं च यत्किंचिद्भगवांस्तदसंशयम्

vedā yajñāśca somaśca dakṣiṇā pāvako haviḥyajñopagaṃ ca yatkiṃcidbhagavāṃstadasaṃśayam

इष्टं दत्तमधीतं च व्रतानि नियमाश्च येह्रीः कीर्तिः श्रीर्द्युतिस्तुष्टिः सिद्धिश्चैव त्वदर्पणा

iṣṭaṃ dattamadhītaṃ ca vratāni niyamāśca yehrīḥ kīrtiḥ śrīrdyutistuṣṭiḥ siddhiścaiva tvadarpaṇā

कामः क्रोधो भयं लोभो मदः स्तम्भोऽथ मत्सरःआधयो व्याधयश्चैव भगवंस्तनयास्तव

kāmaḥ krodho bhayaṃ lobho madaḥ stambho'tha matsaraḥādhayo vyādhayaścaiva bhagavaṃstanayāstava

कृतिर्विकारः प्रलयः प्रधानं प्रभवोऽव्ययःमनसः परमा योनिः स्वभावश्चापि शाश्वतःअव्यक्तः पावन विभो सहस्रांशो हिरण्मयः

kṛtirvikāraḥ pralayaḥ pradhānaṃ prabhavo'vyayaḥmanasaḥ paramā yoniḥ svabhāvaścāpi śāśvataḥavyaktaḥ pāvana vibho sahasrāṃśo hiraṇmayaḥ

आदिर्गुणानां सर्वेषां भवान्वै जीवनाश्रयःमहानात्मा मतिर्ब्रह्मा विश्वः शंभुः स्वयंभुवः

ādirguṇānāṃ sarveṣāṃ bhavānvai jīvanāśrayaḥmahānātmā matirbrahmā viśvaḥ śaṃbhuḥ svayaṃbhuvaḥ

बुद्धिः प्रज्ञोपलब्धिश्च संवित्ख्यातिर्धृतिः स्मृतिःपर्यायवाचकैः शब्दैर्महानात्मा विभाव्यसे

buddhiḥ prajñopalabdhiśca saṃvitkhyātirdhṛtiḥ smṛtiḥparyāyavācakaiḥ śabdairmahānātmā vibhāvyase

त्वां बुद्ध्वा ब्राह्मणो विद्वान्न प्रमोहं निगच्छतिहृदयं सर्वभूतानां क्षेत्रज्ञस्त्वमृषिष्टुतः

tvāṃ buddhvā brāhmaṇo vidvānna pramohaṃ nigacchatihṛdayaṃ sarvabhūtānāṃ kṣetrajñastvamṛṣiṣṭutaḥ

सर्वतःपाणिपादस्त्वं सर्वतोक्षिशिरोमुखःसर्वतःश्रुतिमाँल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठसि

sarvataḥpāṇipādastvaṃ sarvatokṣiśiromukhaḥsarvataḥśrutimām̐lloke sarvamāvṛtya tiṣṭhasi

फलं त्वमसि तिग्मांशो निमेषादिषु कर्मसुत्वं वै प्रभार्चिः पुरुषः सर्वस्य हृदि संस्थितःअणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः

phalaṃ tvamasi tigmāṃśo nimeṣādiṣu karmasutvaṃ vai prabhārciḥ puruṣaḥ sarvasya hṛdi saṃsthitaḥaṇimā laghimā prāptirīśāno jyotiravyayaḥ

त्वयि बुद्धिर्मतिर्लोकाः प्रपन्नाः संश्रिताश्च येध्यानिनो नित्ययोगाश्च सत्यसंधा जितेन्द्रियाः

tvayi buddhirmatirlokāḥ prapannāḥ saṃśritāśca yedhyānino nityayogāśca satyasaṃdhā jitendriyāḥ

यस्त्वां ध्रुवं वेदयते गुहाशयं; प्रभुं पुराणं पुरुषं विश्वरूपम्हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं; स बुद्धिमान्बुद्धिमतीत्य तिष्ठति

yastvāṃ dhruvaṃ vedayate guhāśayaṃ; prabhuṃ purāṇaṃ puruṣaṃ viśvarūpamhiraṇmayaṃ buddhimatāṃ parāṃ gatiṃ; sa buddhimānbuddhimatītya tiṣṭhati

विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं त्वां च मूर्तितःप्रधानविधियोगस्थस्त्वामेव विशते बुधः

viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgaṃ tvāṃ ca mūrtitaḥpradhānavidhiyogasthastvāmeva viśate budhaḥ

एवमुक्ते मया पार्थ भवे चार्तिविनाशनेचराचरं जगत्सर्वं सिंहनादमथाकरोत्

evamukte mayā pārtha bhave cārtivināśanecarācaraṃ jagatsarvaṃ siṃhanādamathākarot

सविप्रसंघाश्च सुरासुराश्च; नागाः पिशाचाः पितरो वयांसिरक्षोगणा भूतगणाश्च सर्वे; महर्षयश्चैव तथा प्रणेमुः

saviprasaṃghāśca surāsurāśca; nāgāḥ piśācāḥ pitaro vayāṃsirakṣogaṇā bhūtagaṇāśca sarve; maharṣayaścaiva tathā praṇemuḥ

मम मूर्ध्नि च दिव्यानां कुसुमानां सुगन्धिनाम्राशयो निपतन्ति स्म वायुश्च सुसुखो ववौ

mama mūrdhni ca divyānāṃ kusumānāṃ sugandhināmrāśayo nipatanti sma vāyuśca susukho vavau

निरीक्ष्य भगवान्देवीमुमां मां च जगद्धितःशतक्रतुं चाभिवीक्ष्य स्वयं मामाह शंकरः

nirīkṣya bhagavāndevīmumāṃ māṃ ca jagaddhitaḥśatakratuṃ cābhivīkṣya svayaṃ māmāha śaṃkaraḥ

विद्मः कृष्ण परां भक्तिमस्मासु तव शत्रुहन्क्रियतामात्मनः श्रेयः प्रीतिर्हि परमा त्वयि

vidmaḥ kṛṣṇa parāṃ bhaktimasmāsu tava śatruhankriyatāmātmanaḥ śreyaḥ prītirhi paramā tvayi

वृणीष्वाष्टौ वरान्कृष्ण दातास्मि तव सत्तमब्रूहि यादवशार्दूल यानिच्छसि सुदुर्लभान्

vṛṇīṣvāṣṭau varānkṛṣṇa dātāsmi tava sattamabrūhi yādavaśārdūla yānicchasi sudurlabhān