Parva.Adhyaya 13.153

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः कुन्तीसुतो राजा पौरजानपदं जनम्पूजयित्वा यथान्यायमनुजज्ञे गृहान्प्रति

tataḥ kuntīsuto rājā paurajānapadaṃ janampūjayitvā yathānyāyamanujajñe gṛhānprati

सान्त्वयामास नारीश्च हतवीरा हतेश्वराःविपुलैरर्थदानैश्च तदा पाण्डुसुतो नृपः

sāntvayāmāsa nārīśca hatavīrā hateśvarāḥvipulairarthadānaiśca tadā pāṇḍusuto nṛpaḥ

सोऽभिषिक्तो महाप्राज्ञः प्राप्य राज्यं युधिष्ठिरःअवस्थाप्य नरश्रेष्ठः सर्वाः स्वप्रकृतीस्तदा

so'bhiṣikto mahāprājñaḥ prāpya rājyaṃ yudhiṣṭhiraḥavasthāpya naraśreṣṭhaḥ sarvāḥ svaprakṛtīstadā

द्विजेभ्यो बलमुख्येभ्यो नैगमेभ्यश्च सर्वशःप्रतिगृह्याशिषो मुख्यास्तदा धर्मभृतां वरः

dvijebhyo balamukhyebhyo naigamebhyaśca sarvaśaḥpratigṛhyāśiṣo mukhyāstadā dharmabhṛtāṃ varaḥ

उषित्वा शर्वरीः श्रीमान्पञ्चाशन्नगरोत्तमेसमयं कौरवाग्र्यस्य सस्मार पुरुषर्षभः

uṣitvā śarvarīḥ śrīmānpañcāśannagarottamesamayaṃ kauravāgryasya sasmāra puruṣarṣabhaḥ

स निर्ययौ गजपुराद्याजकैः परिवारितःदृष्ट्वा निवृत्तमादित्यं प्रवृत्तं चोत्तरायणम्

sa niryayau gajapurādyājakaiḥ parivāritaḥdṛṣṭvā nivṛttamādityaṃ pravṛttaṃ cottarāyaṇam

घृतं माल्यं च गन्धांश्च क्षौमाणि च युधिष्ठिरःचन्दनागरुमुख्यानि तथा कालागरूणि च

ghṛtaṃ mālyaṃ ca gandhāṃśca kṣaumāṇi ca yudhiṣṭhiraḥcandanāgarumukhyāni tathā kālāgarūṇi ca

प्रस्थाप्य पूर्वं कौन्तेयो भीष्मसंसाधनाय वैमाल्यानि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च

prasthāpya pūrvaṃ kaunteyo bhīṣmasaṃsādhanāya vaimālyāni ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca

धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य गान्धारीं च यशस्विनीम्मातरं च पृथां धीमान्भ्रातॄंश्च पुरुषर्षभः

dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya gāndhārīṃ ca yaśasvinīmmātaraṃ ca pṛthāṃ dhīmānbhrātṝṃśca puruṣarṣabhaḥ

जनार्दनेनानुगतो विदुरेण च धीमतायुयुत्सुना च कौरव्यो युयुधानेन चाभिभो

janārdanenānugato vidureṇa ca dhīmatāyuyutsunā ca kauravyo yuyudhānena cābhibho

महता राजभोग्येन परिबर्हेण संवृतःस्तूयमानो महाराज भीष्मस्याग्नीननुव्रजन्

mahatā rājabhogyena paribarheṇa saṃvṛtaḥstūyamāno mahārāja bhīṣmasyāgnīnanuvrajan

निश्चक्राम पुरात्तस्माद्यथा देवपतिस्तथाआससाद कुरुक्षेत्रे ततः शांतनवं नृपम्

niścakrāma purāttasmādyathā devapatistathāāsasāda kurukṣetre tataḥ śāṃtanavaṃ nṛpam

उपास्यमानं व्यासेन पाराशर्येण धीमतानारदेन च राजर्षे देवलेनासितेन च

upāsyamānaṃ vyāsena pārāśaryeṇa dhīmatānāradena ca rājarṣe devalenāsitena ca

हतशिष्टैर्नृपैश्चान्यैर्नानादेशसमागतैःरक्षिभिश्च महात्मानं रक्ष्यमाणं समन्ततः

hataśiṣṭairnṛpaiścānyairnānādeśasamāgataiḥrakṣibhiśca mahātmānaṃ rakṣyamāṇaṃ samantataḥ

शयानं वीरशयने ददर्श नृपतिस्ततःततो रथादवारोहद्भ्रातृभिः सह धर्मराट्

śayānaṃ vīraśayane dadarśa nṛpatistataḥtato rathādavārohadbhrātṛbhiḥ saha dharmarāṭ

अभिवाद्याथ कौन्तेयः पितामहमरिंदमम्द्वैपायनादीन्विप्रांश्च तैश्च प्रत्यभिनन्दितः

abhivādyātha kaunteyaḥ pitāmahamariṃdamamdvaipāyanādīnviprāṃśca taiśca pratyabhinanditaḥ

ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च भ्रातृभिश्च सहाच्युतःआसाद्य शरतल्पस्थमृषिभिः परिवारितम्

ṛtvigbhirbrahmakalpaiśca bhrātṛbhiśca sahācyutaḥāsādya śaratalpasthamṛṣibhiḥ parivāritam

अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरःभ्रातृभिः सह कौरव्य शयानं निम्नगासुतम्

abravīdbharataśreṣṭhaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥbhrātṛbhiḥ saha kauravya śayānaṃ nimnagāsutam

युधिष्ठिरोऽहं नृपते नमस्ते जाह्नवीसुतशृणोषि चेन्महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते

yudhiṣṭhiro'haṃ nṛpate namaste jāhnavīsutaśṛṇoṣi cenmahābāho brūhi kiṃ karavāṇi te

प्राप्तोऽस्मि समये राजन्नग्नीनादाय ते विभोआचार्या ब्राह्मणाश्चैव ऋत्विजो भ्रातरश्च मे

prāpto'smi samaye rājannagnīnādāya te vibhoācāryā brāhmaṇāścaiva ṛtvijo bhrātaraśca me

पुत्रश्च ते महातेजा धृतराष्ट्रो जनेश्वरःउपस्थितः सहामात्यो वासुदेवश्च वीर्यवान्

putraśca te mahātejā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥupasthitaḥ sahāmātyo vāsudevaśca vīryavān

हतशिष्टाश्च राजानः सर्वे च कुरुजाङ्गलाःतान्पश्य कुरुशार्दूल समुन्मीलय लोचने

hataśiṣṭāśca rājānaḥ sarve ca kurujāṅgalāḥtānpaśya kuruśārdūla samunmīlaya locane

यच्चेह किंचित्कर्तव्यं तत्सर्वं प्रापितं मयायथोक्तं भवता काले सर्वमेव च तत्कृतम्

yacceha kiṃcitkartavyaṃ tatsarvaṃ prāpitaṃ mayāyathoktaṃ bhavatā kāle sarvameva ca tatkṛtam

एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः कुन्तीपुत्रेण धीमताददर्श भारतान्सर्वान्स्थितान्संपरिवार्य तम्

evamuktastu gāṅgeyaḥ kuntīputreṇa dhīmatādadarśa bhāratānsarvānsthitānsaṃparivārya tam

ततश्चलवलिर्भीष्मः प्रगृह्य विपुलं भुजम्ओघमेघस्वनो वाग्मी काले वचनमब्रवीत्

tataścalavalirbhīṣmaḥ pragṛhya vipulaṃ bhujamoghameghasvano vāgmī kāle vacanamabravīt

दिष्ट्या प्राप्तोऽसि कौन्तेय सहामात्यो युधिष्ठिरपरिवृत्तो हि भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः

diṣṭyā prāpto'si kaunteya sahāmātyo yudhiṣṭhiraparivṛtto hi bhagavānsahasrāṃśurdivākaraḥ

अष्टपञ्चाशतं रात्र्यः शयानस्याद्य मे गताःशरेषु निशिताग्रेषु यथा वर्षशतं तथा

aṣṭapañcāśataṃ rātryaḥ śayānasyādya me gatāḥśareṣu niśitāgreṣu yathā varṣaśataṃ tathā

माघोऽयं समनुप्राप्तो मासः पुण्यो युधिष्ठिरत्रिभागशेषः पक्षोऽयं शुक्लो भवितुमर्हति

māgho'yaṃ samanuprāpto māsaḥ puṇyo yudhiṣṭhiratribhāgaśeṣaḥ pakṣo'yaṃ śuklo bhavitumarhati

एवमुक्त्वा तु गाङ्गेयो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्धृतराष्ट्रमथामन्त्र्य काले वचनमब्रवीत्

evamuktvā tu gāṅgeyo dharmaputraṃ yudhiṣṭhiramdhṛtarāṣṭramathāmantrya kāle vacanamabravīt

राजन्विदितधर्मोऽसि सुनिर्णीतार्थसंशयःबहुश्रुता हि ते विप्रा बहवः पर्युपासिताः

rājanviditadharmo'si sunirṇītārthasaṃśayaḥbahuśrutā hi te viprā bahavaḥ paryupāsitāḥ

वेदशास्त्राणि सर्वाणि धर्मांश्च मनुजेश्वरवेदांश्च चतुरः साङ्गान्निखिलेनावबुध्यसे

vedaśāstrāṇi sarvāṇi dharmāṃśca manujeśvaravedāṃśca caturaḥ sāṅgānnikhilenāvabudhyase

न शोचितव्यं कौरव्य भवितव्यं हि तत्तथाश्रुतं देवरहस्यं ते कृष्णद्वैपायनादपि

na śocitavyaṃ kauravya bhavitavyaṃ hi tattathāśrutaṃ devarahasyaṃ te kṛṣṇadvaipāyanādapi

यथा पाण्डोः सुता राजंस्तथैव तव धर्मतःतान्पालय स्थितो धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतान्

yathā pāṇḍoḥ sutā rājaṃstathaiva tava dharmataḥtānpālaya sthito dharme guruśuśrūṣaṇe ratān

धर्मराजो हि शुद्धात्मा निदेशे स्थास्यते तवआनृशंस्यपरं ह्येनं जानामि गुरुवत्सलम्

dharmarājo hi śuddhātmā nideśe sthāsyate tavaānṛśaṃsyaparaṃ hyenaṃ jānāmi guruvatsalam

तव पुत्रा दुरात्मानः क्रोधलोभपरायणाःईर्ष्याभिभूता दुर्वृत्तास्तान्न शोचितुमर्हसि

tava putrā durātmānaḥ krodhalobhaparāyaṇāḥīrṣyābhibhūtā durvṛttāstānna śocitumarhasi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतावदुक्त्वा वचनं धृतराष्ट्रं मनीषिणम्वासुदेवं महाबाहुमभ्यभाषत कौरवः

etāvaduktvā vacanaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇamvāsudevaṃ mahābāhumabhyabhāṣata kauravaḥ

भगवन्देवदेवेश सुरासुरनमस्कृतत्रिविक्रम नमस्तेऽस्तु शङ्खचक्रगदाधर

bhagavandevadeveśa surāsuranamaskṛtatrivikrama namaste'stu śaṅkhacakragadādhara

अनुजानीहि मां कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तमरक्ष्याश्च ते पाण्डवेया भवान्ह्येषां परायणम्

anujānīhi māṃ kṛṣṇa vaikuṇṭha puruṣottamarakṣyāśca te pāṇḍaveyā bhavānhyeṣāṃ parāyaṇam

उक्तवानस्मि दुर्बुद्धिं मन्दं दुर्योधनं पुरायतः कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः

uktavānasmi durbuddhiṃ mandaṃ duryodhanaṃ purāyataḥ kṛṣṇastato dharmo yato dharmastato jayaḥ

वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैःसंधानस्य परः कालस्तवेति च पुनः पुनः

vāsudevena tīrthena putra saṃśāmya pāṇḍavaiḥsaṃdhānasya paraḥ kālastaveti ca punaḥ punaḥ

न च मे तद्वचो मूढः कृतवान्स सुमन्दधीःघातयित्वेह पृथिवीं ततः स निधनं गतः

na ca me tadvaco mūḍhaḥ kṛtavānsa sumandadhīḥghātayitveha pṛthivīṃ tataḥ sa nidhanaṃ gataḥ

त्वां च जानाम्यहं वीर पुराणमृषिसत्तमम्नरेण सहितं देवं बदर्यां सुचिरोषितम्

tvāṃ ca jānāmyahaṃ vīra purāṇamṛṣisattamamnareṇa sahitaṃ devaṃ badaryāṃ suciroṣitam

तथा मे नारदः प्राह व्यासश्च सुमहातपाःनरनारायणावेतौ संभूतौ मनुजेष्विति

tathā me nāradaḥ prāha vyāsaśca sumahātapāḥnaranārāyaṇāvetau saṃbhūtau manujeṣviti

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

अनुजानामि भीष्म त्वां वसूनाप्नुहि पार्थिवन तेऽस्ति वृजिनं किंचिन्मया दृष्टं महाद्युते

anujānāmi bhīṣma tvāṃ vasūnāpnuhi pārthivana te'sti vṛjinaṃ kiṃcinmayā dṛṣṭaṃ mahādyute

पितृभक्तोऽसि राजर्षे मार्कण्डेय इवापरःतेन मृत्युस्तव वशे स्थितो भृत्य इवानतः

pitṛbhakto'si rājarṣe mārkaṇḍeya ivāparaḥtena mṛtyustava vaśe sthito bhṛtya ivānataḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः पाण्डवानिदमब्रवीत्धृतराष्ट्रमुखांश्चापि सर्वान्ससुहृदस्तथा

evamuktastu gāṅgeyaḥ pāṇḍavānidamabravītdhṛtarāṣṭramukhāṃścāpi sarvānsasuhṛdastathā

प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छामि तन्मानुज्ञातुमर्हथसत्ये प्रयतितव्यं वः सत्यं हि परमं बलम्

prāṇānutsraṣṭumicchāmi tanmānujñātumarhathasatye prayatitavyaṃ vaḥ satyaṃ hi paramaṃ balam

आनृशंस्यपरैर्भाव्यं सदैव नियतात्मभिःब्रह्मण्यैर्धर्मशीलैश्च तपोनीत्यैश्च भारत

ānṛśaṃsyaparairbhāvyaṃ sadaiva niyatātmabhiḥbrahmaṇyairdharmaśīlaiśca taponītyaiśca bhārata

इत्युक्त्वा सुहृदः सर्वान्संपरिष्वज्य चैव हपुनरेवाब्रवीद्धीमान्युधिष्ठिरमिदं वचः

ityuktvā suhṛdaḥ sarvānsaṃpariṣvajya caiva hapunarevābravīddhīmānyudhiṣṭhiramidaṃ vacaḥ

ब्राह्मणाश्चैव ते नित्यं प्राज्ञाश्चैव विशेषतःआचार्या ऋत्विजश्चैव पूजनीया नराधिप

brāhmaṇāścaiva te nityaṃ prājñāścaiva viśeṣataḥācāryā ṛtvijaścaiva pūjanīyā narādhipa