Parva.Adhyaya 13.154

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा कुरून्सर्वान्भीष्मः शांतनवस्तदातूष्णीं बभूव कौरव्यः स मुहूर्तमरिंदम

evamuktvā kurūnsarvānbhīṣmaḥ śāṃtanavastadātūṣṇīṃ babhūva kauravyaḥ sa muhūrtamariṃdama

धारयामास चात्मानं धारणासु यथाक्रमम्तस्योर्ध्वमगमन्प्राणाः संनिरुद्धा महात्मनः

dhārayāmāsa cātmānaṃ dhāraṇāsu yathākramamtasyordhvamagamanprāṇāḥ saṃniruddhā mahātmanaḥ

इदमाश्चर्यमासीच्च मध्ये तेषां महात्मनाम्यद्यन्मुञ्चति गात्राणां स शंतनुसुतस्तदातत्तद्विशल्यं भवति योगयुक्तस्य तस्य वै

idamāścaryamāsīcca madhye teṣāṃ mahātmanāmyadyanmuñcati gātrāṇāṃ sa śaṃtanusutastadātattadviśalyaṃ bhavati yogayuktasya tasya vai

क्षणेन प्रेक्षतां तेषां विशल्यः सोऽभवत्तदातं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे वासुदेवपुरोगमाःसह तैर्मुनिभिः सर्वैस्तदा व्यासादिभिर्नृप

kṣaṇena prekṣatāṃ teṣāṃ viśalyaḥ so'bhavattadātaṃ dṛṣṭvā vismitāḥ sarve vāsudevapurogamāḥsaha tairmunibhiḥ sarvaistadā vyāsādibhirnṛpa

संनिरुद्धस्तु तेनात्मा सर्वेष्वायतनेषु वैजगाम भित्त्वा मूर्धानं दिवमभ्युत्पपात च

saṃniruddhastu tenātmā sarveṣvāyataneṣu vaijagāma bhittvā mūrdhānaṃ divamabhyutpapāta ca

महोल्केव च भीष्मस्य मूर्धदेशाज्जनाधिपनिःसृत्याकाशमाविश्य क्षणेनान्तरधीयत

maholkeva ca bhīṣmasya mūrdhadeśājjanādhipaniḥsṛtyākāśamāviśya kṣaṇenāntaradhīyata

एवं स नृपशार्दूल नृपः शांतनवस्तदासमयुज्यत लोकैः स्वैर्भरतानां कुलोद्वहः

evaṃ sa nṛpaśārdūla nṛpaḥ śāṃtanavastadāsamayujyata lokaiḥ svairbharatānāṃ kulodvahaḥ

ततस्त्वादाय दारूणि गन्धांश्च विविधान्बहून्चितां चक्रुर्महात्मानः पाण्डवा विदुरस्तथायुयुत्सुश्चापि कौरव्यः प्रेक्षकास्त्वितरेऽभवन्

tatastvādāya dārūṇi gandhāṃśca vividhānbahūncitāṃ cakrurmahātmānaḥ pāṇḍavā vidurastathāyuyutsuścāpi kauravyaḥ prekṣakāstvitare'bhavan

युधिष्ठिरस्तु गाङ्गेयं विदुरश्च महामतिःछादयामासतुरुभौ क्षौमैर्माल्यैश्च कौरवम्

yudhiṣṭhirastu gāṅgeyaṃ viduraśca mahāmatiḥchādayāmāsaturubhau kṣaumairmālyaiśca kauravam

धारयामास तस्याथ युयुत्सुश्छत्रमुत्तमम्चामरव्यजने शुभ्रे भीमसेनार्जुनावुभौउष्णीषे पर्यगृह्णीतां माद्रीपुत्रावुभौ तदा

dhārayāmāsa tasyātha yuyutsuśchatramuttamamcāmaravyajane śubhre bhīmasenārjunāvubhauuṣṇīṣe paryagṛhṇītāṃ mādrīputrāvubhau tadā

स्त्रियः कौरवनाथस्य भीष्मं कुरुकुलोद्भवम्तालवृन्तान्युपादाय पर्यवीजन्समन्ततः

striyaḥ kauravanāthasya bhīṣmaṃ kurukulodbhavamtālavṛntānyupādāya paryavījansamantataḥ

ततोऽस्य विधिवच्चक्रुः पितृमेधं महात्मनःयाजका जुहुवुश्चाग्निं जगुः सामानि सामगाः

tato'sya vidhivaccakruḥ pitṛmedhaṃ mahātmanaḥyājakā juhuvuścāgniṃ jaguḥ sāmāni sāmagāḥ

ततश्चन्दनकाष्ठैश्च तथा कालेयकैरपिकालागरुप्रभृतिभिर्गन्धैश्चोच्चावचैस्तथा

tataścandanakāṣṭhaiśca tathā kāleyakairapikālāgaruprabhṛtibhirgandhaiścoccāvacaistathā

समवच्छाद्य गाङ्गेयं प्रज्वाल्य च हुताशनम्अपसव्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखा नृपाः

samavacchādya gāṅgeyaṃ prajvālya ca hutāśanamapasavyamakurvanta dhṛtarāṣṭramukhā nṛpāḥ

संस्कृत्य च कुरुश्रेष्ठं गाङ्गेयं कुरुसत्तमाःजग्मुर्भागीरथीतीरमृषिजुष्टं कुरूद्वहाः

saṃskṛtya ca kuruśreṣṭhaṃ gāṅgeyaṃ kurusattamāḥjagmurbhāgīrathītīramṛṣijuṣṭaṃ kurūdvahāḥ

अनुगम्यमाना व्यासेन नारदेनासितेन चकृष्णेन भरतस्त्रीभिर्ये च पौराः समागताः

anugamyamānā vyāsena nāradenāsitena cakṛṣṇena bharatastrībhirye ca paurāḥ samāgatāḥ

उदकं चक्रिरे चैव गाङ्गेयस्य महात्मनःविधिवत्क्षत्रियश्रेष्ठाः स च सर्वो जनस्तदा

udakaṃ cakrire caiva gāṅgeyasya mahātmanaḥvidhivatkṣatriyaśreṣṭhāḥ sa ca sarvo janastadā

ततो भागीरथी देवी तनयस्योदके कृतेउत्थाय सलिलात्तस्माद्रुदती शोकलालसा

tato bhāgīrathī devī tanayasyodake kṛteutthāya salilāttasmādrudatī śokalālasā

परिदेवयती तत्र कौरवानभ्यभाषतनिबोधत यथावृत्तमुच्यमानं मयानघाः

paridevayatī tatra kauravānabhyabhāṣatanibodhata yathāvṛttamucyamānaṃ mayānaghāḥ

राजवृत्तेन संपन्नः प्रज्ञयाभिजनेन चसत्कर्ता कुरुवृद्धानां पितृभक्तो दृढव्रतः

rājavṛttena saṃpannaḥ prajñayābhijanena casatkartā kuruvṛddhānāṃ pitṛbhakto dṛḍhavrataḥ

जामदग्न्येन रामेण पुरा यो न पराजितःदिव्यैरस्त्रैर्महावीर्यः स हतोऽद्य शिखण्डिना

jāmadagnyena rāmeṇa purā yo na parājitaḥdivyairastrairmahāvīryaḥ sa hato'dya śikhaṇḍinā

अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम पार्थिवाःअपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं यत्र दीर्यति मेऽद्य वै

aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ mama pārthivāḥapaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ yatra dīryati me'dya vai

समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिपुर्यां स्वयंवरेविजित्यैकरथेनाजौ कन्यास्ता यो जहार ह

sametaṃ pārthivaṃ kṣatraṃ kāśipuryāṃ svayaṃvarevijityaikarathenājau kanyāstā yo jahāra ha

यस्य नास्ति बले तुल्यः पृथिव्यामपि कश्चनहतं शिखण्डिना श्रुत्वा यन्न दीर्यति मे मनः

yasya nāsti bale tulyaḥ pṛthivyāmapi kaścanahataṃ śikhaṇḍinā śrutvā yanna dīryati me manaḥ

जामदग्न्यः कुरुक्षेत्रे युधि येन महात्मनापीडितो नातियत्नेन निहतः स शिखण्डिना

jāmadagnyaḥ kurukṣetre yudhi yena mahātmanāpīḍito nātiyatnena nihataḥ sa śikhaṇḍinā

एवंविधं बहु तदा विलपन्तीं महानदीम्आश्वासयामास तदा साम्ना दामोदरो विभुः

evaṃvidhaṃ bahu tadā vilapantīṃ mahānadīmāśvāsayāmāsa tadā sāmnā dāmodaro vibhuḥ

समाश्वसिहि भद्रे त्वं मा शुचः शुभदर्शनेगतः स परमां सिद्धिं तव पुत्रो न संशयः

samāśvasihi bhadre tvaṃ mā śucaḥ śubhadarśanegataḥ sa paramāṃ siddhiṃ tava putro na saṃśayaḥ

वसुरेष महातेजाः शापदोषेण शोभनेमनुष्यतामनुप्राप्तो नैनं शोचितुमर्हसि

vasureṣa mahātejāḥ śāpadoṣeṇa śobhanemanuṣyatāmanuprāpto nainaṃ śocitumarhasi

स एष क्षत्रधर्मेण युध्यमानो रणाजिरेधनंजयेन निहतो नैष नुन्नः शिखण्डिना

sa eṣa kṣatradharmeṇa yudhyamāno raṇājiredhanaṃjayena nihato naiṣa nunnaḥ śikhaṇḍinā

भीष्मं हि कुरुशार्दूलमुद्यतेषुं महारणेन शक्तः संयुगे हन्तुं साक्षादपि शतक्रतुः

bhīṣmaṃ hi kuruśārdūlamudyateṣuṃ mahāraṇena śaktaḥ saṃyuge hantuṃ sākṣādapi śatakratuḥ

स्वच्छन्देन सुतस्तुभ्यं गतः स्वर्गं शुभाननेन शक्ताः स्युर्निहन्तुं हि रणे तं सर्वदेवताः

svacchandena sutastubhyaṃ gataḥ svargaṃ śubhānanena śaktāḥ syurnihantuṃ hi raṇe taṃ sarvadevatāḥ

तस्मान्मा त्वं सरिच्छ्रेष्ठे शोचस्व कुरुनन्दनम्वसूनेष गतो देवि पुत्रस्ते विज्वरा भव

tasmānmā tvaṃ saricchreṣṭhe śocasva kurunandanamvasūneṣa gato devi putraste vijvarā bhava

इत्युक्ता सा तु कृष्णेन व्यासेन च सरिद्वरात्यक्त्वा शोकं महाराज स्वं वार्यवततार ह

ityuktā sā tu kṛṣṇena vyāsena ca saridvarātyaktvā śokaṃ mahārāja svaṃ vāryavatatāra ha

सत्कृत्य ते तां सरितं ततः कृष्णमुखा नृपाःअनुज्ञातास्तया सर्वे न्यवर्तन्त जनाधिपाः

satkṛtya te tāṃ saritaṃ tataḥ kṛṣṇamukhā nṛpāḥanujñātāstayā sarve nyavartanta janādhipāḥ