Parva.Adhyaya 13.18

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

महायोगी ततः प्राह कृष्णद्वैपायनो मुनिःपठस्व पुत्र भद्रं ते प्रीयतां ते महेश्वरः

mahāyogī tataḥ prāha kṛṣṇadvaipāyano muniḥpaṭhasva putra bhadraṃ te prīyatāṃ te maheśvaraḥ

पुरा पुत्र मया मेरौ तप्यता परमं तपःपुत्रहेतोर्महाराज स्तव एषोऽनुकीर्तितः

purā putra mayā merau tapyatā paramaṃ tapaḥputrahetormahārāja stava eṣo'nukīrtitaḥ

लब्धवानस्मि तान्कामानहं वै पाण्डुनन्दनतथा त्वमपि शर्वाद्धि सर्वान्कामानवाप्स्यसि

labdhavānasmi tānkāmānahaṃ vai pāṇḍunandanatathā tvamapi śarvāddhi sarvānkāmānavāpsyasi

चतुःशीर्षस्ततः प्राह शक्रस्य दयितः सखाआलम्बायन इत्येव विश्रुतः करुणात्मकः

catuḥśīrṣastataḥ prāha śakrasya dayitaḥ sakhāālambāyana ityeva viśrutaḥ karuṇātmakaḥ

मया गोकर्णमासाद्य तपस्तप्त्वा शतं समाःअयोनिजानां दान्तानां धर्मज्ञानां सुवर्चसाम्

mayā gokarṇamāsādya tapastaptvā śataṃ samāḥayonijānāṃ dāntānāṃ dharmajñānāṃ suvarcasām

अजराणामदुःखानां शतवर्षसहस्रिणाम्लब्धं पुत्रशतं शर्वात्पुरा पाण्डुनृपात्मज

ajarāṇāmaduḥkhānāṃ śatavarṣasahasriṇāmlabdhaṃ putraśataṃ śarvātpurā pāṇḍunṛpātmaja

वाल्मीकिश्चापि भगवान्युधिष्ठिरमभाषतविवादे साम्नि मुनिभिर्ब्रह्मघ्नो वै भवानितिउक्तः क्षणेन चाविष्टस्तेनाधर्मेण भारत

vālmīkiścāpi bhagavānyudhiṣṭhiramabhāṣatavivāde sāmni munibhirbrahmaghno vai bhavānitiuktaḥ kṣaṇena cāviṣṭastenādharmeṇa bhārata

सोऽहमीशानमनघमस्तौषं शरणं गतःमुक्तश्चास्म्यवशः पापात्ततो दुःखविनाशनःआह मां त्रिपुरघ्नो वै यशस्तेऽग्र्यं भविष्यति

so'hamīśānamanaghamastauṣaṃ śaraṇaṃ gataḥmuktaścāsmyavaśaḥ pāpāttato duḥkhavināśanaḥāha māṃ tripuraghno vai yaśaste'gryaṃ bhaviṣyati

जामदग्न्यश्च कौन्तेयमाह धर्मभृतां वरःऋषिमध्ये स्थितस्तात तपन्निव विभावसुः

jāmadagnyaśca kaunteyamāha dharmabhṛtāṃ varaḥṛṣimadhye sthitastāta tapanniva vibhāvasuḥ

पितृविप्रवधेनाहमार्तो वै पाण्डवाग्रजशुचिर्भूत्वा महादेवं गतवाञ्शरणं नृप

pitṛvipravadhenāhamārto vai pāṇḍavāgrajaśucirbhūtvā mahādevaṃ gatavāñśaraṇaṃ nṛpa

नामभिश्चास्तुवं देवं ततस्तुष्टोऽभवद्भवःपरशुं च ददौ देवो दिव्यान्यस्त्राणि चैव मे

nāmabhiścāstuvaṃ devaṃ tatastuṣṭo'bhavadbhavaḥparaśuṃ ca dadau devo divyānyastrāṇi caiva me

पापं न भविता तेऽद्य अजेयश्च भविष्यसिन ते प्रभविता मृत्युर्यशस्वी च भविष्यसि

pāpaṃ na bhavitā te'dya ajeyaśca bhaviṣyasina te prabhavitā mṛtyuryaśasvī ca bhaviṣyasi

आह मां भगवानेवं शिखण्डी शिवविग्रहःयदवाप्तं च मे सर्वं प्रसादात्तस्य धीमतः

āha māṃ bhagavānevaṃ śikhaṇḍī śivavigrahaḥyadavāptaṃ ca me sarvaṃ prasādāttasya dhīmataḥ

असितो देवलश्चैव प्राह पाण्डुसुतं नृपम्शापाच्छक्रस्य कौन्तेय चितो धर्मोऽनशन्ममतन्मे धर्मं यशश्चाग्र्यमायुश्चैवाददद्भवः

asito devalaścaiva prāha pāṇḍusutaṃ nṛpamśāpācchakrasya kaunteya cito dharmo'naśanmamatanme dharmaṃ yaśaścāgryamāyuścaivādadadbhavaḥ

ऋषिर्गृत्समदो नाम शक्रस्य दयितः सखाप्राहाजमीढं भगवान्बृहस्पतिसमद्युतिः

ṛṣirgṛtsamado nāma śakrasya dayitaḥ sakhāprāhājamīḍhaṃ bhagavānbṛhaspatisamadyutiḥ

वसिष्ठो नाम भगवांश्चाक्षुषस्य मनोः सुतःशतक्रतोरचिन्त्यस्य सत्रे वर्षसहस्रिकेवर्तमानेऽब्रवीद्वाक्यं साम्नि ह्युच्चारिते मया

vasiṣṭho nāma bhagavāṃścākṣuṣasya manoḥ sutaḥśatakratoracintyasya satre varṣasahasrikevartamāne'bravīdvākyaṃ sāmni hyuccārite mayā

रथन्तरं द्विजश्रेष्ठ न सम्यगिति वर्ततेसमीक्षस्व पुनर्बुद्ध्या हर्षं त्यक्त्वा द्विजोत्तमअयज्ञवाहिनं पापमकार्षीस्त्वं सुदुर्मते

rathantaraṃ dvijaśreṣṭha na samyagiti vartatesamīkṣasva punarbuddhyā harṣaṃ tyaktvā dvijottamaayajñavāhinaṃ pāpamakārṣīstvaṃ sudurmate

एवमुक्त्वा महाक्रोधात्प्राह रुष्टः पुनर्वचःप्रज्ञया रहितो दुःखी नित्यं भीतो वनेचरःदश वर्षसहस्राणि दशाष्टौ च शतानि च

evamuktvā mahākrodhātprāha ruṣṭaḥ punarvacaḥprajñayā rahito duḥkhī nityaṃ bhīto vanecaraḥdaśa varṣasahasrāṇi daśāṣṭau ca śatāni ca

नष्टपानीययवसे मृगैरन्यैश्च वर्जितेअयज्ञीयद्रुमे देशे रुरुसिंहनिषेवितेभविता त्वं मृगः क्रूरो महादुःखसमन्वितः

naṣṭapānīyayavase mṛgairanyaiśca varjiteayajñīyadrume deśe rurusiṃhaniṣevitebhavitā tvaṃ mṛgaḥ krūro mahāduḥkhasamanvitaḥ

तस्य वाक्यस्य निधने पार्थ जातो ह्यहं मृगःततो मां शरणं प्राप्तं प्राह योगी महेश्वरः

tasya vākyasya nidhane pārtha jāto hyahaṃ mṛgaḥtato māṃ śaraṇaṃ prāptaṃ prāha yogī maheśvaraḥ

अजरश्चामरश्चैव भविता दुःखवर्जितःसाम्यं समस्तु ते सौख्यं युवयोर्वर्धतां क्रतुः

ajaraścāmaraścaiva bhavitā duḥkhavarjitaḥsāmyaṃ samastu te saukhyaṃ yuvayorvardhatāṃ kratuḥ

अनुग्रहानेवमेष करोति भगवान्विभुःपरं धाता विधाता च सुखदुःखे च सर्वदा

anugrahānevameṣa karoti bhagavānvibhuḥparaṃ dhātā vidhātā ca sukhaduḥkhe ca sarvadā

अचिन्त्य एष भगवान्कर्मणा मनसा गिरान मे तात युधिश्रेष्ठ विद्यया पण्डितः समः

acintya eṣa bhagavānkarmaṇā manasā girāna me tāta yudhiśreṣṭha vidyayā paṇḍitaḥ samaḥ

जैगीषव्य उवाच · jaigīṣavya uvāca

ममाष्टगुणमैश्वर्यं दत्तं भगवता पुरायत्नेनाल्पेन बलिना वाराणस्यां युधिष्ठिर

mamāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ dattaṃ bhagavatā purāyatnenālpena balinā vārāṇasyāṃ yudhiṣṭhira

गार्ग्य उवाच · gārgya uvāca

चतुःषष्ट्यङ्गमददात्कालज्ञानं ममाद्भुतम्सरस्वत्यास्तटे तुष्टो मनोयज्ञेन पाण्डव

catuḥṣaṣṭyaṅgamadadātkālajñānaṃ mamādbhutamsarasvatyāstaṭe tuṣṭo manoyajñena pāṇḍava

तुल्यं मम सहस्रं तु सुतानां ब्रह्मवादिनाम्आयुश्चैव सपुत्रस्य संवत्सरशतायुतम्

tulyaṃ mama sahasraṃ tu sutānāṃ brahmavādināmāyuścaiva saputrasya saṃvatsaraśatāyutam

पराशर उवाच · parāśara uvāca

प्रसाद्याहं पुरा शर्वं मनसाचिन्तयं नृपमहातपा महातेजा महायोगी महायशाःवेदव्यासः श्रियावासो ब्रह्मण्यः करुणात्मकः

prasādyāhaṃ purā śarvaṃ manasācintayaṃ nṛpamahātapā mahātejā mahāyogī mahāyaśāḥvedavyāsaḥ śriyāvāso brahmaṇyaḥ karuṇātmakaḥ

अपि नामेप्सितः पुत्रो मम स्याद्वै महेश्वरात्इति मत्वा हृदि मतं प्राह मां सुरसत्तमः

api nāmepsitaḥ putro mama syādvai maheśvarātiti matvā hṛdi mataṃ prāha māṃ surasattamaḥ

मयि संभवतस्तस्य फलात्कृष्णो भविष्यतिसावर्णस्य मनोः सर्गे सप्तर्षिश्च भविष्यति

mayi saṃbhavatastasya phalātkṛṣṇo bhaviṣyatisāvarṇasya manoḥ sarge saptarṣiśca bhaviṣyati

वेदानां च स वै व्यस्ता कुरुवंशकरस्तथाइतिहासस्य कर्ता च पुत्रस्ते जगतो हितः

vedānāṃ ca sa vai vyastā kuruvaṃśakarastathāitihāsasya kartā ca putraste jagato hitaḥ

भविष्यति महेन्द्रस्य दयितः स महामुनिःअजरश्चामरश्चैव पराशर सुतस्तव

bhaviṣyati mahendrasya dayitaḥ sa mahāmuniḥajaraścāmaraścaiva parāśara sutastava

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयतयुधिष्ठिर महायोगी वीर्यवानक्षयोऽव्ययः

evamuktvā sa bhagavāṃstatraivāntaradhīyatayudhiṣṭhira mahāyogī vīryavānakṣayo'vyayaḥ

माण्डव्य उवाच · māṇḍavya uvāca

अचौरश्चौरशङ्कायां शूले भिन्नो ह्यहं यदातत्रस्थेन स्तुतो देवः प्राह मां वै महेश्वरः

acauraścauraśaṅkāyāṃ śūle bhinno hyahaṃ yadātatrasthena stuto devaḥ prāha māṃ vai maheśvaraḥ

मोक्षं प्राप्स्यसि शूलाच्च जीविष्यसि समार्बुदम्रुजा शूलकृता चैव न ते विप्र भविष्यतिआधिभिर्व्याधिभिश्चैव वर्जितस्त्वं भविष्यसि

mokṣaṃ prāpsyasi śūlācca jīviṣyasi samārbudamrujā śūlakṛtā caiva na te vipra bhaviṣyatiādhibhirvyādhibhiścaiva varjitastvaṃ bhaviṣyasi

पादाच्चतुर्थात्संभूत आत्मा यस्मान्मुने तवत्वं भविष्यस्यनुपमो जन्म वै सफलं कुरु

pādāccaturthātsaṃbhūta ātmā yasmānmune tavatvaṃ bhaviṣyasyanupamo janma vai saphalaṃ kuru

तीर्थाभिषेकं सफलं त्वमविघ्नेन चाप्स्यसिस्वर्गं चैवाक्षयं विप्र विदधामि तवोर्जितम्

tīrthābhiṣekaṃ saphalaṃ tvamavighnena cāpsyasisvargaṃ caivākṣayaṃ vipra vidadhāmi tavorjitam

एवमुक्त्वा तु भगवान्वरेण्यो वृषवाहनःमहेश्वरो महाराज कृत्तिवासा महाद्युतिःसगणो दैवतश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत

evamuktvā tu bhagavānvareṇyo vṛṣavāhanaḥmaheśvaro mahārāja kṛttivāsā mahādyutiḥsagaṇo daivataśreṣṭhastatraivāntaradhīyata

गालव उवाच · gālava uvāca

विश्वामित्राभ्यनुज्ञातो ह्यहं पितरमागतःअब्रवीन्मां ततो माता दुःखिता रुदती भृशम्

viśvāmitrābhyanujñāto hyahaṃ pitaramāgataḥabravīnmāṃ tato mātā duḥkhitā rudatī bhṛśam

कौशिकेनाभ्यनुज्ञातं पुत्रं वेदविभूषितम्न तात तरुणं दान्तं पिता त्वां पश्यतेऽनघ

kauśikenābhyanujñātaṃ putraṃ vedavibhūṣitamna tāta taruṇaṃ dāntaṃ pitā tvāṃ paśyate'nagha

श्रुत्वा जनन्या वचनं निराशो गुरुदर्शनेनियतात्मा महादेवमपश्यं सोऽब्रवीच्च माम्

śrutvā jananyā vacanaṃ nirāśo gurudarśaneniyatātmā mahādevamapaśyaṃ so'bravīcca mām

पिता माता च ते त्वं च पुत्र मृत्युविवर्जिताःभविष्यथ विश क्षिप्रं द्रष्टासि पितरं क्षये

pitā mātā ca te tvaṃ ca putra mṛtyuvivarjitāḥbhaviṣyatha viśa kṣipraṃ draṣṭāsi pitaraṃ kṣaye

अनुज्ञातो भगवता गृहं गत्वा युधिष्ठिरअपश्यं पितरं तात इष्टिं कृत्वा विनिःसृतम्

anujñāto bhagavatā gṛhaṃ gatvā yudhiṣṭhiraapaśyaṃ pitaraṃ tāta iṣṭiṃ kṛtvā viniḥsṛtam

उपस्पृश्य गृहीत्वेध्मं कुशांश्च शरणाद्गुरून्तान्विसृज्य च मां प्राह पिता सास्राविलेक्षणः

upaspṛśya gṛhītvedhmaṃ kuśāṃśca śaraṇādgurūntānvisṛjya ca māṃ prāha pitā sāsrāvilekṣaṇaḥ

प्रणमन्तं परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय पाण्डवदिष्ट्या दृष्टोऽसि मे पुत्र कृतविद्य इहागतः

praṇamantaṃ pariṣvajya mūrdhni cāghrāya pāṇḍavadiṣṭyā dṛṣṭo'si me putra kṛtavidya ihāgataḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतान्यत्यद्भुतान्येव कर्माण्यथ महात्मनःप्रोक्तानि मुनिभिः श्रुत्वा विस्मयामास पाण्डवः

etānyatyadbhutānyeva karmāṇyatha mahātmanaḥproktāni munibhiḥ śrutvā vismayāmāsa pāṇḍavaḥ

ततः कृष्णोऽब्रवीद्वाक्यं पुनर्मतिमतां वरःयुधिष्ठिरं धर्मनित्यं पुरुहूतमिवेश्वरः

tataḥ kṛṣṇo'bravīdvākyaṃ punarmatimatāṃ varaḥyudhiṣṭhiraṃ dharmanityaṃ puruhūtamiveśvaraḥ

आदित्यचन्द्रावनिलानलौ च; द्यौर्भूमिरापो वसवोऽथ विश्वेधातार्यमा शुक्रबृहस्पती च; रुद्राः ससाध्या वरुणो वित्तगोपः

ādityacandrāvanilānalau ca; dyaurbhūmirāpo vasavo'tha viśvedhātāryamā śukrabṛhaspatī ca; rudrāḥ sasādhyā varuṇo vittagopaḥ

ब्रह्मा शक्रो मारुतो ब्रह्म सत्यं; वेदा यज्ञा दक्षिणा वेदवाहाःसोमो यष्टा यच्च हव्यं हविश्च; रक्षा दीक्षा नियमा ये च केचित्

brahmā śakro māruto brahma satyaṃ; vedā yajñā dakṣiṇā vedavāhāḥsomo yaṣṭā yacca havyaṃ haviśca; rakṣā dīkṣā niyamā ye ca kecit

स्वाहा वषड्ब्राह्मणाः सौरभेया; धर्मं चक्रं कालचक्रं चरं चयशो दमो बुद्धिमती स्थितिश्च; शुभाशुभं मुनयश्चैव सप्त

svāhā vaṣaḍbrāhmaṇāḥ saurabheyā; dharmaṃ cakraṃ kālacakraṃ caraṃ cayaśo damo buddhimatī sthitiśca; śubhāśubhaṃ munayaścaiva sapta

अग्र्या बुद्धिर्मनसा दर्शने च; स्पर्शे सिद्धिः कर्मणां या च सिद्धिःगणा देवानामूष्मपाः सोमपाश्च; लेखाः सुयामास्तुषिता ब्रह्मकायाः

agryā buddhirmanasā darśane ca; sparśe siddhiḥ karmaṇāṃ yā ca siddhiḥgaṇā devānāmūṣmapāḥ somapāśca; lekhāḥ suyāmāstuṣitā brahmakāyāḥ

आभास्वरा गन्धपा दृष्टिपाश्च; वाचा विरुद्धाश्च मनोविरुद्धाःशुद्धाश्च निर्वाणरताश्च देवाः; स्पर्शाशना दर्शपा आज्यपाश्च

ābhāsvarā gandhapā dṛṣṭipāśca; vācā viruddhāśca manoviruddhāḥśuddhāśca nirvāṇaratāśca devāḥ; sparśāśanā darśapā ājyapāśca

चिन्तागता ये च देवेषु मुख्या; ये चाप्यन्ये देवताश्चाजमीढसुपर्णगन्धर्वपिशाचदानवा; यक्षास्तथा पन्नगाश्चारणाश्च

cintāgatā ye ca deveṣu mukhyā; ye cāpyanye devatāścājamīḍhasuparṇagandharvapiśācadānavā; yakṣāstathā pannagāścāraṇāśca

सूक्ष्मं स्थूलं मृदु यच्चाप्यसूक्ष्मं; सुखं दुःखं सुखदुःखान्तरं चसांख्यं योगं यत्पराणां परं च; शर्वाज्जातं विद्धि यत्कीर्तितं मे

sūkṣmaṃ sthūlaṃ mṛdu yaccāpyasūkṣmaṃ; sukhaṃ duḥkhaṃ sukhaduḥkhāntaraṃ casāṃkhyaṃ yogaṃ yatparāṇāṃ paraṃ ca; śarvājjātaṃ viddhi yatkīrtitaṃ me

तत्संभूता भूतकृतो वरेण्याः; सर्वे देवा भुवनस्यास्य गोपाःआविश्येमां धरणीं येऽभ्यरक्ष;न्पुरातनीं तस्य देवस्य सृष्टिम्

tatsaṃbhūtā bhūtakṛto vareṇyāḥ; sarve devā bhuvanasyāsya gopāḥāviśyemāṃ dharaṇīṃ ye'bhyarakṣa;npurātanīṃ tasya devasya sṛṣṭim

विचिन्वन्तं मनसा तोष्टुवीमि; किंचित्तत्त्वं प्राणहेतोर्नतोऽस्मिददातु देवः स वरानिहेष्टा;नभिष्टुतो नः प्रभुरव्ययः सदा

vicinvantaṃ manasā toṣṭuvīmi; kiṃcittattvaṃ prāṇahetornato'smidadātu devaḥ sa varāniheṣṭā;nabhiṣṭuto naḥ prabhuravyayaḥ sadā

इमं स्तवं संनियम्येन्द्रियाणि; शुचिर्भूत्वा यः पुरुषः पठेतअभग्नयोगो नियतोऽब्दमेकं; स प्राप्नुयादश्वमेधे फलं यत्

imaṃ stavaṃ saṃniyamyendriyāṇi; śucirbhūtvā yaḥ puruṣaḥ paṭhetaabhagnayogo niyato'bdamekaṃ; sa prāpnuyādaśvamedhe phalaṃ yat

वेदान्कृत्स्नान्ब्राह्मणः प्राप्नुयाच्च; जयेद्राजा पृथिवीं चापि कृत्स्नाम्वैश्यो लाभं प्राप्नुयान्नैपुणं च; शूद्रो गतिं प्रेत्य तथा सुखं च

vedānkṛtsnānbrāhmaṇaḥ prāpnuyācca; jayedrājā pṛthivīṃ cāpi kṛtsnāmvaiśyo lābhaṃ prāpnuyānnaipuṇaṃ ca; śūdro gatiṃ pretya tathā sukhaṃ ca

स्तवराजमिमं कृत्वा रुद्राय दधिरे मनःसर्वदोषापहं पुण्यं पवित्रं च यशस्विनम्

stavarājamimaṃ kṛtvā rudrāya dadhire manaḥsarvadoṣāpahaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca yaśasvinam

यावन्त्यस्य शरीरेषु रोमकूपाणि भारततावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति मानवः

yāvantyasya śarīreṣu romakūpāṇi bhāratatāvadvarṣasahasrāṇi svarge vasati mānavaḥ