Parva.Adhyaya 13.28

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च यथा भवान्गुणैः समुदितः सर्वैर्वयसा च समन्वितःतस्माद्भवन्तं पृच्छामि धर्मं धर्मभृतां वर

prajñāśrutābhyāṃ vṛttena śīlena ca yathā bhavānguṇaiḥ samuditaḥ sarvairvayasā ca samanvitaḥtasmādbhavantaṃ pṛcchāmi dharmaṃ dharmabhṛtāṃ vara

क्षत्रियो यदि वा वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तमब्राह्मण्यं प्राप्नुयात्केन तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

kṣatriyo yadi vā vaiśyaḥ śūdro vā rājasattamabrāhmaṇyaṃ prāpnuyātkena tanme vyākhyātumarhasi

तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वाब्राह्मण्यमथ चेदिच्छेत्तन्मे ब्रूहि पितामह

tapasā vā sumahatā karmaṇā vā śrutena vābrāhmaṇyamatha cedicchettanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ब्राह्मण्यं तात दुष्प्रापं वर्णैः क्षत्रादिभिस्त्रिभिःपरं हि सर्वभूतानां स्थानमेतद्युधिष्ठिर

brāhmaṇyaṃ tāta duṣprāpaṃ varṇaiḥ kṣatrādibhistribhiḥparaṃ hi sarvabhūtānāṃ sthānametadyudhiṣṭhira

बह्वीस्तु संसरन्योनीर्जायमानः पुनः पुनःपर्याये तात कस्मिंश्चिद्ब्राह्मणो नाम जायते

bahvīstu saṃsaranyonīrjāyamānaḥ punaḥ punaḥparyāye tāta kasmiṃścidbrāhmaṇo nāma jāyate

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्मतङ्गस्य च संवादं गर्दभ्याश्च युधिष्ठिर

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanammataṅgasya ca saṃvādaṃ gardabhyāśca yudhiṣṭhira

द्विजातेः कस्यचित्तात तुल्यवर्णः सुतः प्रभुःमतङ्गो नाम नाम्नाभूत्सर्वैः समुदितो गुणैः

dvijāteḥ kasyacittāta tulyavarṇaḥ sutaḥ prabhuḥmataṅgo nāma nāmnābhūtsarvaiḥ samudito guṇaiḥ

स यज्ञकारः कौन्तेय पित्रा सृष्टः परंतपप्रायाद्गर्दभयुक्तेन रथेनेहाशुगामिना

sa yajñakāraḥ kaunteya pitrā sṛṣṭaḥ paraṃtapaprāyādgardabhayuktena rathenehāśugāminā

स बालं गर्दभं राजन्वहन्तं मातुरन्तिकेनिरविध्यत्प्रतोदेन नासिकायां पुनः पुनः

sa bālaṃ gardabhaṃ rājanvahantaṃ māturantikeniravidhyatpratodena nāsikāyāṃ punaḥ punaḥ

तं तु तीव्रव्रणं दृष्ट्वा गर्दभी पुत्रगृद्धिनीउवाच मा शुचः पुत्र चण्डालस्त्वाधितिष्ठति

taṃ tu tīvravraṇaṃ dṛṣṭvā gardabhī putragṛddhinīuvāca mā śucaḥ putra caṇḍālastvādhitiṣṭhati

ब्राह्मणे दारुणं नास्ति मैत्रो ब्राह्मण उच्यतेआचार्यः सर्वभूतानां शास्ता किं प्रहरिष्यति

brāhmaṇe dāruṇaṃ nāsti maitro brāhmaṇa ucyateācāryaḥ sarvabhūtānāṃ śāstā kiṃ prahariṣyati

अयं तु पापप्रकृतिर्बाले न कुरुते दयाम्स्वयोनिं मानयत्येष भावो भावं निगच्छति

ayaṃ tu pāpaprakṛtirbāle na kurute dayāmsvayoniṃ mānayatyeṣa bhāvo bhāvaṃ nigacchati

एतच्छ्रुत्वा मतङ्गस्तु दारुणं रासभीवचःअवतीर्य रथात्तूर्णं रासभीं प्रत्यभाषत

etacchrutvā mataṅgastu dāruṇaṃ rāsabhīvacaḥavatīrya rathāttūrṇaṃ rāsabhīṃ pratyabhāṣata

ब्रूहि रासभि कल्याणि माता मे येन दूषिताकथं मां वेत्सि चण्डालं क्षिप्रं रासभि शंस मे

brūhi rāsabhi kalyāṇi mātā me yena dūṣitākathaṃ māṃ vetsi caṇḍālaṃ kṣipraṃ rāsabhi śaṃsa me

केन जातोऽस्मि चण्डालो ब्राह्मण्यं येन मेऽनशत्तत्त्वेनैतन्महाप्राज्ञे ब्रूहि सर्वमशेषतः

kena jāto'smi caṇḍālo brāhmaṇyaṃ yena me'naśattattvenaitanmahāprājñe brūhi sarvamaśeṣataḥ

गर्दभ्युवाचब्राह्मण्यां वृषलेन त्वं मत्तायां नापितेन हजातस्त्वमसि चण्डालो ब्राह्मण्यं तेन तेऽनशत्

gardabhyuvācabrāhmaṇyāṃ vṛṣalena tvaṃ mattāyāṃ nāpitena hajātastvamasi caṇḍālo brāhmaṇyaṃ tena te'naśat

एवमुक्तो मतङ्गस्तु प्रत्युपायाद्गृहं प्रतितमागतमभिप्रेक्ष्य पिता वाक्यमथाब्रवीत्

evamukto mataṅgastu pratyupāyādgṛhaṃ pratitamāgatamabhiprekṣya pitā vākyamathābravīt

मया त्वं यज्ञसंसिद्धौ नियुक्तो गुरुकर्मणिकस्मात्प्रतिनिवृत्तोऽसि कच्चिन्न कुशलं तव

mayā tvaṃ yajñasaṃsiddhau niyukto gurukarmaṇikasmātpratinivṛtto'si kaccinna kuśalaṃ tava

मतङ्ग उवाच · mataṅga uvāca

अयोनिरग्र्ययोनिर्वा यः स्यात्स कुशली भवेत्कुशलं तु कुतस्तस्य यस्येयं जननी पितः

ayoniragryayonirvā yaḥ syātsa kuśalī bhavetkuśalaṃ tu kutastasya yasyeyaṃ jananī pitaḥ

ब्राह्मण्यां वृषलाज्जातं पितर्वेदयतीह माम्अमानुषी गर्दभीयं तस्मात्तप्स्ये तपो महत्

brāhmaṇyāṃ vṛṣalājjātaṃ pitarvedayatīha māmamānuṣī gardabhīyaṃ tasmāttapsye tapo mahat

एवमुक्त्वा स पितरं प्रतस्थे कृतनिश्चयःततो गत्वा महारण्यमतप्यत महत्तपः

evamuktvā sa pitaraṃ pratasthe kṛtaniścayaḥtato gatvā mahāraṇyamatapyata mahattapaḥ

ततः संतापयामास विबुधांस्तपसान्वितःमतङ्गः सुसुखं प्रेप्सुः स्थानं सुचरितादपि

tataḥ saṃtāpayāmāsa vibudhāṃstapasānvitaḥmataṅgaḥ susukhaṃ prepsuḥ sthānaṃ sucaritādapi

तं तथा तपसा युक्तमुवाच हरिवाहनःमतङ्ग तप्यसे किं त्वं भोगानुत्सृज्य मानुषान्

taṃ tathā tapasā yuktamuvāca harivāhanaḥmataṅga tapyase kiṃ tvaṃ bhogānutsṛjya mānuṣān

वरं ददानि ते हन्त वृणीष्व त्वं यदिच्छसियच्चाप्यवाप्यमन्यत्ते सर्वं प्रब्रूहि माचिरम्

varaṃ dadāni te hanta vṛṇīṣva tvaṃ yadicchasiyaccāpyavāpyamanyatte sarvaṃ prabrūhi māciram

मतङ्ग उवाच · mataṅga uvāca

ब्राह्मण्यं कामयानोऽहमिदमारब्धवांस्तपःगच्छेयं तदवाप्येह वर एष वृतो मया

brāhmaṇyaṃ kāmayāno'hamidamārabdhavāṃstapaḥgaccheyaṃ tadavāpyeha vara eṣa vṛto mayā

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तमुवाच पुरंदरःब्राह्मण्यं प्रार्थयानस्त्वमप्राप्यमकृतात्मभिः

etacchrutvā tu vacanaṃ tamuvāca puraṃdaraḥbrāhmaṇyaṃ prārthayānastvamaprāpyamakṛtātmabhiḥ

श्रेष्ठं यत्सर्वभूतेषु तपो यन्नातिवर्ततेतदग्र्यं प्रार्थयानस्त्वमचिराद्विनशिष्यसि

śreṣṭhaṃ yatsarvabhūteṣu tapo yannātivartatetadagryaṃ prārthayānastvamacirādvinaśiṣyasi

देवतासुरमर्त्येषु यत्पवित्रं परं स्मृतम्चण्डालयोनौ जातेन न तत्प्राप्यं कथंचन

devatāsuramartyeṣu yatpavitraṃ paraṃ smṛtamcaṇḍālayonau jātena na tatprāpyaṃ kathaṃcana