Parva.Adhyaya 13.42

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

विपुलस्त्वकरोत्तीव्रं तपः कृत्वा गुरोर्वचःतपोयुक्तमथात्मानममन्यत च वीर्यवान्

vipulastvakarottīvraṃ tapaḥ kṛtvā gurorvacaḥtapoyuktamathātmānamamanyata ca vīryavān

स तेन कर्मणा स्पर्धन्पृथिवीं पृथिवीपतेचचार गतभीः प्रीतो लब्धकीर्तिर्वरो नृषु

sa tena karmaṇā spardhanpṛthivīṃ pṛthivīpatecacāra gatabhīḥ prīto labdhakīrtirvaro nṛṣu

उभौ लोकौ जितौ चापि तथैवामन्यत प्रभुःकर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च

ubhau lokau jitau cāpi tathaivāmanyata prabhuḥkarmaṇā tena kauravya tapasā vipulena ca

अथ काले व्यतिक्रान्ते कस्मिंश्चित्कुरुनन्दनरुच्या भगिन्या दानं वै बभूव धनधान्यवत्

atha kāle vyatikrānte kasmiṃścitkurunandanarucyā bhaginyā dānaṃ vai babhūva dhanadhānyavat

एतस्मिन्नेव काले तु दिव्या काचिद्वराङ्गनाबिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा

etasminneva kāle tu divyā kācidvarāṅganābibhratī paramaṃ rūpaṃ jagāmātha vihāyasā

तस्याः शरीरात्पुष्पाणि पतितानि महीतलेतस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत

tasyāḥ śarīrātpuṣpāṇi patitāni mahītaletasyāśramasyāvidūre divyagandhāni bhārata

तान्यगृह्णात्ततो राजन्रुचिर्नलिनलोचनातदा निमन्त्रकस्तस्या अङ्गेभ्यः क्षिप्रमागमत्

tānyagṛhṇāttato rājanrucirnalinalocanātadā nimantrakastasyā aṅgebhyaḥ kṣipramāgamat

तस्या हि भगिनी तात ज्येष्ठा नाम्ना प्रभावतीभार्या चित्ररथस्याथ बभूवाङ्गेश्वरस्य वै

tasyā hi bhaginī tāta jyeṣṭhā nāmnā prabhāvatībhāryā citrarathasyātha babhūvāṅgeśvarasya vai

पिनह्य तानि पुष्पाणि केशेषु वरवर्णिनीआमन्त्रिता ततोऽगच्छद्रुचिरङ्गपतेर्गृहान्

pinahya tāni puṣpāṇi keśeṣu varavarṇinīāmantritā tato'gacchadruciraṅgapatergṛhān

पुष्पाणि तानि दृष्ट्वाथ तदाङ्गेन्द्रवराङ्गनाभगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना

puṣpāṇi tāni dṛṣṭvātha tadāṅgendravarāṅganābhaginīṃ codayāmāsa puṣpārthe cārulocanā

सा भर्त्रे सर्वमाचष्ट रुचिः सुरुचिराननाभगिन्या भाषितं सर्वमृषिस्तच्चाभ्यनन्दत

sā bhartre sarvamācaṣṭa ruciḥ surucirānanābhaginyā bhāṣitaṃ sarvamṛṣistaccābhyanandata

ततो विपुलमानाय्य देवशर्मा महातपाःपुष्पार्थे चोदयामास गच्छ गच्छेति भारत

tato vipulamānāyya devaśarmā mahātapāḥpuṣpārthe codayāmāsa gaccha gaccheti bhārata

विपुलस्तु गुरोर्वाक्यमविचार्य महातपाःस तथेत्यब्रवीद्राजंस्तं च देशं जगाम ह

vipulastu gurorvākyamavicārya mahātapāḥsa tathetyabravīdrājaṃstaṃ ca deśaṃ jagāma ha

यस्मिन्देशे तु तान्यासन्पतितानि नभस्तलात्अम्लानान्यपि तत्रासन्कुसुमान्यपराण्यपि

yasmindeśe tu tānyāsanpatitāni nabhastalātamlānānyapi tatrāsankusumānyaparāṇyapi

ततः स तानि जग्राह दिव्यानि रुचिराणि चप्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत

tataḥ sa tāni jagrāha divyāni rucirāṇi caprāptāni svena tapasā divyagandhāni bhārata

संप्राप्य तानि प्रीतात्मा गुरोर्वचनकारकःततो जगाम तूर्णं च चम्पां चम्पकमालिनीम्

saṃprāpya tāni prītātmā gurorvacanakārakaḥtato jagāma tūrṇaṃ ca campāṃ campakamālinīm

स वने विजने तात ददर्श मिथुनं नृणाम्चक्रवत्परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम्

sa vane vijane tāta dadarśa mithunaṃ nṛṇāmcakravatparivartantaṃ gṛhītvā pāṇinā karam

तत्रैकस्तूर्णमगमत्तत्पदे परिवर्तयन्एकस्तु न तथा राजंश्चक्रतुः कलहं ततः

tatraikastūrṇamagamattatpade parivartayanekastu na tathā rājaṃścakratuḥ kalahaṃ tataḥ

त्वं शीघ्रं गच्छसीत्येकोऽब्रवीन्नेति तथापरःनेति नेति च तौ तात परस्परमथोचतुः

tvaṃ śīghraṃ gacchasītyeko'bravīnneti tathāparaḥneti neti ca tau tāta parasparamathocatuḥ

तयोर्विस्पर्धतोरेवं शपथोऽयमभूत्तदामनसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यमथोचतुः

tayorvispardhatorevaṃ śapatho'yamabhūttadāmanasoddiśya vipulaṃ tato vākyamathocatuḥ

आवयोरनृतं प्राह यस्तस्याथ द्विजस्य वैविपुलस्य परे लोके या गतिः सा भवेदिति

āvayoranṛtaṃ prāha yastasyātha dvijasya vaivipulasya pare loke yā gatiḥ sā bhavediti

एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो विषण्णवदनोऽभवत्एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्चायं परिग्रहः

etacchrutvā tu vipulo viṣaṇṇavadano'bhavatevaṃ tīvratapāścāhaṃ kaṣṭaścāyaṃ parigrahaḥ

मिथुनस्यास्य किं मे स्यात्कृतं पापं यतो गतिःअनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तितानेन मेऽद्य वै

mithunasyāsya kiṃ me syātkṛtaṃ pāpaṃ yato gatiḥaniṣṭā sarvabhūtānāṃ kīrtitānena me'dya vai

एवं संचिन्तयन्नेव विपुलो राजसत्तमअवाङ्मुखो न्यस्तशिरा दध्यौ दुष्कृतमात्मनः

evaṃ saṃcintayanneva vipulo rājasattamaavāṅmukho nyastaśirā dadhyau duṣkṛtamātmanaḥ

ततः षडन्यान्पुरुषानक्षैः काञ्चनराजतैःअपश्यद्दीव्यमानान्वै लोभहर्षान्वितांस्तथा

tataḥ ṣaḍanyānpuruṣānakṣaiḥ kāñcanarājataiḥapaśyaddīvyamānānvai lobhaharṣānvitāṃstathā

कुर्वतः शपथं तं वै यः कृतो मिथुनेन वैविपुलं वै समुद्दिश्य तेऽपि वाक्यमथाब्रुवन्

kurvataḥ śapathaṃ taṃ vai yaḥ kṛto mithunena vaivipulaṃ vai samuddiśya te'pi vākyamathābruvan

यो लोभमास्थायास्माकं विषमं कर्तुमुत्सहेत्विपुलस्य परे लोके या गतिस्तामवाप्नुयात्

yo lobhamāsthāyāsmākaṃ viṣamaṃ kartumutsahetvipulasya pare loke yā gatistāmavāpnuyāt

एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो नापश्यद्धर्मसंकरम्जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वमथात्मनः

etacchrutvā tu vipulo nāpaśyaddharmasaṃkaramjanmaprabhṛti kauravya kṛtapūrvamathātmanaḥ

स प्रदध्यौ तदा राजन्नग्नावग्निरिवाहितःदह्यमानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम्

sa pradadhyau tadā rājannagnāvagnirivāhitaḥdahyamānena manasā śāpaṃ śrutvā tathāvidham

तस्य चिन्तयतस्तात बह्व्यो दिननिशा ययुःइदमासीन्मनसि च रुच्या रक्षणकारितम्

tasya cintayatastāta bahvyo dinaniśā yayuḥidamāsīnmanasi ca rucyā rakṣaṇakāritam

लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन चविधाय न मया चोक्तं सत्यमेतद्गुरोस्तदा

lakṣaṇaṃ lakṣaṇenaiva vadanaṃ vadanena cavidhāya na mayā coktaṃ satyametadgurostadā

एतदात्मनि कौरव्य दुष्कृतं विपुलस्तदाअमन्यत महाभाग तथा तच्च न संशयः

etadātmani kauravya duṣkṛtaṃ vipulastadāamanyata mahābhāga tathā tacca na saṃśayaḥ

स चम्पां नगरीमेत्य पुष्पाणि गुरवे ददौपूजयामास च गुरुं विधिवत्स गुरुप्रियः

sa campāṃ nagarīmetya puṣpāṇi gurave dadaupūjayāmāsa ca guruṃ vidhivatsa gurupriyaḥ