Parva.Adhyaya 13.41

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततः कदाचिद्देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धरःइदमन्तरमित्येवं ततोऽभ्यागादथाश्रमम्

tataḥ kadāciddevendro divyarūpavapurdharaḥidamantaramityevaṃ tato'bhyāgādathāśramam

रूपमप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिपदर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तमाश्रमम्

rūpamapratimaṃ kṛtvā lobhanīyaṃ janādhipadarśanīyatamo bhūtvā praviveśa tamāśramam

स ददर्श तमासीनं विपुलस्य कलेवरम्निश्चेष्टं स्तब्धनयनं यथालेख्यगतं तथा

sa dadarśa tamāsīnaṃ vipulasya kalevaramniśceṣṭaṃ stabdhanayanaṃ yathālekhyagataṃ tathā

रुचिं च रुचिरापाङ्गीं पीनश्रोणिपयोधराम्पद्मपत्रविशालाक्षीं संपूर्णेन्दुनिभाननाम्

ruciṃ ca rucirāpāṅgīṃ pīnaśroṇipayodharāmpadmapatraviśālākṣīṃ saṃpūrṇendunibhānanām

सा तमालोक्य सहसा प्रत्युत्थातुमियेष हरूपेण विस्मिता कोऽसीत्यथ वक्तुमिहेच्छती

sā tamālokya sahasā pratyutthātumiyeṣa harūpeṇa vismitā ko'sītyatha vaktumihecchatī

उत्थातुकामापि सती व्यतिष्ठद्विपुलेन सानिगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम्

utthātukāmāpi satī vyatiṣṭhadvipulena sānigṛhītā manuṣyendra na śaśāka viceṣṭitum

तामाबभाषे देवेन्द्रः साम्ना परमवल्गुनात्वदर्थमागतं विद्धि देवेन्द्रं मां शुचिस्मिते

tāmābabhāṣe devendraḥ sāmnā paramavalgunātvadarthamāgataṃ viddhi devendraṃ māṃ śucismite

क्लिश्यमानमनङ्गेन त्वत्संकल्पोद्भवेन वैतत्पर्याप्नुहि मां सुभ्रु पुरा कालोऽतिवर्तते

kliśyamānamanaṅgena tvatsaṃkalpodbhavena vaitatparyāpnuhi māṃ subhru purā kālo'tivartate

तमेवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनिःगुरुपत्न्याः शरीरस्थो ददर्श च सुराधिपम्

tamevaṃvādinaṃ śakraṃ śuśrāva vipulo muniḥgurupatnyāḥ śarīrastho dadarśa ca surādhipam

न शशाक च सा राजन्प्रत्युत्थातुमनिन्दितावक्तुं च नाशकद्राजन्विष्टब्धा विपुलेन सा

na śaśāka ca sā rājanpratyutthātumaninditāvaktuṃ ca nāśakadrājanviṣṭabdhā vipulena sā

आकारं गुरुपत्न्यास्तु विज्ञाय स भृगूद्वहःनिजग्राह महातेजा योगेन बलवत्प्रभोबबन्ध योगबन्धैश्च तस्याः सर्वेन्द्रियाणि सः

ākāraṃ gurupatnyāstu vijñāya sa bhṛgūdvahaḥnijagrāha mahātejā yogena balavatprabhobabandha yogabandhaiśca tasyāḥ sarvendriyāṇi saḥ

तां निर्विकारां दृष्ट्वा तु पुनरेव शचीपतिःउवाच व्रीडितो राजंस्तां योगबलमोहिताम्

tāṃ nirvikārāṃ dṛṣṭvā tu punareva śacīpatiḥuvāca vrīḍito rājaṃstāṃ yogabalamohitām

एह्येहीति ततः सा तं प्रतिवक्तुमियेष चस तां वाचं गुरोः पत्न्या विपुलः पर्यवर्तयत्

ehyehīti tataḥ sā taṃ prativaktumiyeṣa casa tāṃ vācaṃ guroḥ patnyā vipulaḥ paryavartayat

भोः किमागमने कृत्यमिति तस्याश्च निःसृतावक्त्राच्छशाङ्कप्रतिमाद्वाणी संस्कारभूषिता

bhoḥ kimāgamane kṛtyamiti tasyāśca niḥsṛtāvaktrācchaśāṅkapratimādvāṇī saṃskārabhūṣitā

व्रीडिता सा तु तद्वाक्यमुक्त्वा परवशा तदापुरंदरश्च संत्रस्तो बभूव विमनास्तदा

vrīḍitā sā tu tadvākyamuktvā paravaśā tadāpuraṃdaraśca saṃtrasto babhūva vimanāstadā

स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशां पतेअवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा

sa tadvaikṛtamālakṣya devarājo viśāṃ pateavaikṣata sahasrākṣastadā divyena cakṣuṣā

ददर्श च मुनिं तस्याः शरीरान्तरगोचरम्प्रतिबिम्बमिवादर्शे गुरुपत्न्याः शरीरगम्

dadarśa ca muniṃ tasyāḥ śarīrāntaragocarampratibimbamivādarśe gurupatnyāḥ śarīragam

स तं घोरेण तपसा युक्तं दृष्ट्वा पुरंदरःप्रावेपत सुसंत्रस्तः शापभीतस्तदा विभो

sa taṃ ghoreṇa tapasā yuktaṃ dṛṣṭvā puraṃdaraḥprāvepata susaṃtrastaḥ śāpabhītastadā vibho

विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुलः सुमहातपाःस्वं कलेवरमाविश्य शक्रं भीतमथाब्रवीत्

vimucya gurupatnīṃ tu vipulaḥ sumahātapāḥsvaṃ kalevaramāviśya śakraṃ bhītamathābravīt

अजितेन्द्रिय पापात्मन्कामात्मक पुरंदरन चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा

ajitendriya pāpātmankāmātmaka puraṃdarana ciraṃ pūjayiṣyanti devāstvāṃ mānuṣāstathā

किं नु तद्विस्मृतं शक्र न तन्मनसि ते स्थितम्गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाङ्कपरिचिह्नितः

kiṃ nu tadvismṛtaṃ śakra na tanmanasi te sthitamgautamenāsi yanmukto bhagāṅkaparicihnitaḥ

जाने त्वां बालिशमतिमकृतात्मानमस्थिरम्मयेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम्

jāne tvāṃ bāliśamatimakṛtātmānamasthirammayeyaṃ rakṣyate mūḍha gaccha pāpa yathāgatam

नाहं त्वामद्य मूढात्मन्दहेयं हि स्वतेजसाकृपायमाणस्तु न ते दग्धुमिच्छामि वासव

nāhaṃ tvāmadya mūḍhātmandaheyaṃ hi svatejasākṛpāyamāṇastu na te dagdhumicchāmi vāsava

स च घोरतपा धीमान्गुरुर्मे पापचेतसम्दृष्ट्वा त्वां निर्दहेदद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा

sa ca ghoratapā dhīmāngururme pāpacetasamdṛṣṭvā tvāṃ nirdahedadya krodhadīptena cakṣuṣā

नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्च ते द्विजाःमा गमः ससुतामात्योऽत्ययं ब्रह्मबलार्दितः

naivaṃ tu śakra kartavyaṃ punarmānyāśca te dvijāḥmā gamaḥ sasutāmātyo'tyayaṃ brahmabalārditaḥ

अमरोऽस्मीति यद्बुद्धिमेतामास्थाय वर्तसेमावमंस्था न तपसामसाध्यं नाम किंचन

amaro'smīti yadbuddhimetāmāsthāya vartasemāvamaṃsthā na tapasāmasādhyaṃ nāma kiṃcana

तच्छ्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मनःअकिंचिदुक्त्वा व्रीडितस्तत्रैवान्तरधीयत

tacchrutvā vacanaṃ śakro vipulasya mahātmanaḥakiṃciduktvā vrīḍitastatraivāntaradhīyata

मुहूर्तयाते शक्रे तु देवशर्मा महातपाःकृत्वा यज्ञं यथाकाममाजगाम स्वमाश्रमम्

muhūrtayāte śakre tu devaśarmā mahātapāḥkṛtvā yajñaṃ yathākāmamājagāma svamāśramam

आगतेऽथ गुरौ राजन्विपुलः प्रियकर्मकृत्रक्षितां गुरवे भार्यां न्यवेदयदनिन्दिताम्

āgate'tha gurau rājanvipulaḥ priyakarmakṛtrakṣitāṃ gurave bhāryāṃ nyavedayadaninditām

अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सलःविपुलः पर्युपातिष्ठद्यथापूर्वमशङ्कितः

abhivādya ca śāntātmā sa guruṃ guruvatsalaḥvipulaḥ paryupātiṣṭhadyathāpūrvamaśaṅkitaḥ

विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्ययानिवेदयामास तदा विपुलः शक्रकर्म तत्

viśrāntāya tatastasmai sahāsīnāya bhāryayānivedayāmāsa tadā vipulaḥ śakrakarma tat

तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तुष्टो विपुलस्य प्रतापवान्बभूव शीलवृत्ताभ्यां तपसा नियमेन च

tacchrutvā sa munistuṣṭo vipulasya pratāpavānbabhūva śīlavṛttābhyāṃ tapasā niyamena ca

विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिमात्मनि च प्रभुःधर्मे च स्थिरतां दृष्ट्वा साधु साध्वित्युवाच ह

vipulasya gurau vṛttiṃ bhaktimātmani ca prabhuḥdharme ca sthiratāṃ dṛṣṭvā sādhu sādhvityuvāca ha

प्रतिनन्द्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम्वरेण च्छन्दयामास स तस्माद्गुरुवत्सलःअनुज्ञातश्च गुरुणा चचारानुत्तमं तपः

pratinandya ca dharmātmā śiṣyaṃ dharmaparāyaṇamvareṇa cchandayāmāsa sa tasmādguruvatsalaḥanujñātaśca guruṇā cacārānuttamaṃ tapaḥ

तथैव देवशर्मापि सभार्यः स महातपाःनिर्भयो बलवृत्रघ्नाच्चचार विजने वने

tathaiva devaśarmāpi sabhāryaḥ sa mahātapāḥnirbhayo balavṛtraghnāccacāra vijane vane