Parva.Adhyaya 13.52

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

संशयो मे महाप्राज्ञ सुमहान्सागरोपमःतन्मे शृणु महाबाहो श्रुत्वा चाख्यातुमर्हसि

saṃśayo me mahāprājña sumahānsāgaropamaḥtanme śṛṇu mahābāho śrutvā cākhyātumarhasi

कौतूहलं मे सुमहज्जामदग्न्यं प्रति प्रभोरामं धर्मभृतां श्रेष्ठं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

kautūhalaṃ me sumahajjāmadagnyaṃ prati prabhorāmaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ tanme vyākhyātumarhasi

कथमेष समुत्पन्नो रामः सत्यपराक्रमःकथं ब्रह्मर्षिवंशे च क्षत्रधर्मा व्यजायत

kathameṣa samutpanno rāmaḥ satyaparākramaḥkathaṃ brahmarṣivaṃśe ca kṣatradharmā vyajāyata

तदस्य संभवं राजन्निखिलेनानुकीर्तयकौशिकाच्च कथं वंशात्क्षत्राद्वै ब्राह्मणोऽभवत्

tadasya saṃbhavaṃ rājannikhilenānukīrtayakauśikācca kathaṃ vaṃśātkṣatrādvai brāhmaṇo'bhavat

अहो प्रभावः सुमहानासीद्वै सुमहात्मनोःरामस्य च नरव्याघ्र विश्वामित्रस्य चैव ह

aho prabhāvaḥ sumahānāsīdvai sumahātmanoḥrāmasya ca naravyāghra viśvāmitrasya caiva ha

कथं पुत्रानतिक्रम्य तेषां नप्तृष्वथाभवत्एष दोषः सुतान्हित्वा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

kathaṃ putrānatikramya teṣāṃ naptṛṣvathābhavateṣa doṣaḥ sutānhitvā tanme vyākhyātumarhasi

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamcyavanasya ca saṃvādaṃ kuśikasya ca bhārata

एतं दोषं पुरा दृष्ट्वा भार्गवश्च्यवनस्तदाआगामिनं महाबुद्धिः स्ववंशे मुनिपुंगवः

etaṃ doṣaṃ purā dṛṣṭvā bhārgavaścyavanastadāāgāminaṃ mahābuddhiḥ svavaṃśe munipuṃgavaḥ

संचिन्त्य मनसा सर्वं गुणदोषबलाबलम्दग्धुकामः कुलं सर्वं कुशिकानां तपोधनः

saṃcintya manasā sarvaṃ guṇadoṣabalābalamdagdhukāmaḥ kulaṃ sarvaṃ kuśikānāṃ tapodhanaḥ

च्यवनस्तमनुप्राप्य कुशिकं वाक्यमब्रवीत्वस्तुमिच्छा समुत्पन्ना त्वया सह ममानघ

cyavanastamanuprāpya kuśikaṃ vākyamabravītvastumicchā samutpannā tvayā saha mamānagha

कुशिक उवाच · kuśika uvāca

भगवन्सहधर्मोऽयं पण्डितैरिह धार्यतेप्रदानकाले कन्यानामुच्यते च सदा बुधैः

bhagavansahadharmo'yaṃ paṇḍitairiha dhāryatepradānakāle kanyānāmucyate ca sadā budhaiḥ

यत्तु तावदतिक्रान्तं धर्मद्वारं तपोधनतत्कार्यं प्रकरिष्यामि तदनुज्ञातुमर्हसि

yattu tāvadatikrāntaṃ dharmadvāraṃ tapodhanatatkāryaṃ prakariṣyāmi tadanujñātumarhasi

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अथासनमुपादाय च्यवनस्य महामुनेःकुशिको भार्यया सार्धमाजगाम यतो मुनिः

athāsanamupādāya cyavanasya mahāmuneḥkuśiko bhāryayā sārdhamājagāma yato muniḥ

प्रगृह्य राजा भृङ्गारं पाद्यमस्मै न्यवेदयत्कारयामास सर्वाश्च क्रियास्तस्य महात्मनः

pragṛhya rājā bhṛṅgāraṃ pādyamasmai nyavedayatkārayāmāsa sarvāśca kriyāstasya mahātmanaḥ

ततः स राजा च्यवनं मधुपर्कं यथाविधिप्रत्यग्राहयदव्यग्रो महात्मा नियतव्रतः

tataḥ sa rājā cyavanaṃ madhuparkaṃ yathāvidhipratyagrāhayadavyagro mahātmā niyatavrataḥ

सत्कृत्य स तथा विप्रमिदं वचनमब्रवीत्भगवन्परवन्तौ स्वो ब्रूहि किं करवावहे

satkṛtya sa tathā vipramidaṃ vacanamabravītbhagavanparavantau svo brūhi kiṃ karavāvahe

यदि राज्यं यदि धनं यदि गाः संशितव्रतयज्ञदानानि च तथा ब्रूहि सर्वं ददामि ते

yadi rājyaṃ yadi dhanaṃ yadi gāḥ saṃśitavratayajñadānāni ca tathā brūhi sarvaṃ dadāmi te

इदं गृहमिदं राज्यमिदं धर्मासनं च तेराजा त्वमसि शाध्युर्वीं भृत्योऽहं परवांस्त्वयि

idaṃ gṛhamidaṃ rājyamidaṃ dharmāsanaṃ ca terājā tvamasi śādhyurvīṃ bhṛtyo'haṃ paravāṃstvayi

एवमुक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदाकुशिकं प्रत्युवाचेदं मुदा परमया युतः

evamukte tato vākye cyavano bhārgavastadākuśikaṃ pratyuvācedaṃ mudā paramayā yutaḥ

न राज्यं कामये राजन्न धनं न च योषितःन च गा न च ते देशान्न यज्ञाञ्श्रूयतामिदम्

na rājyaṃ kāmaye rājanna dhanaṃ na ca yoṣitaḥna ca gā na ca te deśānna yajñāñśrūyatāmidam

नियमं कंचिदारप्स्ये युवयोर्यदि रोचतेपरिचर्योऽस्मि यत्ताभ्यां युवाभ्यामविशङ्कया

niyamaṃ kaṃcidārapsye yuvayoryadi rocateparicaryo'smi yattābhyāṃ yuvābhyāmaviśaṅkayā

एवमुक्ते तदा तेन दंपती तौ जहर्षतुःप्रत्यब्रूतां च तमृषिमेवमस्त्विति भारत

evamukte tadā tena daṃpatī tau jaharṣatuḥpratyabrūtāṃ ca tamṛṣimevamastviti bhārata

अथ तं कुशिको हृष्टः प्रावेशयदनुत्तमम्गृहोद्देशं ततस्तत्र दर्शनीयमदर्शयत्

atha taṃ kuśiko hṛṣṭaḥ prāveśayadanuttamamgṛhoddeśaṃ tatastatra darśanīyamadarśayat

इयं शय्या भगवतो यथाकाममिहोष्यताम्प्रयतिष्यावहे प्रीतिमाहर्तुं ते तपोधन

iyaṃ śayyā bhagavato yathākāmamihoṣyatāmprayatiṣyāvahe prītimāhartuṃ te tapodhana

अथ सूर्योऽतिचक्राम तेषां संवदतां तथाअथर्षिश्चोदयामास पानमन्नं तथैव च

atha sūryo'ticakrāma teṣāṃ saṃvadatāṃ tathāatharṣiścodayāmāsa pānamannaṃ tathaiva ca

तमपृच्छत्ततो राजा कुशिकः प्रणतस्तदाकिमन्नजातमिष्टं ते किमुपस्थापयाम्यहम्

tamapṛcchattato rājā kuśikaḥ praṇatastadākimannajātamiṣṭaṃ te kimupasthāpayāmyaham

ततः स परया प्रीत्या प्रत्युवाच जनाधिपम्औपपत्तिकमाहारं प्रयच्छस्वेति भारत

tataḥ sa parayā prītyā pratyuvāca janādhipamaupapattikamāhāraṃ prayacchasveti bhārata

तद्वचः पूजयित्वा तु तथेत्याह स पार्थिवःयथोपपन्नं चाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिपः

tadvacaḥ pūjayitvā tu tathetyāha sa pārthivaḥyathopapannaṃ cāhāraṃ tasmai prādājjanādhipaḥ

ततः स भगवान्भुक्त्वा दंपती प्राह धर्मवित्स्वप्तुमिच्छाम्यहं निद्रा बाधते मामिति प्रभो

tataḥ sa bhagavānbhuktvā daṃpatī prāha dharmavitsvaptumicchāmyahaṃ nidrā bādhate māmiti prabho

ततः शय्यागृहं प्राप्य भगवानृषिसत्तमःसंविवेश नरेन्द्रस्तु सपत्नीकः स्थितोऽभवत्

tataḥ śayyāgṛhaṃ prāpya bhagavānṛṣisattamaḥsaṃviveśa narendrastu sapatnīkaḥ sthito'bhavat

न प्रबोध्योऽस्मि संसुप्त इत्युवाचाथ भार्गवःसंवाहितव्यौ पादौ मे जागर्तव्यं च वां निशि

na prabodhyo'smi saṃsupta ityuvācātha bhārgavaḥsaṃvāhitavyau pādau me jāgartavyaṃ ca vāṃ niśi

अविशङ्कश्च कुशिकस्तथेत्याह स धर्मवित्न प्रबोधयतां तं च तौ तदा रजनीक्षये

aviśaṅkaśca kuśikastathetyāha sa dharmavitna prabodhayatāṃ taṃ ca tau tadā rajanīkṣaye

यथादेशं महर्षेस्तु शुश्रूषापरमौ तदाबभूवतुर्महाराज प्रयतावथ दंपती

yathādeśaṃ maharṣestu śuśrūṣāparamau tadābabhūvaturmahārāja prayatāvatha daṃpatī

ततः स भगवान्विप्रः समादिश्य नराधिपम्सुष्वापैकेन पार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम्

tataḥ sa bhagavānvipraḥ samādiśya narādhipamsuṣvāpaikena pārśvena divasānekaviṃśatim

स तु राजा निराहारः सभार्यः कुरुनन्दनपर्युपासत तं हृष्टश्च्यवनाराधने रतः

sa tu rājā nirāhāraḥ sabhāryaḥ kurunandanaparyupāsata taṃ hṛṣṭaścyavanārādhane rataḥ

भार्गवस्तु समुत्तस्थौ स्वयमेव तपोधनःअकिंचिदुक्त्वा तु गृहान्निश्चक्राम महातपाः

bhārgavastu samuttasthau svayameva tapodhanaḥakiṃciduktvā tu gṛhānniścakrāma mahātapāḥ

तमन्वगच्छतां तौ तु क्षुधितौ श्रमकर्शितौभार्यापती मुनिश्रेष्ठो न च ताववलोकयत्

tamanvagacchatāṃ tau tu kṣudhitau śramakarśitaubhāryāpatī muniśreṣṭho na ca tāvavalokayat

तयोस्तु प्रेक्षतोरेव भार्गवाणां कुलोद्वहःअन्तर्हितोऽभूद्राजेन्द्र ततो राजापतत्क्षितौ

tayostu prekṣatoreva bhārgavāṇāṃ kulodvahaḥantarhito'bhūdrājendra tato rājāpatatkṣitau

स मुहूर्तं समाश्वस्य सह देव्या महाद्युतिःपुनरन्वेषणे यत्नमकरोत्परमं तदा

sa muhūrtaṃ samāśvasya saha devyā mahādyutiḥpunaranveṣaṇe yatnamakarotparamaṃ tadā