Parva.Adhyaya 13.57

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

मुह्यामीव निशम्याद्य चिन्तयानः पुनः पुनःहीनां पार्थिवसंघातैः श्रीमद्भिः पृथिवीमिमाम्

muhyāmīva niśamyādya cintayānaḥ punaḥ punaḥhīnāṃ pārthivasaṃghātaiḥ śrīmadbhiḥ pṛthivīmimām

प्राप्य राज्यानि शतशो महीं जित्वापि भारतकोटिशः पुरुषान्हत्वा परितप्ये पितामह

prāpya rājyāni śataśo mahīṃ jitvāpi bhāratakoṭiśaḥ puruṣānhatvā paritapye pitāmaha

का नु तासां वरस्त्रीणामवस्थाद्य भविष्यतिया हीनाः पतिभिः पुत्रैर्मातुलैर्भ्रातृभिस्तथा

kā nu tāsāṃ varastrīṇāmavasthādya bhaviṣyatiyā hīnāḥ patibhiḥ putrairmātulairbhrātṛbhistathā

वयं हि तान्गुरून्हत्वा ज्ञातींश्च सुहृदोऽपि चअवाक्शीर्षाः पतिष्यामो नरके नात्र संशयः

vayaṃ hi tāngurūnhatvā jñātīṃśca suhṛdo'pi caavākśīrṣāḥ patiṣyāmo narake nātra saṃśayaḥ

शरीरं योक्तुमिच्छामि तपसोग्रेण भारतउपदिष्टमिहेच्छामि तत्त्वतोऽहं विशां पते

śarīraṃ yoktumicchāmi tapasogreṇa bhārataupadiṣṭamihecchāmi tattvato'haṃ viśāṃ pate

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

युधिष्ठिरस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा भीष्मो महामनाःपरीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या युधिष्ठिरमभाषत

yudhiṣṭhirasya tadvākyaṃ śrutvā bhīṣmo mahāmanāḥparīkṣya nipuṇaṃ buddhyā yudhiṣṭhiramabhāṣata

रहस्यमद्भुतं चैव शृणु वक्ष्यामि यत्त्वयिया गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावेषु भारत

rahasyamadbhutaṃ caiva śṛṇu vakṣyāmi yattvayiyā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāveṣu bhārata

तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशःआयुःप्रकर्षो भोगाश्च लभ्यन्ते तपसा विभो

tapasā prāpyate svargastapasā prāpyate yaśaḥāyuḥprakarṣo bhogāśca labhyante tapasā vibho

ज्ञानं विज्ञानमारोग्यं रूपं संपत्तथैव चसौभाग्यं चैव तपसा प्राप्यते भरतर्षभ

jñānaṃ vijñānamārogyaṃ rūpaṃ saṃpattathaiva casaubhāgyaṃ caiva tapasā prāpyate bharatarṣabha

धनं प्राप्नोति तपसा मौनं ज्ञानं प्रयच्छतिउपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम्

dhanaṃ prāpnoti tapasā maunaṃ jñānaṃ prayacchatiupabhogāṃstu dānena brahmacaryeṇa jīvitam

अहिंसायाः फलं रूपं दीक्षाया जन्म वै कुलेफलमूलाशिनां राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत्

ahiṃsāyāḥ phalaṃ rūpaṃ dīkṣāyā janma vai kulephalamūlāśināṃ rājyaṃ svargaḥ parṇāśināṃ bhavet

पयोभक्षो दिवं याति स्नानेन द्रविणाधिकःगुरुशुश्रूषया विद्या नित्यश्राद्धेन संततिः

payobhakṣo divaṃ yāti snānena draviṇādhikaḥguruśuśrūṣayā vidyā nityaśrāddhena saṃtatiḥ

गवाढ्यः शाकदीक्षाभिः स्वर्गमाहुस्तृणाशनात्स्त्रियस्त्रिषवणस्नानाद्वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत्

gavāḍhyaḥ śākadīkṣābhiḥ svargamāhustṛṇāśanātstriyastriṣavaṇasnānādvāyuṃ pītvā kratuṃ labhet

नित्यस्नायी भवेद्दक्षः संध्ये तु द्वे जपन्द्विजःमरुं साधयतो राज्यं नाकपृष्ठमनाशके

nityasnāyī bhaveddakṣaḥ saṃdhye tu dve japandvijaḥmaruṃ sādhayato rājyaṃ nākapṛṣṭhamanāśake

स्थण्डिले शयमानानां गृहाणि शयनानि चचीरवल्कलवासोभिर्वासांस्याभरणानि च

sthaṇḍile śayamānānāṃ gṛhāṇi śayanāni cacīravalkalavāsobhirvāsāṃsyābharaṇāni ca

शय्यासनानि यानानि योगयुक्ते तपोधनेअग्निप्रवेशे नियतं ब्रह्मलोको विधीयते

śayyāsanāni yānāni yogayukte tapodhaneagnipraveśe niyataṃ brahmaloko vidhīyate

रसानां प्रतिसंहारात्सौभाग्यमिह विन्दतिआमिषप्रतिसंहारात्प्रजास्यायुष्मती भवेत्

rasānāṃ pratisaṃhārātsaubhāgyamiha vindatiāmiṣapratisaṃhārātprajāsyāyuṣmatī bhavet

उदवासं वसेद्यस्तु स नराधिपतिर्भवेत्सत्यवादी नरश्रेष्ठ दैवतैः सह मोदते

udavāsaṃ vasedyastu sa narādhipatirbhavetsatyavādī naraśreṣṭha daivataiḥ saha modate

कीर्तिर्भवति दानेन तथारोग्यमहिंसयाद्विजशुश्रूषया राज्यं द्विजत्वं वापि पुष्कलम्

kīrtirbhavati dānena tathārogyamahiṃsayādvijaśuśrūṣayā rājyaṃ dvijatvaṃ vāpi puṣkalam

पानीयस्य प्रदानेन कीर्तिर्भवति शाश्वतीअन्नपानप्रदानेन तृप्यते कामभोगतः

pānīyasya pradānena kīrtirbhavati śāśvatīannapānapradānena tṛpyate kāmabhogataḥ

सान्त्वदः सर्वभूतानां सर्वशोकैर्विमुच्यतेदेवशुश्रूषया राज्यं दिव्यं रूपं नियच्छति

sāntvadaḥ sarvabhūtānāṃ sarvaśokairvimucyatedevaśuśrūṣayā rājyaṃ divyaṃ rūpaṃ niyacchati

दीपालोकप्रदानेन चक्षुष्मान्भवते नरःप्रेक्षणीयप्रदानेन स्मृतिं मेधां च विन्दति

dīpālokapradānena cakṣuṣmānbhavate naraḥprekṣaṇīyapradānena smṛtiṃ medhāṃ ca vindati

गन्धमाल्यनिवृत्त्या तु कीर्तिर्भवति पुष्कलाकेशश्मश्रून्धारयतामग्र्या भवति संततिः

gandhamālyanivṛttyā tu kīrtirbhavati puṣkalākeśaśmaśrūndhārayatāmagryā bhavati saṃtatiḥ

उपवासं च दीक्षां च अभिषेकं च पार्थिवकृत्वा द्वादश वर्षाणि वीरस्थानाद्विशिष्यते

upavāsaṃ ca dīkṣāṃ ca abhiṣekaṃ ca pārthivakṛtvā dvādaśa varṣāṇi vīrasthānādviśiṣyate

दासीदासमलंकारान्क्षेत्राणि च गृहाणि चब्रह्मदेयां सुतां दत्त्वा प्राप्नोति मनुजर्षभ

dāsīdāsamalaṃkārānkṣetrāṇi ca gṛhāṇi cabrahmadeyāṃ sutāṃ dattvā prāpnoti manujarṣabha

क्रतुभिश्चोपवासैश्च त्रिदिवं याति भारतलभते च चिरं स्थानं बलिपुष्पप्रदो नरः

kratubhiścopavāsaiśca tridivaṃ yāti bhāratalabhate ca ciraṃ sthānaṃ balipuṣpaprado naraḥ

सुवर्णशृङ्गैस्तु विभूषितानां; गवां सहस्रस्य नरः प्रदाताप्राप्नोति पुण्यं दिवि देवलोक;मित्येवमाहुर्मुनिदेवसंघाः

suvarṇaśṛṅgaistu vibhūṣitānāṃ; gavāṃ sahasrasya naraḥ pradātāprāpnoti puṇyaṃ divi devaloka;mityevamāhurmunidevasaṃghāḥ

प्रयच्छते यः कपिलां सचैलां; कांस्योपदोहां कनकाग्रशृङ्गीम्तैस्तैर्गुणैः कामदुघास्य भूत्वा; नरं प्रदातारमुपैति सा गौः

prayacchate yaḥ kapilāṃ sacailāṃ; kāṃsyopadohāṃ kanakāgraśṛṅgīmtaistairguṇaiḥ kāmadughāsya bhūtvā; naraṃ pradātāramupaiti sā gauḥ

यावन्ति लोमानि भवन्ति धेन्वा;स्तावत्फलं प्राप्नुते गोप्रदातापुत्रांश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्व;मासप्तमं तारयते परत्र

yāvanti lomāni bhavanti dhenvā;stāvatphalaṃ prāpnute gopradātāputrāṃśca pautrāṃśca kulaṃ ca sarva;māsaptamaṃ tārayate paratra

सदक्षिणां काञ्चनचारुशृङ्गीं; कांस्योपदोहां द्रविणोत्तरीयाम्धेनुं तिलानां ददतो द्विजाय; लोका वसूनां सुलभा भवन्ति

sadakṣiṇāṃ kāñcanacāruśṛṅgīṃ; kāṃsyopadohāṃ draviṇottarīyāmdhenuṃ tilānāṃ dadato dvijāya; lokā vasūnāṃ sulabhā bhavanti

स्वकर्मभिर्मानवं संनिबद्धं; तीव्रान्धकारे नरके पतन्तम्महार्णवे नौरिव वायुयुक्ता; दानं गवां तारयते परत्र

svakarmabhirmānavaṃ saṃnibaddhaṃ; tīvrāndhakāre narake patantammahārṇave nauriva vāyuyuktā; dānaṃ gavāṃ tārayate paratra

यो ब्रह्मदेयां तु ददाति कन्यां; भूमिप्रदानं च करोति विप्रेददाति चान्नं विधिवच्च यश्च; स लोकमाप्नोति पुरंदरस्य

yo brahmadeyāṃ tu dadāti kanyāṃ; bhūmipradānaṃ ca karoti vipredadāti cānnaṃ vidhivacca yaśca; sa lokamāpnoti puraṃdarasya

नैवेशिकं सर्वगुणोपपन्नं; ददाति वै यस्तु नरो द्विजायस्वाध्यायचारित्रगुणान्विताय; तस्यापि लोकाः कुरुषूत्तरेषु

naiveśikaṃ sarvaguṇopapannaṃ; dadāti vai yastu naro dvijāyasvādhyāyacāritraguṇānvitāya; tasyāpi lokāḥ kuruṣūttareṣu

धुर्यप्रदानेन गवां तथाश्वै;र्लोकानवाप्नोति नरो वसूनाम्स्वर्गाय चाहुर्हि हिरण्यदानं; ततो विशिष्टं कनकप्रदानम्

dhuryapradānena gavāṃ tathāśvai;rlokānavāpnoti naro vasūnāmsvargāya cāhurhi hiraṇyadānaṃ; tato viśiṣṭaṃ kanakapradānam

छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठं; यानं तथोपानहसंप्रदानेवस्त्रप्रदानेन फलं सुरूपं; गन्धप्रदाने सुरभिर्नरः स्यात्

chatrapradānena gṛhaṃ variṣṭhaṃ; yānaṃ tathopānahasaṃpradānevastrapradānena phalaṃ surūpaṃ; gandhapradāne surabhirnaraḥ syāt

पुष्पोपगं वाथ फलोपगं वा; यः पादपं स्पर्शयते द्विजायस स्त्रीसमृद्धं बहुरत्नपूर्णं; लभत्ययत्नोपगतं गृहं वै

puṣpopagaṃ vātha phalopagaṃ vā; yaḥ pādapaṃ sparśayate dvijāyasa strīsamṛddhaṃ bahuratnapūrṇaṃ; labhatyayatnopagataṃ gṛhaṃ vai

भक्षान्नपानीयरसप्रदाता; सर्वानवाप्नोति रसान्प्रकामम्प्रतिश्रयाच्छादनसंप्रदाता; प्राप्नोति तानेव न संशयोऽत्र

bhakṣānnapānīyarasapradātā; sarvānavāpnoti rasānprakāmampratiśrayācchādanasaṃpradātā; prāpnoti tāneva na saṃśayo'tra

स्रग्धूपगन्धान्यनुलेपनानि; स्नानानि माल्यानि च मानवो यःदद्याद्द्विजेभ्यः स भवेदरोग;स्तथाभिरूपश्च नरेन्द्रलोके

sragdhūpagandhānyanulepanāni; snānāni mālyāni ca mānavo yaḥdadyāddvijebhyaḥ sa bhavedaroga;stathābhirūpaśca narendraloke

बीजैरशून्यं शयनैरुपेतं; दद्याद्गृहं यः पुरुषो द्विजायपुण्याभिरामं बहुरत्नपूर्णं; लभत्यधिष्ठानवरं स राजन्

bījairaśūnyaṃ śayanairupetaṃ; dadyādgṛhaṃ yaḥ puruṣo dvijāyapuṇyābhirāmaṃ bahuratnapūrṇaṃ; labhatyadhiṣṭhānavaraṃ sa rājan

सुगन्धचित्रास्तरणोपपन्नं; दद्यान्नरो यः शयनं द्विजायरूपान्वितां पक्षवतीं मनोज्ञां; भार्यामयत्नोपगतां लभेत्सः

sugandhacitrāstaraṇopapannaṃ; dadyānnaro yaḥ śayanaṃ dvijāyarūpānvitāṃ pakṣavatīṃ manojñāṃ; bhāryāmayatnopagatāṃ labhetsaḥ

पितामहस्यानुचरो वीरशायी भवेन्नरःनाधिकं विद्यते तस्मादित्याहुः परमर्षयः

pitāmahasyānucaro vīraśāyī bhavennaraḥnādhikaṃ vidyate tasmādityāhuḥ paramarṣayaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतात्मा कुरुनन्दनःनाश्रमेऽरोचयद्वासं वीरमार्गाभिकाङ्क्षया

tasya tadvacanaṃ śrutvā prītātmā kurunandanaḥnāśrame'rocayadvāsaṃ vīramārgābhikāṅkṣayā

ततो युधिष्ठिरः प्राह पाण्डवान्भरतर्षभपितामहस्य यद्वाक्यं तद्वो रोचत्विति प्रभुः

tato yudhiṣṭhiraḥ prāha pāṇḍavānbharatarṣabhapitāmahasya yadvākyaṃ tadvo rocatviti prabhuḥ

ततस्तु पाण्डवाः सर्वे द्रौपदी च यशस्विनीयुधिष्ठिरस्य तद्वाक्यं बाढमित्यभ्यपूजयन्

tatastu pāṇḍavāḥ sarve draupadī ca yaśasvinīyudhiṣṭhirasya tadvākyaṃ bāḍhamityabhyapūjayan