Parva.Adhyaya 13.58

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

यानीमानि बहिर्वेद्यां दानानि परिचक्षतेतेभ्यो विशिष्टं किं दानं मतं ते कुरुपुंगव

yānīmāni bahirvedyāṃ dānāni paricakṣatetebhyo viśiṣṭaṃ kiṃ dānaṃ mataṃ te kurupuṃgava

कौतूहलं हि परमं तत्र मे वर्तते प्रभोदातारं दत्तमन्वेति यद्दानं तत्प्रचक्ष्व मे

kautūhalaṃ hi paramaṃ tatra me vartate prabhodātāraṃ dattamanveti yaddānaṃ tatpracakṣva me

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अभयं सर्वभूतेभ्यो व्यसने चाप्यनुग्रहम्यच्चाभिलषितं दद्यात्तृषितायाभियाचते

abhayaṃ sarvabhūtebhyo vyasane cāpyanugrahamyaccābhilaṣitaṃ dadyāttṛṣitāyābhiyācate

दत्तं मन्येत यद्दत्त्वा तद्दानं श्रेष्ठमुच्यतेदत्तं दातारमन्वेति यद्दानं भरतर्षभ

dattaṃ manyeta yaddattvā taddānaṃ śreṣṭhamucyatedattaṃ dātāramanveti yaddānaṃ bharatarṣabha

हिरण्यदानं गोदानं पृथिवीदानमेव चएतानि वै पवित्राणि तारयन्त्यपि दुष्कृतम्

hiraṇyadānaṃ godānaṃ pṛthivīdānameva caetāni vai pavitrāṇi tārayantyapi duṣkṛtam

एतानि पुरुषव्याघ्र साधुभ्यो देहि नित्यदादानानि हि नरं पापान्मोक्षयन्ति न संशयः

etāni puruṣavyāghra sādhubhyo dehi nityadādānāni hi naraṃ pāpānmokṣayanti na saṃśayaḥ

यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहेतत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता

yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāsya dayitaṃ gṛhetattadguṇavate deyaṃ tadevākṣayamicchatā

प्रियाणि लभते लोके प्रियदः प्रियकृत्तथाप्रियो भवति भूतानामिह चैव परत्र च

priyāṇi labhate loke priyadaḥ priyakṛttathāpriyo bhavati bhūtānāmiha caiva paratra ca

याचमानमभीमानादाशावन्तमकिंचनम्यो नार्चति यथाशक्ति स नृशंसो युधिष्ठिर

yācamānamabhīmānādāśāvantamakiṃcanamyo nārcati yathāśakti sa nṛśaṃso yudhiṣṭhira

अमित्रमपि चेद्दीनं शरणैषिणमागतम्व्यसने योऽनुगृह्णाति स वै पुरुषसत्तमः

amitramapi ceddīnaṃ śaraṇaiṣiṇamāgatamvyasane yo'nugṛhṇāti sa vai puruṣasattamaḥ

कृशाय ह्रीमते तात वृत्तिक्षीणाय सीदतेअपहन्यात्क्षुधं यस्तु न तेन पुरुषः समः

kṛśāya hrīmate tāta vṛttikṣīṇāya sīdateapahanyātkṣudhaṃ yastu na tena puruṣaḥ samaḥ

ह्रिया तु नियतान्साधून्पुत्रदारैश्च कर्शितान्अयाचमानान्कौन्तेय सर्वोपायैर्निमन्त्रय

hriyā tu niyatānsādhūnputradāraiśca karśitānayācamānānkaunteya sarvopāyairnimantraya

आशिषं ये न देवेषु न मर्त्येषु च कुर्वतेअर्हन्तो नित्यसत्त्वस्था यथालब्धोपजीविनः

āśiṣaṃ ye na deveṣu na martyeṣu ca kurvatearhanto nityasattvasthā yathālabdhopajīvinaḥ

आशीविषसमेभ्यश्च तेभ्यो रक्षस्व भारततान्युक्तैरुपजिज्ञास्य तथा द्विजवरोत्तमान्

āśīviṣasamebhyaśca tebhyo rakṣasva bhāratatānyuktairupajijñāsya tathā dvijavarottamān

कृतैरावसथैर्नित्यं सप्रेष्यैः सपरिच्छदैःनिमन्त्रयेथाः कौरव्य सर्वकामसुखावहैः

kṛtairāvasathairnityaṃ sapreṣyaiḥ saparicchadaiḥnimantrayethāḥ kauravya sarvakāmasukhāvahaiḥ

यदि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धापूतं युधिष्ठिरकार्यमित्येव मन्वाना धार्मिकाः पुण्यकर्मिणः

yadi te pratigṛhṇīyuḥ śraddhāpūtaṃ yudhiṣṭhirakāryamityeva manvānā dhārmikāḥ puṇyakarmiṇaḥ

विद्यास्नाता व्रतस्नाता ये व्यपाश्रित्यजीविनःगूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणाः संशितव्रताः

vidyāsnātā vratasnātā ye vyapāśrityajīvinaḥgūḍhasvādhyāyatapaso brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ

तेषु शुद्धेषु दान्तेषु स्वदारनिरतेषु चयत्करिष्यसि कल्याणं तत्त्वा लोकेषु धास्यति

teṣu śuddheṣu dānteṣu svadāranirateṣu cayatkariṣyasi kalyāṇaṃ tattvā lokeṣu dhāsyati

यथाग्निहोत्रं सुहुतं सायं प्रातर्द्विजातिनातथा भवति दत्तं वै द्विजेभ्योऽथ कृतात्मना

yathāgnihotraṃ suhutaṃ sāyaṃ prātardvijātinātathā bhavati dattaṃ vai dvijebhyo'tha kṛtātmanā

एष ते विततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणःविशिष्टः सर्वयज्ञेभ्यो ददतस्तात वर्तताम्

eṣa te vitato yajñaḥ śraddhāpūtaḥ sadakṣiṇaḥviśiṣṭaḥ sarvayajñebhyo dadatastāta vartatām

निवापो दानसदृशस्तादृशेषु युधिष्ठिरनिवपन्पूजयंश्चैव तेष्वानृण्यं निगच्छति

nivāpo dānasadṛśastādṛśeṣu yudhiṣṭhiranivapanpūjayaṃścaiva teṣvānṛṇyaṃ nigacchati

य एव नो न कुप्यन्ति न लुभ्यन्ति तृणेष्वपित एव नः पूज्यतमा ये चान्ये प्रियवादिनः

ya eva no na kupyanti na lubhyanti tṛṇeṣvapita eva naḥ pūjyatamā ye cānye priyavādinaḥ

ये नो न बहु मन्यन्ते न प्रवर्तन्ति चापरेपुत्रवत्परिपाल्यास्ते नमस्तेभ्यस्तथाभयम्

ye no na bahu manyante na pravartanti cāpareputravatparipālyāste namastebhyastathābhayam

ऋत्विक्पुरोहिताचार्या मृदुब्रह्मधरा हि तेक्षत्रेणापि हि संसृष्टं तेजः शाम्यति वै द्विजे

ṛtvikpurohitācāryā mṛdubrahmadharā hi tekṣatreṇāpi hi saṃsṛṣṭaṃ tejaḥ śāmyati vai dvije

अस्ति मे बलवानस्मि राजास्मीति युधिष्ठिरब्राह्मणान्मा स्म पर्यश्नीर्वासोभिरशनेन च

asti me balavānasmi rājāsmīti yudhiṣṭhirabrāhmaṇānmā sma paryaśnīrvāsobhiraśanena ca

यच्छोभार्थं बलार्थं वा वित्तमस्ति तवानघतेन ते ब्राह्मणाः पूज्याः स्वधर्ममनुतिष्ठता

yacchobhārthaṃ balārthaṃ vā vittamasti tavānaghatena te brāhmaṇāḥ pūjyāḥ svadharmamanutiṣṭhatā

नमस्कार्यास्त्वया विप्रा वर्तमाना यथातथम्यथासुखं यथोत्साहं ललन्तु त्वयि पुत्रवत्

namaskāryāstvayā viprā vartamānā yathātathamyathāsukhaṃ yathotsāhaṃ lalantu tvayi putravat

को ह्यन्यः सुप्रसादानां सुहृदामल्पतोषिणाम्वृत्तिमर्हत्युपक्षेप्तुं त्वदन्यः कुरुसत्तम

ko hyanyaḥ suprasādānāṃ suhṛdāmalpatoṣiṇāmvṛttimarhatyupakṣeptuṃ tvadanyaḥ kurusattama

यथा पत्याश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके सनातनःस देवः सा गतिर्नान्या तथास्माकं द्विजातयः

yathā patyāśrayo dharmaḥ strīṇāṃ loke sanātanaḥsa devaḥ sā gatirnānyā tathāsmākaṃ dvijātayaḥ

यदि नो ब्राह्मणास्तात संत्यजेयुरपूजिताःपश्यन्तो दारुणं कर्म सततं क्षत्रिये स्थितम्

yadi no brāhmaṇāstāta saṃtyajeyurapūjitāḥpaśyanto dāruṇaṃ karma satataṃ kṣatriye sthitam

अवेदानामकीर्तीनामलोकानामयज्वनाम्कोऽस्माकं जीवितेनार्थस्तद्धि नो ब्राह्मणाश्रयम्

avedānāmakīrtīnāmalokānāmayajvanāmko'smākaṃ jīvitenārthastaddhi no brāhmaṇāśrayam

अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा धर्मः सनातनःराजन्यो ब्राह्मणं राजन्पुरा परिचचार हवैश्यो राजन्यमित्येव शूद्रो वैश्यमिति श्रुतिः

atra te vartayiṣyāmi yathā dharmaḥ sanātanaḥrājanyo brāhmaṇaṃ rājanpurā paricacāra havaiśyo rājanyamityeva śūdro vaiśyamiti śrutiḥ

दूराच्छूद्रेणोपचर्यो ब्राह्मणोऽग्निरिव ज्वलन्संस्पर्शपरिचर्यस्तु वैश्येन क्षत्रियेण च

dūrācchūdreṇopacaryo brāhmaṇo'gniriva jvalansaṃsparśaparicaryastu vaiśyena kṣatriyeṇa ca

मृदुभावान्सत्यशीलान्सत्यधर्मानुपालकान्आशीविषानिव क्रुद्धांस्तानुपाचरत द्विजान्

mṛdubhāvānsatyaśīlānsatyadharmānupālakānāśīviṣāniva kruddhāṃstānupācarata dvijān

अपरेषां परेषां च परेभ्यश्चैव ये परेक्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन चब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च तपांसि च

apareṣāṃ pareṣāṃ ca parebhyaścaiva ye parekṣatriyāṇāṃ pratapatāṃ tejasā ca balena cabrāhmaṇeṣveva śāmyanti tejāṃsi ca tapāṃsi ca

न मे पिता प्रियतरो न त्वं तात तथा प्रियःन मे पितुः पिता राजन्न चात्मा न च जीवितम्

na me pitā priyataro na tvaṃ tāta tathā priyaḥna me pituḥ pitā rājanna cātmā na ca jīvitam

त्वत्तश्च मे प्रियतरः पृथिव्यां नास्ति कश्चनत्वत्तोऽपि मे प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ

tvattaśca me priyataraḥ pṛthivyāṃ nāsti kaścanatvatto'pi me priyatarā brāhmaṇā bharatarṣabha

ब्रवीमि सत्यमेतच्च यथाहं पाण्डुनन्दनतेन सत्येन गच्छेयं लोकान्यत्र स शंतनुः

bravīmi satyametacca yathāhaṃ pāṇḍunandanatena satyena gaccheyaṃ lokānyatra sa śaṃtanuḥ

पश्येयं च सतां लोकाञ्छुचीन्ब्रह्मपुरस्कृतान्तत्र मे तात गन्तव्यमह्नाय च चिराय च

paśyeyaṃ ca satāṃ lokāñchucīnbrahmapuraskṛtāntatra me tāta gantavyamahnāya ca cirāya ca

सोऽहमेतादृशाँल्लोकान्दृष्ट्वा भरतसत्तमयन्मे कृतं ब्राह्मणेषु न तप्ये तेन पार्थिव

so'hametādṛśām̐llokāndṛṣṭvā bharatasattamayanme kṛtaṃ brāhmaṇeṣu na tapye tena pārthiva