Parva.Adhyaya 13.62

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कानि दानानि लोकेऽस्मिन्दातुकामो महीपतिःगुणाधिकेभ्यो विप्रेभ्यो दद्याद्भरतसत्तम

kāni dānāni loke'smindātukāmo mahīpatiḥguṇādhikebhyo viprebhyo dadyādbharatasattama

केन तुष्यन्ति ते सद्यस्तुष्टाः किं प्रदिशन्त्युतशंस मे तन्महाबाहो फलं पुण्यकृतं महत्

kena tuṣyanti te sadyastuṣṭāḥ kiṃ pradiśantyutaśaṃsa me tanmahābāho phalaṃ puṇyakṛtaṃ mahat

दत्तं किं फलवद्राजन्निह लोके परत्र चभवतः श्रोतुमिच्छामि तन्मे विस्तरतो वद

dattaṃ kiṃ phalavadrājanniha loke paratra cabhavataḥ śrotumicchāmi tanme vistarato vada

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इममर्थं पुरा पृष्टो नारदो देवदर्शनःयदुक्तवानसौ तन्मे गदतः शृणु भारत

imamarthaṃ purā pṛṣṭo nārado devadarśanaḥyaduktavānasau tanme gadataḥ śṛṇu bhārata

नारद उवाच · nārada uvāca

अन्नमेव प्रशंसन्ति देवाः सर्षिगणाः पुरालोकतन्त्रं हि यज्ञाश्च सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्

annameva praśaṃsanti devāḥ sarṣigaṇāḥ purālokatantraṃ hi yajñāśca sarvamanne pratiṣṭhitam

अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यतितस्मादन्नं विशेषेण दातुमिच्छन्ति मानवाः

annena sadṛśaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyatitasmādannaṃ viśeṣeṇa dātumicchanti mānavāḥ

अन्नमूर्जस्करं लोके प्राणाश्चान्ने प्रतिष्ठिताःअन्नेन धार्यते सर्वं विश्वं जगदिदं प्रभो

annamūrjaskaraṃ loke prāṇāścānne pratiṣṭhitāḥannena dhāryate sarvaṃ viśvaṃ jagadidaṃ prabho

अन्नाद्गृहस्था लोकेऽस्मिन्भिक्षवस्तत एव चअन्नात्प्रभवति प्राणः प्रत्यक्षं नात्र संशयः

annādgṛhasthā loke'sminbhikṣavastata eva caannātprabhavati prāṇaḥ pratyakṣaṃ nātra saṃśayaḥ

कुटुम्बं पीडयित्वापि ब्राह्मणाय महात्मनेदातव्यं भिक्षवे चान्नमात्मनो भूतिमिच्छता

kuṭumbaṃ pīḍayitvāpi brāhmaṇāya mahātmanedātavyaṃ bhikṣave cānnamātmano bhūtimicchatā

ब्राह्मणायाभिरूपाय यो दद्यादन्नमर्थिनेनिदधाति निधिं श्रेष्ठं पारलौकिकमात्मनः

brāhmaṇāyābhirūpāya yo dadyādannamarthinenidadhāti nidhiṃ śreṣṭhaṃ pāralaukikamātmanaḥ

श्रान्तमध्वनि वर्तन्तं वृद्धमर्हमुपस्थितम्अर्चयेद्भूतिमन्विच्छन्गृहस्थो गृहमागतम्

śrāntamadhvani vartantaṃ vṛddhamarhamupasthitamarcayedbhūtimanvicchangṛhastho gṛhamāgatam

क्रोधमुत्पतितं हित्वा सुशीलो वीतमत्सरःअन्नदः प्राप्नुते राजन्दिवि चेह च यत्सुखम्

krodhamutpatitaṃ hitvā suśīlo vītamatsaraḥannadaḥ prāpnute rājandivi ceha ca yatsukham

नावमन्येदभिगतं न प्रणुद्यात्कथंचनअपि श्वपाके शुनि वा न दानं विप्रणश्यति

nāvamanyedabhigataṃ na praṇudyātkathaṃcanaapi śvapāke śuni vā na dānaṃ vipraṇaśyati

यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनि वर्ततेश्रान्तायादृष्टपूर्वाय स महद्धर्ममाप्नुयात्

yo dadyādaparikliṣṭamannamadhvani vartateśrāntāyādṛṣṭapūrvāya sa mahaddharmamāpnuyāt

पितॄन्देवानृषीन्विप्रानतिथींश्च जनाधिपयो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत्

pitṝndevānṛṣīnviprānatithīṃśca janādhipayo naraḥ prīṇayatyannaistasya puṇyaphalaṃ mahat

कृत्वापि पापकं कर्म यो दद्यादन्नमर्थिनेब्राह्मणाय विशेषेण न स पापेन युज्यते

kṛtvāpi pāpakaṃ karma yo dadyādannamarthinebrāhmaṇāya viśeṣeṇa na sa pāpena yujyate

ब्राह्मणेष्वक्षयं दानमन्नं शूद्रे महाफलम्अन्नदानं च शूद्रे च ब्राह्मणे च विशिष्यते

brāhmaṇeṣvakṣayaṃ dānamannaṃ śūdre mahāphalamannadānaṃ ca śūdre ca brāhmaṇe ca viśiṣyate

न पृच्छेद्गोत्रचरणं स्वाध्यायं देशमेव वाभिक्षितो ब्राह्मणेनेह जन्म वान्नं प्रयाचितः

na pṛcchedgotracaraṇaṃ svādhyāyaṃ deśameva vābhikṣito brāhmaṇeneha janma vānnaṃ prayācitaḥ

अन्नदस्यान्नवृक्षाश्च सर्वकामफलान्विताःभवन्तीहाथ वामुत्र नृपते नात्र संशयः

annadasyānnavṛkṣāśca sarvakāmaphalānvitāḥbhavantīhātha vāmutra nṛpate nātra saṃśayaḥ

आशंसन्ते हि पितरः सुवृष्टिमिव कर्षकाःअस्माकमपि पुत्रो वा पौत्रो वान्नं प्रदास्यति

āśaṃsante hi pitaraḥ suvṛṣṭimiva karṣakāḥasmākamapi putro vā pautro vānnaṃ pradāsyati

ब्राह्मणो हि महद्भूतं स्वयं देहीति याचतेअकामो वा सकामो वा दत्त्वा पुण्यमवाप्नुयात्

brāhmaṇo hi mahadbhūtaṃ svayaṃ dehīti yācateakāmo vā sakāmo vā dattvā puṇyamavāpnuyāt

ब्राह्मणः सर्वभूतानामतिथिः प्रसृताग्रभुक्विप्रा यमभिगच्छन्ति भिक्षमाणा गृहं सदा

brāhmaṇaḥ sarvabhūtānāmatithiḥ prasṛtāgrabhukviprā yamabhigacchanti bhikṣamāṇā gṛhaṃ sadā

सत्कृताश्च निवर्तन्ते तदतीव प्रवर्धतेमहाभोगे कुले जन्म प्रेत्य प्राप्नोति भारत

satkṛtāśca nivartante tadatīva pravardhatemahābhoge kule janma pretya prāpnoti bhārata

दत्त्वा त्वन्नं नरो लोके तथा स्थानमनुत्तमम्मृष्टमृष्टान्नदायी तु स्वर्गे वसति सत्कृतः

dattvā tvannaṃ naro loke tathā sthānamanuttamammṛṣṭamṛṣṭānnadāyī tu svarge vasati satkṛtaḥ

अन्नं प्राणा नराणां हि सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्अन्नदः पशुमान्पुत्री धनवान्भोगवानपि

annaṃ prāṇā narāṇāṃ hi sarvamanne pratiṣṭhitamannadaḥ paśumānputrī dhanavānbhogavānapi

प्राणवांश्चापि भवति रूपवांश्च तथा नृपअन्नदः प्राणदो लोके सर्वदः प्रोच्यते तु सः

prāṇavāṃścāpi bhavati rūpavāṃśca tathā nṛpaannadaḥ prāṇado loke sarvadaḥ procyate tu saḥ

अन्नं हि दत्त्वातिथये ब्राह्मणाय यथाविधिप्रदाता सुखमाप्नोति देवैश्चाप्यभिपूज्यते

annaṃ hi dattvātithaye brāhmaṇāya yathāvidhipradātā sukhamāpnoti devaiścāpyabhipūjyate

ब्राह्मणो हि महद्भूतं क्षेत्रं चरति पादवत्उप्यते तत्र यद्बीजं तद्धि पुण्यफलं महत्

brāhmaṇo hi mahadbhūtaṃ kṣetraṃ carati pādavatupyate tatra yadbījaṃ taddhi puṇyaphalaṃ mahat

प्रत्यक्षं प्रीतिजननं भोक्तृदात्रोर्भवत्युतसर्वाण्यन्यानि दानानि परोक्षफलवन्त्युत

pratyakṣaṃ prītijananaṃ bhoktṛdātrorbhavatyutasarvāṇyanyāni dānāni parokṣaphalavantyuta

अन्नाद्धि प्रसवं विद्धि रतिमन्नाद्धि भारतधर्मार्थावन्नतो विद्धि रोगनाशं तथान्नतः

annāddhi prasavaṃ viddhi ratimannāddhi bhāratadharmārthāvannato viddhi roganāśaṃ tathānnataḥ

अन्नं ह्यमृतमित्याह पुराकल्पे प्रजापतिःअन्नं भुवं दिवं खं च सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्

annaṃ hyamṛtamityāha purākalpe prajāpatiḥannaṃ bhuvaṃ divaṃ khaṃ ca sarvamanne pratiṣṭhitam

अन्नप्रणाशे भिद्यन्ते शरीरे पञ्च धातवःबलं बलवतोऽपीह प्रणश्यत्यन्नहानितः

annapraṇāśe bhidyante śarīre pañca dhātavaḥbalaṃ balavato'pīha praṇaśyatyannahānitaḥ

आवाहाश्च विवाहाश्च यज्ञाश्चान्नमृते तथान वर्तन्ते नरश्रेष्ठ ब्रह्म चात्र प्रलीयते

āvāhāśca vivāhāśca yajñāścānnamṛte tathāna vartante naraśreṣṭha brahma cātra pralīyate

अन्नतः सर्वमेतद्धि यत्किंचित्स्थाणु जङ्गमम्त्रिषु लोकेषु धर्मार्थमन्नं देयमतो बुधैः

annataḥ sarvametaddhi yatkiṃcitsthāṇu jaṅgamamtriṣu lokeṣu dharmārthamannaṃ deyamato budhaiḥ

अन्नदस्य मनुष्यस्य बलमोजो यशः सुखम्कीर्तिश्च वर्धते शश्वत्त्रिषु लोकेषु पार्थिव

annadasya manuṣyasya balamojo yaśaḥ sukhamkīrtiśca vardhate śaśvattriṣu lokeṣu pārthiva

मेघेष्वम्भः संनिधत्ते प्राणानां पवनः शिवःतच्च मेघगतं वारि शक्रो वर्षति भारत

megheṣvambhaḥ saṃnidhatte prāṇānāṃ pavanaḥ śivaḥtacca meghagataṃ vāri śakro varṣati bhārata

आदत्ते च रसं भौममादित्यः स्वगभस्तिभिःवायुरादित्यतस्तांश्च रसान्देवः प्रजापतिः

ādatte ca rasaṃ bhaumamādityaḥ svagabhastibhiḥvāyurādityatastāṃśca rasāndevaḥ prajāpatiḥ

तद्यदा मेघतो वारि पतितं भवति क्षितौतदा वसुमती देवी स्निग्धा भवति भारत

tadyadā meghato vāri patitaṃ bhavati kṣitautadā vasumatī devī snigdhā bhavati bhārata

ततः सस्यानि रोहन्ति येन वर्तयते जगत्मांसमेदोस्थिशुक्राणां प्रादुर्भावस्ततः पुनः

tataḥ sasyāni rohanti yena vartayate jagatmāṃsamedosthiśukrāṇāṃ prādurbhāvastataḥ punaḥ

संभवन्ति ततः शुक्रात्प्राणिनः पृथिवीपतेअग्नीषोमौ हि तच्छुक्रं प्रजनः पुष्यतश्च ह

saṃbhavanti tataḥ śukrātprāṇinaḥ pṛthivīpateagnīṣomau hi tacchukraṃ prajanaḥ puṣyataśca ha

एवमन्नं च सूर्यश्च पवनः शुक्रमेव चएक एव स्मृतो राशिर्यतो भूतानि जज्ञिरे

evamannaṃ ca sūryaśca pavanaḥ śukrameva caeka eva smṛto rāśiryato bhūtāni jajñire

प्राणान्ददाति भूतानां तेजश्च भरतर्षभगृहमभ्यागतायाशु यो दद्यादन्नमर्थिने

prāṇāndadāti bhūtānāṃ tejaśca bharatarṣabhagṛhamabhyāgatāyāśu yo dadyādannamarthine

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

नारदेनैवमुक्तोऽहमदामन्नं सदा नृपअनसूयुस्त्वमप्यन्नं तस्माद्देहि गतज्वरः

nāradenaivamukto'hamadāmannaṃ sadā nṛpaanasūyustvamapyannaṃ tasmāddehi gatajvaraḥ

दत्त्वान्नं विधिवद्राजन्विप्रेभ्यस्त्वमपि प्रभोयथावदनुरूपेभ्यस्ततः स्वर्गमवाप्स्यसि

dattvānnaṃ vidhivadrājanviprebhyastvamapi prabhoyathāvadanurūpebhyastataḥ svargamavāpsyasi

अन्नदानां हि ये लोकास्तांस्त्वं शृणु नराधिपभवनानि प्रकाशन्ते दिवि तेषां महात्मनाम्नानासंस्थानरूपाणि नानास्तम्भान्वितानि च

annadānāṃ hi ye lokāstāṃstvaṃ śṛṇu narādhipabhavanāni prakāśante divi teṣāṃ mahātmanāmnānāsaṃsthānarūpāṇi nānāstambhānvitāni ca

चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किङ्किणीजालवन्ति चतरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च

candramaṇḍalaśubhrāṇi kiṅkiṇījālavanti cataruṇādityavarṇāni sthāvarāṇi carāṇi ca

अनेकशतभौमानि सान्तर्जलवनानि चवैडूर्यार्कप्रकाशानि रौप्यरुक्ममयानि च

anekaśatabhaumāni sāntarjalavanāni cavaiḍūryārkaprakāśāni raupyarukmamayāni ca

सर्वकामफलाश्चापि वृक्षा भवनसंस्थिताःवाप्यो वीथ्यः सभाः कूपा दीर्घिकाश्चैव सर्वशः

sarvakāmaphalāścāpi vṛkṣā bhavanasaṃsthitāḥvāpyo vīthyaḥ sabhāḥ kūpā dīrghikāścaiva sarvaśaḥ

घोषवन्ति च यानानि युक्तान्यथ सहस्रशःभक्ष्यभोज्यमयाः शैला वासांस्याभरणानि च

ghoṣavanti ca yānāni yuktānyatha sahasraśaḥbhakṣyabhojyamayāḥ śailā vāsāṃsyābharaṇāni ca

क्षीरं स्रवन्त्यः सरितस्तथा चैवान्नपर्वताःप्रासादाः पाण्डुराभ्राभाः शय्याश्च कनकोज्ज्वलाःतानन्नदाः प्रपद्यन्ते तस्मादन्नप्रदो भव

kṣīraṃ sravantyaḥ saritastathā caivānnaparvatāḥprāsādāḥ pāṇḍurābhrābhāḥ śayyāśca kanakojjvalāḥtānannadāḥ prapadyante tasmādannaprado bhava

एते लोकाः पुण्यकृतामन्नदानां महात्मनाम्तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं मानवैर्भुवि

ete lokāḥ puṇyakṛtāmannadānāṃ mahātmanāmtasmādannaṃ viśeṣeṇa dātavyaṃ mānavairbhuvi