Parva.Adhyaya 13.61

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

इदं देयमिदं देयमितीयं श्रुतिचोदनाबहुदेयाश्च राजानः किं स्विद्देयमनुत्तमम्

idaṃ deyamidaṃ deyamitīyaṃ śruticodanābahudeyāśca rājānaḥ kiṃ sviddeyamanuttamam

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अति दानानि सर्वाणि पृथिवीदानमुच्यतेअचला ह्यक्षया भूमिर्दोग्ध्री कामाननुत्तमान्

ati dānāni sarvāṇi pṛthivīdānamucyateacalā hyakṣayā bhūmirdogdhrī kāmānanuttamān

दोग्ध्री वासांसि रत्नानि पशून्व्रीहियवांस्तथाभूमिदः सर्वभूतेषु शाश्वतीरेधते समाः

dogdhrī vāsāṃsi ratnāni paśūnvrīhiyavāṃstathābhūmidaḥ sarvabhūteṣu śāśvatīredhate samāḥ

यावद्भूमेरायुरिह तावद्भूमिद एधतेन भूमिदानादस्तीह परं किंचिद्युधिष्ठिर

yāvadbhūmerāyuriha tāvadbhūmida edhatena bhūmidānādastīha paraṃ kiṃcidyudhiṣṭhira

अप्यल्पं प्रददुः पूर्वे पृथिव्या इति नः श्रुतम्भूमिमेते ददुः सर्वे ये भूमिं भुञ्जते जनाः

apyalpaṃ pradaduḥ pūrve pṛthivyā iti naḥ śrutambhūmimete daduḥ sarve ye bhūmiṃ bhuñjate janāḥ

स्वकर्मैवोपजीवन्ति नरा इह परत्र चभूमिर्भूतिर्महादेवी दातारं कुरुते प्रियम्

svakarmaivopajīvanti narā iha paratra cabhūmirbhūtirmahādevī dātāraṃ kurute priyam

य एतां दक्षिणां दद्यादक्षयां पृथिवीपतिःपुनर्नरत्वं संप्राप्य भवेत्स पृथिवीपतिः

ya etāṃ dakṣiṇāṃ dadyādakṣayāṃ pṛthivīpatiḥpunarnaratvaṃ saṃprāpya bhavetsa pṛthivīpatiḥ

यथा दानं तथा भोग इति धर्मेषु निश्चयःसंग्रामे वा तनुं जह्याद्दद्याद्वा पृथिवीमिमाम्

yathā dānaṃ tathā bhoga iti dharmeṣu niścayaḥsaṃgrāme vā tanuṃ jahyāddadyādvā pṛthivīmimām

इत्येतां क्षत्रबन्धूनां वदन्ति परमाशिषम्पुनाति दत्ता पृथिवी दातारमिति शुश्रुम

ityetāṃ kṣatrabandhūnāṃ vadanti paramāśiṣampunāti dattā pṛthivī dātāramiti śuśruma

अपि पापसमाचारं ब्रह्मघ्नमपि वानृतम्सैव पापं पावयति सैव पापात्प्रमोचयेत्

api pāpasamācāraṃ brahmaghnamapi vānṛtamsaiva pāpaṃ pāvayati saiva pāpātpramocayet

अपि पापकृतां राज्ञां प्रतिगृह्णन्ति साधवःपृथिवीं नान्यदिच्छन्ति पावनं जननी यथा

api pāpakṛtāṃ rājñāṃ pratigṛhṇanti sādhavaḥpṛthivīṃ nānyadicchanti pāvanaṃ jananī yathā

नामास्याः प्रियदत्तेति गुह्यं देव्याः सनातनम्दानं वाप्यथ वा ज्ञानं नाम्नोऽस्याः परमं प्रियम्तस्मात्प्राप्यैव पृथिवीं दद्याद्विप्राय पार्थिवः

nāmāsyāḥ priyadatteti guhyaṃ devyāḥ sanātanamdānaṃ vāpyatha vā jñānaṃ nāmno'syāḥ paramaṃ priyamtasmātprāpyaiva pṛthivīṃ dadyādviprāya pārthivaḥ

नाभूमिपतिना भूमिरधिष्ठेया कथंचनन वा पात्रेण वा गूहेदन्तर्धानेन वा चरेत्ये चान्ये भूमिमिच्छेयुः कुर्युरेवमसंशयम्

nābhūmipatinā bhūmiradhiṣṭheyā kathaṃcanana vā pātreṇa vā gūhedantardhānena vā caretye cānye bhūmimiccheyuḥ kuryurevamasaṃśayam

यः साधोर्भूमिमादत्ते न भूमिं विन्दते तु सःभूमिं तु दत्त्वा साधुभ्यो विन्दते भूमिमेव हिप्रेत्येह च स धर्मात्मा संप्राप्नोति महद्यशः

yaḥ sādhorbhūmimādatte na bhūmiṃ vindate tu saḥbhūmiṃ tu dattvā sādhubhyo vindate bhūmimeva hipretyeha ca sa dharmātmā saṃprāpnoti mahadyaśaḥ

यस्य विप्रानुशासन्ति साधोर्भूमिं सदैव हिन तस्य शत्रवो राजन्प्रशासन्ति वसुंधराम्

yasya viprānuśāsanti sādhorbhūmiṃ sadaiva hina tasya śatravo rājanpraśāsanti vasuṃdharām

यत्किंचित्पुरुषः पापं कुरुते वृत्तिकर्शितःअपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन पूयते

yatkiṃcitpuruṣaḥ pāpaṃ kurute vṛttikarśitaḥapi gocarmamātreṇa bhūmidānena pūyate

येऽपि संकीर्णकर्माणो राजानो रौद्रकर्मिणःतेभ्यः पवित्रमाख्येयं भूमिदानमनुत्तमम्

ye'pi saṃkīrṇakarmāṇo rājāno raudrakarmiṇaḥtebhyaḥ pavitramākhyeyaṃ bhūmidānamanuttamam

अल्पान्तरमिदं शश्वत्पुराणा मेनिरे जनाःयो यजेदश्वमेधेन दद्याद्वा साधवे महीम्

alpāntaramidaṃ śaśvatpurāṇā menire janāḥyo yajedaśvamedhena dadyādvā sādhave mahīm

अपि चेत्सुकृतं कृत्वा शङ्केरन्नपि पण्डिताःअशक्यमेकमेवैतद्भूमिदानमनुत्तमम्

api cetsukṛtaṃ kṛtvā śaṅkerannapi paṇḍitāḥaśakyamekamevaitadbhūmidānamanuttamam

सुवर्णं रजतं वस्त्रं मणिमुक्तावसूनि चसर्वमेतन्महाप्राज्ञ ददाति वसुधां ददत्

suvarṇaṃ rajataṃ vastraṃ maṇimuktāvasūni casarvametanmahāprājña dadāti vasudhāṃ dadat

तपो यज्ञः श्रुतं शीलमलोभः सत्यसंधतागुरुदैवतपूजा च नातिवर्तन्ति भूमिदम्

tapo yajñaḥ śrutaṃ śīlamalobhaḥ satyasaṃdhatāgurudaivatapūjā ca nātivartanti bhūmidam

भर्तुर्निःश्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हताःब्रह्मलोकगताः सिद्धा नातिक्रामन्ति भूमिदम्

bharturniḥśreyase yuktāstyaktātmāno raṇe hatāḥbrahmalokagatāḥ siddhā nātikrāmanti bhūmidam

यथा जनित्री क्षीरेण स्वपुत्रं भरते सदाअनुगृह्णाति दातारं तथा सर्वरसैर्मही

yathā janitrī kṣīreṇa svaputraṃ bharate sadāanugṛhṇāti dātāraṃ tathā sarvarasairmahī

मृत्योर्वै किंकरो दण्डस्तापो वह्नेः सुदारुणःघोराश्च वारुणाः पाशा नोपसर्पन्ति भूमिदम्

mṛtyorvai kiṃkaro daṇḍastāpo vahneḥ sudāruṇaḥghorāśca vāruṇāḥ pāśā nopasarpanti bhūmidam

पितॄंश्च पितृलोकस्थान्देवलोके च देवताःसंतर्पयति शान्तात्मा यो ददाति वसुंधराम्

pitṝṃśca pitṛlokasthāndevaloke ca devatāḥsaṃtarpayati śāntātmā yo dadāti vasuṃdharām

कृशाय म्रियमाणाय वृत्तिम्लानाय सीदतेभूमिं वृत्तिकरीं दत्त्वा सत्री भवति मानवः

kṛśāya mriyamāṇāya vṛttimlānāya sīdatebhūmiṃ vṛttikarīṃ dattvā satrī bhavati mānavaḥ

यथा धावति गौर्वत्सं क्षीरमभ्युत्सृजन्त्युतएवमेव महाभाग भूमिर्भवति भूमिदम्

yathā dhāvati gaurvatsaṃ kṣīramabhyutsṛjantyutaevameva mahābhāga bhūmirbhavati bhūmidam

हलकृष्टां महीं दत्त्वा सबीजां सफलामपिउदीर्णं वापि शरणं तथा भवति कामदः

halakṛṣṭāṃ mahīṃ dattvā sabījāṃ saphalāmapiudīrṇaṃ vāpi śaraṇaṃ tathā bhavati kāmadaḥ

ब्राह्मणं वृत्तसंपन्नमाहिताग्निं शुचिव्रतम्नरः प्रतिग्राह्य महीं न याति यमसादनम्

brāhmaṇaṃ vṛttasaṃpannamāhitāgniṃ śucivratamnaraḥ pratigrāhya mahīṃ na yāti yamasādanam

यथा चन्द्रमसो वृद्धिरहन्यहनि जायतेतथा भूमिकृतं दानं सस्ये सस्ये विवर्धते

yathā candramaso vṛddhirahanyahani jāyatetathā bhūmikṛtaṃ dānaṃ sasye sasye vivardhate

अत्र गाथा भूमिगीताः कीर्तयन्ति पुराविदःयाः श्रुत्वा जामदग्न्येन दत्ता भूः काश्यपाय वै

atra gāthā bhūmigītāḥ kīrtayanti purāvidaḥyāḥ śrutvā jāmadagnyena dattā bhūḥ kāśyapāya vai

मामेवादत्त मां दत्त मां दत्त्वा मामवाप्स्यथअस्मिँल्लोके परे चैव ततश्चाजनने पुनः

māmevādatta māṃ datta māṃ dattvā māmavāpsyathaasmim̐lloke pare caiva tataścājanane punaḥ

य इमां व्याहृतिं वेद ब्राह्मणो ब्रह्मसंश्रितःश्राद्धस्य हूयमानस्य ब्रह्मभूयं स गच्छति

ya imāṃ vyāhṛtiṃ veda brāhmaṇo brahmasaṃśritaḥśrāddhasya hūyamānasya brahmabhūyaṃ sa gacchati

कृत्यानामभिशस्तानां दुरिष्टशमनं महत्प्रायश्चित्तमहं कृत्वा पुनात्युभयतो दश

kṛtyānāmabhiśastānāṃ duriṣṭaśamanaṃ mahatprāyaścittamahaṃ kṛtvā punātyubhayato daśa

पुनाति य इदं वेद वेद चाहं तथैव चप्रकृतिः सर्वभूतानां भूमिर्वै शाश्वती मता

punāti ya idaṃ veda veda cāhaṃ tathaiva caprakṛtiḥ sarvabhūtānāṃ bhūmirvai śāśvatī matā

अभिषिच्यैव नृपतिं श्रावयेदिममागमम्यथा श्रुत्वा महीं दद्यान्नादद्यात्साधुतश्च ताम्

abhiṣicyaiva nṛpatiṃ śrāvayedimamāgamamyathā śrutvā mahīṃ dadyānnādadyātsādhutaśca tām

सोऽयं कृत्स्नो ब्राह्मणार्थो राजार्थश्चाप्यसंशयम्राजा हि धर्मकुशलः प्रथमं भूतिलक्षणम्

so'yaṃ kṛtsno brāhmaṇārtho rājārthaścāpyasaṃśayamrājā hi dharmakuśalaḥ prathamaṃ bhūtilakṣaṇam

अथ येषामधर्मज्ञो राजा भवति नास्तिकःन ते सुखं प्रबुध्यन्ते न सुखं प्रस्वपन्ति च

atha yeṣāmadharmajño rājā bhavati nāstikaḥna te sukhaṃ prabudhyante na sukhaṃ prasvapanti ca

सदा भवन्ति चोद्विग्नास्तस्य दुश्चरितैर्नराःयोगक्षेमा हि बहवो राष्ट्रं नास्याविशन्ति तत्

sadā bhavanti codvignāstasya duścaritairnarāḥyogakṣemā hi bahavo rāṣṭraṃ nāsyāviśanti tat

अथ येषां पुनः प्राज्ञो राजा भवति धार्मिकःसुखं ते प्रतिबुध्यन्ते सुसुखं प्रस्वपन्ति च

atha yeṣāṃ punaḥ prājño rājā bhavati dhārmikaḥsukhaṃ te pratibudhyante susukhaṃ prasvapanti ca

तस्य राज्ञः शुभैरार्यैः कर्मभिर्निर्वृताः प्रजाःयोगक्षेमेण वृष्ट्या च विवर्धन्ते स्वकर्मभिः

tasya rājñaḥ śubhairāryaiḥ karmabhirnirvṛtāḥ prajāḥyogakṣemeṇa vṛṣṭyā ca vivardhante svakarmabhiḥ

स कुलीनः स पुरुषः स बन्धुः स च पुण्यकृत्स दाता स च विक्रान्तो यो ददाति वसुंधराम्

sa kulīnaḥ sa puruṣaḥ sa bandhuḥ sa ca puṇyakṛtsa dātā sa ca vikrānto yo dadāti vasuṃdharām

आदित्या इव दीप्यन्ते तेजसा भुवि मानवाःददन्ति वसुधां स्फीतां ये वेदविदुषि द्विजे

ādityā iva dīpyante tejasā bhuvi mānavāḥdadanti vasudhāṃ sphītāṃ ye vedaviduṣi dvije

यथा बीजानि रोहन्ति प्रकीर्णानि महीतलेतथा कामाः प्ररोहन्ति भूमिदानसमार्जिताः

yathā bījāni rohanti prakīrṇāni mahītaletathā kāmāḥ prarohanti bhūmidānasamārjitāḥ

आदित्यो वरुणो विष्णुर्ब्रह्मा सोमो हुताशनःशूलपाणिश्च भगवान्प्रतिनन्दन्ति भूमिदम्

ādityo varuṇo viṣṇurbrahmā somo hutāśanaḥśūlapāṇiśca bhagavānpratinandanti bhūmidam

भूमौ जायन्ति पुरुषा भूमौ निष्ठां व्रजन्ति चचतुर्विधो हि लोकोऽयं योऽयं भूमिगुणात्मकः

bhūmau jāyanti puruṣā bhūmau niṣṭhāṃ vrajanti cacaturvidho hi loko'yaṃ yo'yaṃ bhūmiguṇātmakaḥ

एषा माता पिता चैव जगतः पृथिवीपतेनानया सदृशं भूतं किंचिदस्ति जनाधिप

eṣā mātā pitā caiva jagataḥ pṛthivīpatenānayā sadṛśaṃ bhūtaṃ kiṃcidasti janādhipa

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्बृहस्पतेश्च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanambṛhaspateśca saṃvādamindrasya ca yudhiṣṭhira

इष्ट्वा क्रतुशतेनाथ महता दक्षिणावतामघवा वाग्विदां श्रेष्ठं पप्रच्छेदं बृहस्पतिम्

iṣṭvā kratuśatenātha mahatā dakṣiṇāvatāmaghavā vāgvidāṃ śreṣṭhaṃ papracchedaṃ bṛhaspatim

भगवन्केन दानेन स्वर्गतः सुखमेधतेयदक्षयं महार्घं च तद्ब्रूहि वदतां वर

bhagavankena dānena svargataḥ sukhamedhateyadakṣayaṃ mahārghaṃ ca tadbrūhi vadatāṃ vara

इत्युक्तः स सुरेन्द्रेण ततो देवपुरोहितःबृहस्पतिर्महातेजाः प्रत्युवाच शतक्रतुम्

ityuktaḥ sa surendreṇa tato devapurohitaḥbṛhaspatirmahātejāḥ pratyuvāca śatakratum

सुवर्णदानं गोदानं भूमिदानं च वृत्रहन्दददेतान्महाप्राज्ञः सर्वपापैः प्रमुच्यते

suvarṇadānaṃ godānaṃ bhūmidānaṃ ca vṛtrahandadadetānmahāprājñaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate

न भूमिदानाद्देवेन्द्र परं किंचिदिति प्रभोविशिष्टमिति मन्यामि यथा प्राहुर्मनीषिणः

na bhūmidānāddevendra paraṃ kiṃciditi prabhoviśiṣṭamiti manyāmi yathā prāhurmanīṣiṇaḥ

ये शूरा निहता युद्धे स्वर्याता दानगृद्धिनःसर्वे ते विबुधश्रेष्ठ नातिक्रामन्ति भूमिदम्

ye śūrā nihatā yuddhe svaryātā dānagṛddhinaḥsarve te vibudhaśreṣṭha nātikrāmanti bhūmidam

भर्तुर्निःश्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हताःब्रह्मलोकगताः शूरा नातिक्रामन्ति भूमिदम्

bharturniḥśreyase yuktāstyaktātmāno raṇe hatāḥbrahmalokagatāḥ śūrā nātikrāmanti bhūmidam

पञ्च पूर्वादिपुरुषाः षट्च ये वसुधां गताःएकादश ददद्भूमिं परित्रातीह मानवः

pañca pūrvādipuruṣāḥ ṣaṭca ye vasudhāṃ gatāḥekādaśa dadadbhūmiṃ paritrātīha mānavaḥ

रत्नोपकीर्णां वसुधां यो ददाति पुरंदरस मुक्तः सर्वकलुषैः स्वर्गलोके महीयते

ratnopakīrṇāṃ vasudhāṃ yo dadāti puraṃdarasa muktaḥ sarvakaluṣaiḥ svargaloke mahīyate

महीं स्फीतां ददद्राजा सर्वकामगुणान्विताम्राजाधिराजो भवति तद्धि दानमनुत्तमम्

mahīṃ sphītāṃ dadadrājā sarvakāmaguṇānvitāmrājādhirājo bhavati taddhi dānamanuttamam

सर्वकामसमायुक्तां काश्यपीं यः प्रयच्छतिसर्वभूतानि मन्यन्ते मां ददातीति वासव

sarvakāmasamāyuktāṃ kāśyapīṃ yaḥ prayacchatisarvabhūtāni manyante māṃ dadātīti vāsava

सर्वकामदुघां धेनुं सर्वकामपुरोगमाम्ददाति यः सहस्राक्ष स स्वर्गं याति मानवः

sarvakāmadughāṃ dhenuṃ sarvakāmapurogamāmdadāti yaḥ sahasrākṣa sa svargaṃ yāti mānavaḥ

मधुसर्पिःप्रवाहिन्यः पयोदधिवहास्तथासरितस्तर्पयन्तीह सुरेन्द्र वसुधाप्रदम्

madhusarpiḥpravāhinyaḥ payodadhivahāstathāsaritastarpayantīha surendra vasudhāpradam

भूमिप्रदानान्नृपतिर्मुच्यते राजकिल्बिषात्न हि भूमिप्रदानेन दानमन्यद्विशिष्यते

bhūmipradānānnṛpatirmucyate rājakilbiṣātna hi bhūmipradānena dānamanyadviśiṣyate

ददाति यः समुद्रान्तां पृथिवीं शस्त्रनिर्जिताम्तं जनाः कथयन्तीह यावद्धरति गौरियम्

dadāti yaḥ samudrāntāṃ pṛthivīṃ śastranirjitāmtaṃ janāḥ kathayantīha yāvaddharati gauriyam

पुण्यामृद्धरसां भूमिं यो ददाति पुरंदरन तस्य लोकाः क्षीयन्ते भूमिदानगुणार्जिताः

puṇyāmṛddharasāṃ bhūmiṃ yo dadāti puraṃdarana tasya lokāḥ kṣīyante bhūmidānaguṇārjitāḥ

सर्वथा पार्थिवेनेह सततं भूतिमिच्छताभूर्देया विधिवच्छक्र पात्रे सुखमभीप्सता

sarvathā pārthiveneha satataṃ bhūtimicchatābhūrdeyā vidhivacchakra pātre sukhamabhīpsatā

अपि कृत्वा नरः पापं भूमिं दत्त्वा द्विजातयेसमुत्सृजति तत्पापं जीर्णां त्वचमिवोरगः

api kṛtvā naraḥ pāpaṃ bhūmiṃ dattvā dvijātayesamutsṛjati tatpāpaṃ jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ

सागरान्सरितः शैलान्काननानि च सर्वशःसर्वमेतन्नरः शक्र ददाति वसुधां ददत्

sāgarānsaritaḥ śailānkānanāni ca sarvaśaḥsarvametannaraḥ śakra dadāti vasudhāṃ dadat

तडागान्युदपानानि स्रोतांसि च सरांसि चस्नेहान्सर्वरसांश्चैव ददाति वसुधां ददत्

taḍāgānyudapānāni srotāṃsi ca sarāṃsi casnehānsarvarasāṃścaiva dadāti vasudhāṃ dadat

ओषधीः क्षीरसंपन्ना नगान्पुष्पफलान्वितान्काननोपलशैलांश्च ददाति वसुधां ददत्

oṣadhīḥ kṣīrasaṃpannā nagānpuṣpaphalānvitānkānanopalaśailāṃśca dadāti vasudhāṃ dadat

अग्निष्टोमप्रभृतिभिरिष्ट्वा च स्वाप्तदक्षिणैःन तत्फलमवाप्नोति भूमिदानाद्यदश्नुते

agniṣṭomaprabhṛtibhiriṣṭvā ca svāptadakṣiṇaiḥna tatphalamavāpnoti bhūmidānādyadaśnute

दाता दशानुगृह्णाति दश हन्ति तथा क्षिपन्पूर्वदत्तां हरन्भूमिं नरकायोपगच्छति

dātā daśānugṛhṇāti daśa hanti tathā kṣipanpūrvadattāṃ haranbhūmiṃ narakāyopagacchati

न ददाति प्रतिश्रुत्य दत्त्वा वा हरते तु यःस बद्धो वारुणैः पाशैस्तप्यते मृत्युशासनात्

na dadāti pratiśrutya dattvā vā harate tu yaḥsa baddho vāruṇaiḥ pāśaistapyate mṛtyuśāsanāt

आहिताग्निं सदायज्ञं कृशभृत्यं प्रियातिथिम्ये भरन्ति द्विजश्रेष्ठं नोपसर्पन्ति ते यमम्

āhitāgniṃ sadāyajñaṃ kṛśabhṛtyaṃ priyātithimye bharanti dvijaśreṣṭhaṃ nopasarpanti te yamam

ब्राह्मणेष्वृणभूतं स्यात्पार्थिवस्य पुरंदरइतरेषां तु वर्णानां तारयेत्कृशदुर्बलान्

brāhmaṇeṣvṛṇabhūtaṃ syātpārthivasya puraṃdaraitareṣāṃ tu varṇānāṃ tārayetkṛśadurbalān

नाच्छिन्द्यात्स्पर्शितां भूमिं परेण त्रिदशाधिपब्राह्मणाय सुरश्रेष्ठ कृशभृत्याय कश्चन

nācchindyātsparśitāṃ bhūmiṃ pareṇa tridaśādhipabrāhmaṇāya suraśreṣṭha kṛśabhṛtyāya kaścana

अथाश्रु पतितं तेषां दीनानामवसीदताम्ब्राह्मणानां हृते क्षेत्रे हन्यात्त्रिपुरुषं कुलम्

athāśru patitaṃ teṣāṃ dīnānāmavasīdatāmbrāhmaṇānāṃ hṛte kṣetre hanyāttripuruṣaṃ kulam

भूमिपालं च्युतं राष्ट्राद्यस्तु संस्थापयेत्पुनःतस्य वासः सहस्राक्ष नाकपृष्ठे महीयते

bhūmipālaṃ cyutaṃ rāṣṭrādyastu saṃsthāpayetpunaḥtasya vāsaḥ sahasrākṣa nākapṛṣṭhe mahīyate

इक्षुभिः संततां भूमिं यवगोधूमसंकुलाम्गोश्ववाहनसंपूर्णां बाहुवीर्यसमार्जिताम्

ikṣubhiḥ saṃtatāṃ bhūmiṃ yavagodhūmasaṃkulāmgośvavāhanasaṃpūrṇāṃ bāhuvīryasamārjitām

निधिगर्भां ददद्भूमिं सर्वरत्नपरिच्छदाम्अक्षयाँल्लभते लोकान्भूमिसत्रं हि तस्य तत्

nidhigarbhāṃ dadadbhūmiṃ sarvaratnaparicchadāmakṣayām̐llabhate lokānbhūmisatraṃ hi tasya tat

विधूय कलुषं सर्वं विरजाः संमतः सताम्लोके महीयते सद्भिर्यो ददाति वसुंधराम्

vidhūya kaluṣaṃ sarvaṃ virajāḥ saṃmataḥ satāmloke mahīyate sadbhiryo dadāti vasuṃdharām

यथाप्सु पतितः शक्र तैलबिन्दुर्विसर्पतितथा भूमिकृतं दानं सस्ये सस्ये विसर्पति

yathāpsu patitaḥ śakra tailabindurvisarpatitathā bhūmikṛtaṃ dānaṃ sasye sasye visarpati

ये रणाग्रे महीपालाः शूराः समितिशोभनाःवध्यन्तेऽभिमुखाः शक्र ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते

ye raṇāgre mahīpālāḥ śūrāḥ samitiśobhanāḥvadhyante'bhimukhāḥ śakra brahmalokaṃ vrajanti te

नृत्यगीतपरा नार्यो दिव्यमाल्यविभूषिताःउपतिष्ठन्ति देवेन्द्र सदा भूमिप्रदं दिवि

nṛtyagītaparā nāryo divyamālyavibhūṣitāḥupatiṣṭhanti devendra sadā bhūmipradaṃ divi

मोदते च सुखं स्वर्गे देवगन्धर्वपूजितःयो ददाति महीं सम्यग्विधिनेह द्विजातये

modate ca sukhaṃ svarge devagandharvapūjitaḥyo dadāti mahīṃ samyagvidhineha dvijātaye

शतमप्सरसश्चैव दिव्यमाल्यविभूषिताःउपतिष्ठन्ति देवेन्द्र सदा भूमिप्रदं नरम्

śatamapsarasaścaiva divyamālyavibhūṣitāḥupatiṣṭhanti devendra sadā bhūmipradaṃ naram

शङ्खं भद्रासनं छत्रं वराश्वा वरवारणाःभूमिप्रदानात्पुष्पाणि हिरण्यनिचयास्तथा

śaṅkhaṃ bhadrāsanaṃ chatraṃ varāśvā varavāraṇāḥbhūmipradānātpuṣpāṇi hiraṇyanicayāstathā

आज्ञा सदाप्रतिहता जयशब्दो भवत्यथभूमिदानस्य पुष्पाणि फलं स्वर्गः पुरंदर

ājñā sadāpratihatā jayaśabdo bhavatyathabhūmidānasya puṣpāṇi phalaṃ svargaḥ puraṃdara

हिरण्यपुष्पाश्चौषध्यः कुशकाञ्चनशाड्वलाःअमृतप्रसवां भूमिं प्राप्नोति पुरुषो ददत्

hiraṇyapuṣpāścauṣadhyaḥ kuśakāñcanaśāḍvalāḥamṛtaprasavāṃ bhūmiṃ prāpnoti puruṣo dadat

नास्ति भूमिसमं दानं नास्ति मातृसमो गुरुःनास्ति सत्यसमो धर्मो नास्ति दानसमो निधिः

nāsti bhūmisamaṃ dānaṃ nāsti mātṛsamo guruḥnāsti satyasamo dharmo nāsti dānasamo nidhiḥ

एतदाङ्गिरसाच्छ्रुत्वा वासवो वसुधामिमाम्वसुरत्नसमाकीर्णां ददावाङ्गिरसे तदा

etadāṅgirasācchrutvā vāsavo vasudhāmimāmvasuratnasamākīrṇāṃ dadāvāṅgirase tadā

य इमं श्रावयेच्छ्राद्धे भूमिदानस्य संस्तवम्न तस्य रक्षसां भागो नासुराणां भवत्युत

ya imaṃ śrāvayecchrāddhe bhūmidānasya saṃstavamna tasya rakṣasāṃ bhāgo nāsurāṇāṃ bhavatyuta

अक्षयं च भवेद्दत्तं पितृभ्यस्तन्न संशयःतस्माच्छ्राद्धेष्विदं विप्रो भुञ्जतः श्रावयेद्द्विजान्

akṣayaṃ ca bhaveddattaṃ pitṛbhyastanna saṃśayaḥtasmācchrāddheṣvidaṃ vipro bhuñjataḥ śrāvayeddvijān

इत्येतत्सर्वदानानां श्रेष्ठमुक्तं तवानघमया भरतशार्दूल किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

ityetatsarvadānānāṃ śreṣṭhamuktaṃ tavānaghamayā bharataśārdūla kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi