Parva.Adhyaya 13.63

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

श्रुतं मे भवतो वाक्यमन्नदानस्य यो विधिःनक्षत्रयोगस्येदानीं दानकल्पं ब्रवीहि मे

śrutaṃ me bhavato vākyamannadānasya yo vidhiḥnakṣatrayogasyedānīṃ dānakalpaṃ bravīhi me

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्देवक्याश्चैव संवादं देवर्षेर्नारदस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamdevakyāścaiva saṃvādaṃ devarṣernāradasya ca

द्वारकामनुसंप्राप्तं नारदं देवदर्शनम्पप्रच्छैनं ततः प्रश्नं देवकी धर्मदर्शिनी

dvārakāmanusaṃprāptaṃ nāradaṃ devadarśanampapracchainaṃ tataḥ praśnaṃ devakī dharmadarśinī

तस्याः संपृच्छमानाया देवर्षिर्नारदस्तदाआचष्ट विधिवत्सर्वं यत्तच्छृणु विशां पते

tasyāḥ saṃpṛcchamānāyā devarṣirnāradastadāācaṣṭa vidhivatsarvaṃ yattacchṛṇu viśāṃ pate

नारद उवाच · nārada uvāca

कृत्तिकासु महाभागे पायसेन ससर्पिषासंतर्प्य ब्राह्मणान्साधूँल्लोकानाप्नोत्यनुत्तमान्

kṛttikāsu mahābhāge pāyasena sasarpiṣāsaṃtarpya brāhmaṇānsādhūm̐llokānāpnotyanuttamān

रोहिण्यां प्रथितैर्मांसैर्माषैरन्नेन सर्पिषापयोऽनुपानं दातव्यमानृण्यार्थं द्विजातये

rohiṇyāṃ prathitairmāṃsairmāṣairannena sarpiṣāpayo'nupānaṃ dātavyamānṛṇyārthaṃ dvijātaye

दोग्ध्रीं दत्त्वा सवत्सां तु नक्षत्रे सोमदैवतेगच्छन्ति मानुषाल्लोकात्स्वर्गलोकमनुत्तमम्

dogdhrīṃ dattvā savatsāṃ tu nakṣatre somadaivategacchanti mānuṣāllokātsvargalokamanuttamam

आर्द्रायां कृसरं दत्त्वा तैलमिश्रमुपोषितःनरस्तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्च पर्वतान्

ārdrāyāṃ kṛsaraṃ dattvā tailamiśramupoṣitaḥnarastarati durgāṇi kṣuradhārāṃśca parvatān

अपूपान्पुनर्वसौ दत्त्वा तथैवान्नानि शोभनेयशस्वी रूपसंपन्नो बह्वन्ने जायते कुले

apūpānpunarvasau dattvā tathaivānnāni śobhaneyaśasvī rūpasaṃpanno bahvanne jāyate kule

पुष्ये तु कनकं दत्त्वा कृतं चाकृतमेव चअनालोकेषु लोकेषु सोमवत्स विराजते

puṣye tu kanakaṃ dattvā kṛtaṃ cākṛtameva caanālokeṣu lokeṣu somavatsa virājate

आश्लेषायां तु यो रूप्यमृषभं वा प्रयच्छतिस सर्वभयनिर्मुक्तः शात्रवानधितिष्ठति

āśleṣāyāṃ tu yo rūpyamṛṣabhaṃ vā prayacchatisa sarvabhayanirmuktaḥ śātravānadhitiṣṭhati

मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानवःप्रदाय पुत्रपशुमानिह प्रेत्य च मोदते

maghāsu tilapūrṇāni vardhamānāni mānavaḥpradāya putrapaśumāniha pretya ca modate

फल्गुनीपूर्वसमये ब्राह्मणानामुपोषितःभक्षान्फाणितसंयुक्तान्दत्त्वा सौभाग्यमृच्छति

phalgunīpūrvasamaye brāhmaṇānāmupoṣitaḥbhakṣānphāṇitasaṃyuktāndattvā saubhāgyamṛcchati

घृतक्षीरसमायुक्तं विधिवत्षष्टिकौदनम्उत्तराविषये दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते

ghṛtakṣīrasamāyuktaṃ vidhivatṣaṣṭikaudanamuttarāviṣaye dattvā svargaloke mahīyate

यद्यत्प्रदीयते दानमुत्तराविषये नरैःमहाफलमनन्तं च भवतीति विनिश्चयः

yadyatpradīyate dānamuttarāviṣaye naraiḥmahāphalamanantaṃ ca bhavatīti viniścayaḥ

हस्ते हस्तिरथं दत्त्वा चतुर्युक्तमुपोषितःप्राप्नोति परमाँल्लोकान्पुण्यकामसमन्वितान्

haste hastirathaṃ dattvā caturyuktamupoṣitaḥprāpnoti paramām̐llokānpuṇyakāmasamanvitān

चित्रायामृषभं दत्त्वा पुण्यान्गन्धांश्च भारतचरत्यप्सरसां लोके रमते नन्दने तथा

citrāyāmṛṣabhaṃ dattvā puṇyāngandhāṃśca bhāratacaratyapsarasāṃ loke ramate nandane tathā

स्वातावथ धनं दत्त्वा यदिष्टतममात्मनःप्राप्नोति लोकान्स शुभानिह चैव महद्यशः

svātāvatha dhanaṃ dattvā yadiṣṭatamamātmanaḥprāpnoti lokānsa śubhāniha caiva mahadyaśaḥ

विशाखायामनड्वाहं धेनुं दत्त्वा च दुग्धदाम्सप्रासङ्गं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंयुतम्

viśākhāyāmanaḍvāhaṃ dhenuṃ dattvā ca dugdhadāmsaprāsaṅgaṃ ca śakaṭaṃ sadhānyaṃ vastrasaṃyutam

पितॄन्देवांश्च प्रीणाति प्रेत्य चानन्त्यमश्नुतेन च दुर्गाण्यवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति

pitṝndevāṃśca prīṇāti pretya cānantyamaśnutena ca durgāṇyavāpnoti svargalokaṃ ca gacchati

दत्त्वा यथोक्तं विप्रेभ्यो वृत्तिमिष्टां स विन्दतिनरकादींश्च संक्लेशान्नाप्नोतीति विनिश्चयः

dattvā yathoktaṃ viprebhyo vṛttimiṣṭāṃ sa vindatinarakādīṃśca saṃkleśānnāpnotīti viniścayaḥ

अनुराधासु प्रावारं वस्त्रान्तरमुपोषितःदत्त्वा युगशतं चापि नरः स्वर्गे महीयते

anurādhāsu prāvāraṃ vastrāntaramupoṣitaḥdattvā yugaśataṃ cāpi naraḥ svarge mahīyate

कालशाकं तु विप्रेभ्यो दत्त्वा मर्त्यः समूलकम्ज्येष्ठायामृद्धिमिष्टां वै गतिमिष्टां च विन्दति

kālaśākaṃ tu viprebhyo dattvā martyaḥ samūlakamjyeṣṭhāyāmṛddhimiṣṭāṃ vai gatimiṣṭāṃ ca vindati

मूले मूलफलं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः समाहितःपितॄन्प्रीणयते चापि गतिमिष्टां च गच्छति

mūle mūlaphalaṃ dattvā brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥpitṝnprīṇayate cāpi gatimiṣṭāṃ ca gacchati

अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राण्युपोषितःकुलवृत्तोपसंपन्ने ब्राह्मणे वेदपारगेप्रदाय जायते प्रेत्य कुले सुबहुगोकुले

atha pūrvāsvaṣāḍhāsu dadhipātrāṇyupoṣitaḥkulavṛttopasaṃpanne brāhmaṇe vedapāragepradāya jāyate pretya kule subahugokule

उदमन्थं ससर्पिष्कं प्रभूतमधुफाणितम्दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वकामानवाप्नुयात्

udamanthaṃ sasarpiṣkaṃ prabhūtamadhuphāṇitamdattvottarāsvaṣāḍhāsu sarvakāmānavāpnuyāt

दुग्धं त्वभिजिते योगे दत्त्वा मधुघृताप्लुतम्धर्मनित्यो मनीषिभ्यः स्वर्गलोके महीयते

dugdhaṃ tvabhijite yoge dattvā madhughṛtāplutamdharmanityo manīṣibhyaḥ svargaloke mahīyate

श्रवणे कम्बलं दत्त्वा वस्त्रान्तरितमेव चश्वेतेन याति यानेन सर्वलोकानसंवृतान्

śravaṇe kambalaṃ dattvā vastrāntaritameva caśvetena yāti yānena sarvalokānasaṃvṛtān

गोप्रयुक्तं धनिष्ठासु यानं दत्त्वा समाहितःवस्त्ररश्मिधरं सद्यः प्रेत्य राज्यं प्रपद्यते

goprayuktaṃ dhaniṣṭhāsu yānaṃ dattvā samāhitaḥvastraraśmidharaṃ sadyaḥ pretya rājyaṃ prapadyate

गन्धाञ्शतभिषग्योगे दत्त्वा सागुरुचन्दनान्प्राप्नोत्यप्सरसां लोकान्प्रेत्य गन्धांश्च शाश्वतान्

gandhāñśatabhiṣagyoge dattvā sāgurucandanānprāpnotyapsarasāṃ lokānpretya gandhāṃśca śāśvatān

पूर्वभाद्रपदायोगे राजमाषान्प्रदाय तुसर्वभक्षफलोपेतः स वै प्रेत्य सुखी भवेत्

pūrvabhādrapadāyoge rājamāṣānpradāya tusarvabhakṣaphalopetaḥ sa vai pretya sukhī bhavet

औरभ्रमुत्तरायोगे यस्तु मांसं प्रयच्छतिस पितॄन्प्रीणयति वै प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते

aurabhramuttarāyoge yastu māṃsaṃ prayacchatisa pitṝnprīṇayati vai pretya cānantyamaśnute

कांस्योपदोहनां धेनुं रेवत्यां यः प्रयच्छतिसा प्रेत्य कामानादाय दातारमुपतिष्ठति

kāṃsyopadohanāṃ dhenuṃ revatyāṃ yaḥ prayacchatisā pretya kāmānādāya dātāramupatiṣṭhati

रथमश्वसमायुक्तं दत्त्वाश्विन्यां नरोत्तमःहस्त्यश्वरथसंपन्ने वर्चस्वी जायते कुले

rathamaśvasamāyuktaṃ dattvāśvinyāṃ narottamaḥhastyaśvarathasaṃpanne varcasvī jāyate kule

भरणीषु द्विजातिभ्यस्तिलधेनुं प्रदाय वैगाः सुप्रभूताः प्राप्नोति नरः प्रेत्य यशस्तथा

bharaṇīṣu dvijātibhyastiladhenuṃ pradāya vaigāḥ suprabhūtāḥ prāpnoti naraḥ pretya yaśastathā

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्येष लक्षणोद्देशः प्रोक्तो नक्षत्रयोगतःदेवक्या नारदेनेह सा स्नुषाभ्योऽब्रवीदिदम्

ityeṣa lakṣaṇoddeśaḥ prokto nakṣatrayogataḥdevakyā nāradeneha sā snuṣābhyo'bravīdidam