Parva.Adhyaya 13.67

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

तिलानां कीदृशं दानमथ दीपस्य चैव हअन्नानां वाससां चैव भूय एव ब्रवीहि मे

tilānāṃ kīdṛśaṃ dānamatha dīpasya caiva haannānāṃ vāsasāṃ caiva bhūya eva bravīhi me

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanambrāhmaṇasya ca saṃvādaṃ yamasya ca yudhiṣṭhira

मध्यदेशे महान्ग्रामो ब्राह्मणानां बभूव हगङ्गायमुनयोर्मध्ये यामुनस्य गिरेरधः

madhyadeśe mahāngrāmo brāhmaṇānāṃ babhūva hagaṅgāyamunayormadhye yāmunasya gireradhaḥ

पर्णशालेति विख्यातो रमणीयो नराधिपविद्वांसस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्मणाश्चावसंस्तदा

parṇaśāleti vikhyāto ramaṇīyo narādhipavidvāṃsastatra bhūyiṣṭhā brāhmaṇāścāvasaṃstadā

अथ प्राह यमः कंचित्पुरुषं कृष्णवाससम्रक्ताक्षमूर्ध्वरोमाणं काकजङ्घाक्षिनासिकम्

atha prāha yamaḥ kaṃcitpuruṣaṃ kṛṣṇavāsasamraktākṣamūrdhvaromāṇaṃ kākajaṅghākṣināsikam

गच्छ त्वं ब्राह्मणग्रामं ततो गत्वा तमानयअगस्त्यं गोत्रतश्चापि नामतश्चापि शर्मिणम्

gaccha tvaṃ brāhmaṇagrāmaṃ tato gatvā tamānayaagastyaṃ gotrataścāpi nāmataścāpi śarmiṇam

शमे निविष्टं विद्वांसमध्यापकमनादृतम्मा चान्यमानयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्वतः

śame niviṣṭaṃ vidvāṃsamadhyāpakamanādṛtammā cānyamānayethāstvaṃ sagotraṃ tasya pārśvataḥ

स हि तादृग्गुणस्तेन तुल्योऽध्ययनजन्मनाअपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमतातमानय यथोद्दिष्टं पूजा कार्या हि तस्य मे

sa hi tādṛgguṇastena tulyo'dhyayanajanmanāapatyeṣu tathā vṛtte samastenaiva dhīmatātamānaya yathoddiṣṭaṃ pūjā kāryā hi tasya me

स गत्वा प्रतिकूलं तच्चकार यमशासनम्तमाक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धो यमेन यः

sa gatvā pratikūlaṃ taccakāra yamaśāsanamtamākramyānayāmāsa pratiṣiddho yamena yaḥ

तस्मै यमः समुत्थाय पूजां कृत्वा च वीर्यवान्प्रोवाच नीयतामेष सोऽन्य आनीयतामिति

tasmai yamaḥ samutthāya pūjāṃ kṛtvā ca vīryavānprovāca nīyatāmeṣa so'nya ānīyatāmiti

एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन स द्विजःउवाच धर्मराजानं निर्विण्णोऽध्ययनेन वैयो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयमिहाच्युत

evamukte tu vacane dharmarājena sa dvijaḥuvāca dharmarājānaṃ nirviṇṇo'dhyayanena vaiyo me kālo bhaveccheṣastaṃ vaseyamihācyuta

यम उवाच · yama uvāca

नाहं कालस्य विहितं प्राप्नोमीह कथंचनयो हि धर्मं चरति वै तं तु जानामि केवलम्

nāhaṃ kālasya vihitaṃ prāpnomīha kathaṃcanayo hi dharmaṃ carati vai taṃ tu jānāmi kevalam

गच्छ विप्र त्वमद्यैव आलयं स्वं महाद्युतेब्रूहि वा त्वं यथा स्वैरं करवाणि किमित्युत

gaccha vipra tvamadyaiva ālayaṃ svaṃ mahādyutebrūhi vā tvaṃ yathā svairaṃ karavāṇi kimityuta

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

यत्तत्र कृत्वा सुमहत्पुण्यं स्यात्तद्ब्रवीहि मेसर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम

yattatra kṛtvā sumahatpuṇyaṃ syāttadbravīhi mesarvasya hi pramāṇaṃ tvaṃ trailokyasyāpi sattama

यम उवाच · yama uvāca

शृणु तत्त्वेन विप्रर्षे प्रदानविधिमुत्तमम्तिलाः परमकं दानं पुण्यं चैवेह शाश्वतम्

śṛṇu tattvena viprarṣe pradānavidhimuttamamtilāḥ paramakaṃ dānaṃ puṇyaṃ caiveha śāśvatam

तिलाश्च संप्रदातव्या यथाशक्ति द्विजर्षभनित्यदानात्सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत

tilāśca saṃpradātavyā yathāśakti dvijarṣabhanityadānātsarvakāmāṃstilā nirvartayantyuta

तिलाञ्श्राद्धे प्रशंसन्ति दानमेतद्ध्यनुत्तमम्तान्प्रयच्छस्व विप्रेभ्यो विधिदृष्टेन कर्मणा

tilāñśrāddhe praśaṃsanti dānametaddhyanuttamamtānprayacchasva viprebhyo vidhidṛṣṭena karmaṇā

तिला भक्षयितव्याश्च सदा त्वालभनं च तैःकार्यं सततमिच्छद्भिः श्रेयः सर्वात्मना गृहे

tilā bhakṣayitavyāśca sadā tvālabhanaṃ ca taiḥkāryaṃ satatamicchadbhiḥ śreyaḥ sarvātmanā gṛhe

तथापः सर्वदा देयाः पेयाश्चैव न संशयःपुष्करिण्यस्तडागानि कूपांश्चैवात्र खानयेत्

tathāpaḥ sarvadā deyāḥ peyāścaiva na saṃśayaḥpuṣkariṇyastaḍāgāni kūpāṃścaivātra khānayet

एतत्सुदुर्लभतरमिह लोके द्विजोत्तमआपो नित्यं प्रदेयास्ते पुण्यं ह्येतदनुत्तमम्

etatsudurlabhataramiha loke dvijottamaāpo nityaṃ pradeyāste puṇyaṃ hyetadanuttamam

प्रपाश्च कार्याः पानार्थं नित्यं ते द्विजसत्तमभुक्तेऽप्यथ प्रदेयं ते पानीयं वै विशेषतः

prapāśca kāryāḥ pānārthaṃ nityaṃ te dvijasattamabhukte'pyatha pradeyaṃ te pānīyaṃ vai viśeṣataḥ

इत्युक्ते स तदा तेन यमदूतेन वै गृहान्नीतश्चकार च तथा सर्वं तद्यमशासनम्

ityukte sa tadā tena yamadūtena vai gṛhānnītaścakāra ca tathā sarvaṃ tadyamaśāsanam

नीत्वा तं यमदूतोऽपि गृहीत्वा शर्मिणं तदाययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम्

nītvā taṃ yamadūto'pi gṛhītvā śarmiṇaṃ tadāyayau sa dharmarājāya nyavedayata cāpi tam

तं धर्मराजो धर्मज्ञं पूजयित्वा प्रतापवान्कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम्

taṃ dharmarājo dharmajñaṃ pūjayitvā pratāpavānkṛtvā ca saṃvidaṃ tena visasarja yathāgatam

तस्यापि च यमः सर्वमुपदेशं चकार हप्रत्येत्य च स तत्सर्वं चकारोक्तं यमेन तत्

tasyāpi ca yamaḥ sarvamupadeśaṃ cakāra hapratyetya ca sa tatsarvaṃ cakāroktaṃ yamena tat

तथा प्रशंसते दीपान्यमः पितृहितेप्सयातस्माद्दीपप्रदो नित्यं संतारयति वै पितॄन्

tathā praśaṃsate dīpānyamaḥ pitṛhitepsayātasmāddīpaprado nityaṃ saṃtārayati vai pitṝn

दातव्याः सततं दीपास्तस्माद्भरतसत्तमदेवानां च पितॄणां च चक्षुष्यास्ते मताः प्रभो

dātavyāḥ satataṃ dīpāstasmādbharatasattamadevānāṃ ca pitṝṇāṃ ca cakṣuṣyāste matāḥ prabho

रत्नदानं च सुमहत्पुण्यमुक्तं जनाधिपतानि विक्रीय यजते ब्राह्मणो ह्यभयंकरः

ratnadānaṃ ca sumahatpuṇyamuktaṃ janādhipatāni vikrīya yajate brāhmaṇo hyabhayaṃkaraḥ

यद्वै ददाति विप्रेभ्यो ब्राह्मणः प्रतिगृह्य वैउभयोः स्यात्तदक्षय्यं दातुरादातुरेव च

yadvai dadāti viprebhyo brāhmaṇaḥ pratigṛhya vaiubhayoḥ syāttadakṣayyaṃ dāturādātureva ca

यो ददाति स्थितः स्थित्यां तादृशाय प्रतिग्रहम्उभयोरक्षयं धर्मं तं मनुः प्राह धर्मवित्

yo dadāti sthitaḥ sthityāṃ tādṛśāya pratigrahamubhayorakṣayaṃ dharmaṃ taṃ manuḥ prāha dharmavit

वाससां तु प्रदानेन स्वदारनिरतो नरःसुवस्त्रश्च सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम

vāsasāṃ tu pradānena svadāranirato naraḥsuvastraśca suveṣaśca bhavatītyanuśuśruma

गावः सुवर्णं च तथा तिलाश्चैवानुवर्णिताःबहुशः पुरुषव्याघ्र वेदप्रामाण्यदर्शनात्

gāvaḥ suvarṇaṃ ca tathā tilāścaivānuvarṇitāḥbahuśaḥ puruṣavyāghra vedaprāmāṇyadarśanāt

विवाहांश्चैव कुर्वीत पुत्रानुत्पादयेत चपुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद्विशिष्यते

vivāhāṃścaiva kurvīta putrānutpādayeta caputralābho hi kauravya sarvalābhādviśiṣyate