Parva.Adhyaya 13.69

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्रैव कीर्त्यते सद्भिर्ब्राह्मणस्वाभिमर्शनेनृगेण सुमहत्कृच्छ्रं यदवाप्तं कुरूद्वह

atraiva kīrtyate sadbhirbrāhmaṇasvābhimarśanenṛgeṇa sumahatkṛcchraṃ yadavāptaṃ kurūdvaha

निविशन्त्यां पुरा पार्थ द्वारवत्यामिति श्रुतिःअदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृतः

niviśantyāṃ purā pārtha dvāravatyāmiti śrutiḥadṛśyata mahākūpastṛṇavīrutsamāvṛtaḥ

प्रयत्नं तत्र कुर्वाणास्तस्मात्कूपाज्जलार्थिनःश्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते

prayatnaṃ tatra kurvāṇāstasmātkūpājjalārthinaḥśrameṇa mahatā yuktāstasmiṃstoye susaṃvṛte

ददृशुस्ते महाकायं कृकलासमवस्थितम्तस्य चोद्धरणे यत्नमकुर्वंस्ते सहस्रशः

dadṛśuste mahākāyaṃ kṛkalāsamavasthitamtasya coddharaṇe yatnamakurvaṃste sahasraśaḥ

प्रग्रहैश्चर्मपट्टैश्च तं बद्ध्वा पर्वतोपमम्नाशक्नुवन्समुद्धर्तुं ततो जग्मुर्जनार्दनम्

pragrahaiścarmapaṭṭaiśca taṃ baddhvā parvatopamamnāśaknuvansamuddhartuṃ tato jagmurjanārdanam

खमावृत्योदपानस्य कृकलासः स्थितो महान्तस्य नास्ति समुद्धर्तेत्यथ कृष्णे न्यवेदयन्

khamāvṛtyodapānasya kṛkalāsaḥ sthito mahāntasya nāsti samuddhartetyatha kṛṣṇe nyavedayan

स वासुदेवेन समुद्धृतश्च; पृष्टश्च कामान्निजगाद राजानृगस्तदात्मानमथो न्यवेदय;त्पुरातनं यज्ञसहस्रयाजिनम्

sa vāsudevena samuddhṛtaśca; pṛṣṭaśca kāmānnijagāda rājānṛgastadātmānamatho nyavedaya;tpurātanaṃ yajñasahasrayājinam

तथा ब्रुवाणं तु तमाह माधवः; शुभं त्वया कर्म कृतं न पापकम्कथं भवान्दुर्गतिमीदृशीं गतो; नरेन्द्र तद्ब्रूहि किमेतदीदृशम्

tathā bruvāṇaṃ tu tamāha mādhavaḥ; śubhaṃ tvayā karma kṛtaṃ na pāpakamkathaṃ bhavāndurgatimīdṛśīṃ gato; narendra tadbrūhi kimetadīdṛśam

शतं सहस्राणि शतं गवां पुनः; पुनः शतान्यष्ट शतायुतानित्वया पुरा दत्तमितीह शुश्रुम; नृप द्विजेभ्यः क्व नु तद्गतं तव

śataṃ sahasrāṇi śataṃ gavāṃ punaḥ; punaḥ śatānyaṣṭa śatāyutānitvayā purā dattamitīha śuśruma; nṛpa dvijebhyaḥ kva nu tadgataṃ tava

नृगस्ततोऽब्रवीत्कृष्णं ब्राह्मणस्याग्निहोत्रिणःप्रोषितस्य परिभ्रष्टा गौरेका मम गोधने

nṛgastato'bravītkṛṣṇaṃ brāhmaṇasyāgnihotriṇaḥproṣitasya paribhraṣṭā gaurekā mama godhane

गवां सहस्रे संख्याता तदा सा पशुपैर्ममसा ब्राह्मणाय मे दत्ता प्रेत्यार्थमभिकाङ्क्षता

gavāṃ sahasre saṃkhyātā tadā sā paśupairmamasā brāhmaṇāya me dattā pretyārthamabhikāṅkṣatā

अपश्यत्परिमार्गंश्च तां यां परगृहे द्विजःममेयमिति चोवाच ब्राह्मणो यस्य साभवत्

apaśyatparimārgaṃśca tāṃ yāṃ paragṛhe dvijaḥmameyamiti covāca brāhmaṇo yasya sābhavat

तावुभौ समनुप्राप्तौ विवदन्तौ भृशज्वरौभवान्दाता भवान्हर्तेत्यथ तौ मां तदोचतुः

tāvubhau samanuprāptau vivadantau bhṛśajvaraubhavāndātā bhavānhartetyatha tau māṃ tadocatuḥ

शतेन शतसंख्येन गवां विनिमयेन वैयाचे प्रतिग्रहीतारं स तु मामब्रवीदिदम्

śatena śatasaṃkhyena gavāṃ vinimayena vaiyāce pratigrahītāraṃ sa tu māmabravīdidam

देशकालोपसंपन्ना दोग्ध्री क्षान्तातिवत्सलास्वादुक्षीरप्रदा धन्या मम नित्यं निवेशने

deśakālopasaṃpannā dogdhrī kṣāntātivatsalāsvādukṣīrapradā dhanyā mama nityaṃ niveśane

कृशं च भरते या गौर्मम पुत्रमपस्तनम्न सा शक्या मया हातुमित्युक्त्वा स जगाम ह

kṛśaṃ ca bharate yā gaurmama putramapastanamna sā śakyā mayā hātumityuktvā sa jagāma ha

ततस्तमपरं विप्रं याचे विनिमयेन वैगवां शतसहस्रं वै तत्कृते गृह्यतामिति

tatastamaparaṃ vipraṃ yāce vinimayena vaigavāṃ śatasahasraṃ vai tatkṛte gṛhyatāmiti

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

न राज्ञां प्रतिगृह्णामि शक्तोऽहं स्वस्य मार्गणेसैव गौर्दीयतां शीघ्रं ममेति मधुसूदन

na rājñāṃ pratigṛhṇāmi śakto'haṃ svasya mārgaṇesaiva gaurdīyatāṃ śīghraṃ mameti madhusūdana

रुक्ममश्वांश्च ददतो रजतं स्यन्दनांस्तथान जग्राह ययौ चापि तदा स ब्राह्मणर्षभः

rukmamaśvāṃśca dadato rajataṃ syandanāṃstathāna jagrāha yayau cāpi tadā sa brāhmaṇarṣabhaḥ

एतस्मिन्नेव काले तु चोदितः कालधर्मणापितृलोकमहं प्राप्य धर्मराजमुपागमम्

etasminneva kāle tu coditaḥ kāladharmaṇāpitṛlokamahaṃ prāpya dharmarājamupāgamam

यमस्तु पूजयित्वा मां ततो वचनमब्रवीत्नान्तः संख्यायते राजंस्तव पुण्यस्य कर्मणः

yamastu pūjayitvā māṃ tato vacanamabravītnāntaḥ saṃkhyāyate rājaṃstava puṇyasya karmaṇaḥ

अस्ति चैव कृतं पापमज्ञानात्तदपि त्वयाचरस्व पापं पश्चाद्वा पूर्वं वा त्वं यथेच्छसि

asti caiva kṛtaṃ pāpamajñānāttadapi tvayācarasva pāpaṃ paścādvā pūrvaṃ vā tvaṃ yathecchasi

रक्षितास्मीति चोक्तं ते प्रतिज्ञा चानृता तवब्राह्मणस्वस्य चादानं त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः

rakṣitāsmīti coktaṃ te pratijñā cānṛtā tavabrāhmaṇasvasya cādānaṃ trividhaste vyatikramaḥ

पूर्वं कृच्छ्रं चरिष्येऽहं पश्चाच्छुभमिति प्रभोधर्मराजं ब्रुवन्नेवं पतितोऽस्मि महीतले

pūrvaṃ kṛcchraṃ cariṣye'haṃ paścācchubhamiti prabhodharmarājaṃ bruvannevaṃ patito'smi mahītale

अश्रौषं प्रच्युतश्चाहं यमस्योच्चैः प्रभाषतःवासुदेवः समुद्धर्ता भविता ते जनार्दनः

aśrauṣaṃ pracyutaścāhaṃ yamasyoccaiḥ prabhāṣataḥvāsudevaḥ samuddhartā bhavitā te janārdanaḥ

पूर्णे वर्षसहस्रान्ते क्षीणे कर्मणि दुष्कृतेप्राप्स्यसे शाश्वताँल्लोकाञ्जितान्स्वेनैव कर्मणा

pūrṇe varṣasahasrānte kṣīṇe karmaṇi duṣkṛteprāpsyase śāśvatām̐llokāñjitānsvenaiva karmaṇā

कूपेऽऽत्मानमधःशीर्षमपश्यं पतितं च हतिर्यग्योनिमनुप्राप्तं न तु मामजहात्स्मृतिः

kūpe''tmānamadhaḥśīrṣamapaśyaṃ patitaṃ ca hatiryagyonimanuprāptaṃ na tu māmajahātsmṛtiḥ

त्वया तु तारितोऽस्म्यद्य किमन्यत्र तपोबलात्अनुजानीहि मां कृष्ण गच्छेयं दिवमद्य वै

tvayā tu tārito'smyadya kimanyatra tapobalātanujānīhi māṃ kṛṣṇa gaccheyaṃ divamadya vai

अनुज्ञातः स कृष्णेन नमस्कृत्य जनार्दनम्विमानं दिव्यमास्थाय ययौ दिवमरिंदम

anujñātaḥ sa kṛṣṇena namaskṛtya janārdanamvimānaṃ divyamāsthāya yayau divamariṃdama

ततस्तस्मिन्दिवं प्राप्ते नृगे भरतसत्तमवासुदेव इमं श्लोकं जगाद कुरुनन्दन

tatastasmindivaṃ prāpte nṛge bharatasattamavāsudeva imaṃ ślokaṃ jagāda kurunandana

ब्राह्मणस्वं न हर्तव्यं पुरुषेण विजानताब्राह्मणस्वं हृतं हन्ति नृगं ब्राह्मणगौरिव

brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ puruṣeṇa vijānatābrāhmaṇasvaṃ hṛtaṃ hanti nṛgaṃ brāhmaṇagauriva

सतां समागमः सद्भिर्नाफलः पार्थ विद्यतेविमुक्तं नरकात्पश्य नृगं साधुसमागमात्

satāṃ samāgamaḥ sadbhirnāphalaḥ pārtha vidyatevimuktaṃ narakātpaśya nṛgaṃ sādhusamāgamāt

प्रदानं फलवत्तत्र द्रोहस्तत्र तथाफलःअपचारं गवां तस्माद्वर्जयेत युधिष्ठिर

pradānaṃ phalavattatra drohastatra tathāphalaḥapacāraṃ gavāṃ tasmādvarjayeta yudhiṣṭhira