Parva.Adhyaya 13.8

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

के पूज्याः के नमस्कार्याः कान्नमस्यसि भारतएतन्मे सर्वमाचक्ष्व येषां स्पृहयसे नृप

ke pūjyāḥ ke namaskāryāḥ kānnamasyasi bhārataetanme sarvamācakṣva yeṣāṃ spṛhayase nṛpa

उत्तमापद्गतस्यापि यत्र ते वर्तते मनःमनुष्यलोके सर्वस्मिन्यदमुत्रेह चाप्युत

uttamāpadgatasyāpi yatra te vartate manaḥmanuṣyaloke sarvasminyadamutreha cāpyuta

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

स्पृहयामि द्विजातीनां येषां ब्रह्म परं धनम्येषां स्वप्रत्ययः स्वर्गस्तपःस्वाध्यायसाधनः

spṛhayāmi dvijātīnāṃ yeṣāṃ brahma paraṃ dhanamyeṣāṃ svapratyayaḥ svargastapaḥsvādhyāyasādhanaḥ

येषां वृद्धाश्च बालाश्च पितृपैतामहीं धुरम्उद्वहन्ति न सीदन्ति तेषां वै स्पृहयाम्यहम्

yeṣāṃ vṛddhāśca bālāśca pitṛpaitāmahīṃ dhuramudvahanti na sīdanti teṣāṃ vai spṛhayāmyaham

विद्यास्वभिविनीतानां दान्तानां मृदुभाषिणाम्श्रुतवृत्तोपपन्नानां सदाक्षरविदां सताम्

vidyāsvabhivinītānāṃ dāntānāṃ mṛdubhāṣiṇāmśrutavṛttopapannānāṃ sadākṣaravidāṃ satām

संसत्सु वदतां येषां हंसानामिव संघशःमङ्गल्यरूपा रुचिरा दिव्यजीमूतनिःस्वनाः

saṃsatsu vadatāṃ yeṣāṃ haṃsānāmiva saṃghaśaḥmaṅgalyarūpā rucirā divyajīmūtaniḥsvanāḥ

सम्यगुच्चारिता वाचः श्रूयन्ते हि युधिष्ठिरशुश्रूषमाणे नृपतौ प्रेत्य चेह सुखावहाः

samyaguccāritā vācaḥ śrūyante hi yudhiṣṭhiraśuśrūṣamāṇe nṛpatau pretya ceha sukhāvahāḥ

ये चापि तेषां श्रोतारः सदा सदसि संमताःविज्ञानगुणसंपन्नास्तेषां च स्पृहयाम्यहम्

ye cāpi teṣāṃ śrotāraḥ sadā sadasi saṃmatāḥvijñānaguṇasaṃpannāsteṣāṃ ca spṛhayāmyaham

सुसंस्कृतानि प्रयताः शुचीनि गुणवन्ति चददत्यन्नानि तृप्त्यर्थं ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिरये चापि सततं राजंस्तेषां च स्पृहयाम्यहम्

susaṃskṛtāni prayatāḥ śucīni guṇavanti cadadatyannāni tṛptyarthaṃ brāhmaṇebhyo yudhiṣṭhiraye cāpi satataṃ rājaṃsteṣāṃ ca spṛhayāmyaham

शक्यं ह्येवाहवे योद्धुं न दातुमनसूयितम्शूरा वीराश्च शतशः सन्ति लोके युधिष्ठिरतेषां संख्यायमानानां दानशूरो विशिष्यते

śakyaṃ hyevāhave yoddhuṃ na dātumanasūyitamśūrā vīrāśca śataśaḥ santi loke yudhiṣṭhirateṣāṃ saṃkhyāyamānānāṃ dānaśūro viśiṣyate

धन्यः स्यां यद्यहं भूयः सौम्य ब्राह्मणकोऽपि वाकुले जातो धर्मगतिस्तपोविद्यापरायणः

dhanyaḥ syāṃ yadyahaṃ bhūyaḥ saumya brāhmaṇako'pi vākule jāto dharmagatistapovidyāparāyaṇaḥ

न मे त्वत्तः प्रियतरो लोकेऽस्मिन्पाण्डुनन्दनत्वत्तश्च मे प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ

na me tvattaḥ priyataro loke'sminpāṇḍunandanatvattaśca me priyatarā brāhmaṇā bharatarṣabha

यथा मम प्रियतरास्त्वत्तो विप्राः कुरूद्वहतेन सत्येन गच्छेयं लोकान्यत्र स शंतनुः

yathā mama priyatarāstvatto viprāḥ kurūdvahatena satyena gaccheyaṃ lokānyatra sa śaṃtanuḥ

न मे पिता प्रियतरो ब्राह्मणेभ्यस्तथाभवत्न मे पितुः पिता वापि ये चान्येऽपि सुहृज्जनाः

na me pitā priyataro brāhmaṇebhyastathābhavatna me pituḥ pitā vāpi ye cānye'pi suhṛjjanāḥ

न हि मे वृजिनं किंचिद्विद्यते ब्राह्मणेष्विहअणु वा यदि वा स्थूलं विदितं साधुकर्मभिः

na hi me vṛjinaṃ kiṃcidvidyate brāhmaṇeṣvihaaṇu vā yadi vā sthūlaṃ viditaṃ sādhukarmabhiḥ

कर्मणा मनसा वापि वाचा वापि परंतपयन्मे कृतं ब्राह्मणेषु तेनाद्य न तपाम्यहम्

karmaṇā manasā vāpi vācā vāpi paraṃtapayanme kṛtaṃ brāhmaṇeṣu tenādya na tapāmyaham

ब्रह्मण्य इति मामाहुस्तया वाचास्मि तोषितःएतदेव पवित्रेभ्यः सर्वेभ्यः परमं स्मृतम्

brahmaṇya iti māmāhustayā vācāsmi toṣitaḥetadeva pavitrebhyaḥ sarvebhyaḥ paramaṃ smṛtam

पश्यामि लोकानमलाञ्छुचीन्ब्राह्मणयायिनःतेषु मे तात गन्तव्यमह्नाय च चिराय च

paśyāmi lokānamalāñchucīnbrāhmaṇayāyinaḥteṣu me tāta gantavyamahnāya ca cirāya ca

यथा पत्याश्रयो धर्मः स्त्रीणां लोके युधिष्ठिरस देवः सा गतिर्नान्या क्षत्रियस्य तथा द्विजाः

yathā patyāśrayo dharmaḥ strīṇāṃ loke yudhiṣṭhirasa devaḥ sā gatirnānyā kṣatriyasya tathā dvijāḥ

क्षत्रियः शतवर्षी च दशवर्षी च ब्राह्मणःपितापुत्रौ च विज्ञेयौ तयोर्हि ब्राह्मणः पिता

kṣatriyaḥ śatavarṣī ca daśavarṣī ca brāhmaṇaḥpitāputrau ca vijñeyau tayorhi brāhmaṇaḥ pitā

नारी तु पत्यभावे वै देवरं कुरुते पतिम्पृथिवी ब्राह्मणालाभे क्षत्रियं कुरुते पतिम्

nārī tu patyabhāve vai devaraṃ kurute patimpṛthivī brāhmaṇālābhe kṣatriyaṃ kurute patim

पुत्रवच्च ततो रक्ष्या उपास्या गुरुवच्च तेअग्निवच्चोपचर्या वै ब्राह्मणाः कुरुसत्तम

putravacca tato rakṣyā upāsyā guruvacca teagnivaccopacaryā vai brāhmaṇāḥ kurusattama

ऋजून्सतः सत्यशीलान्सर्वभूतहिते रतान्आशीविषानिव क्रुद्धान्द्विजानुपचरेत्सदा

ṛjūnsataḥ satyaśīlānsarvabhūtahite ratānāśīviṣāniva kruddhāndvijānupacaretsadā

तेजसस्तपसश्चैव नित्यं बिभ्येद्युधिष्ठिरउभे चैते परित्याज्ये तेजश्चैव तपस्तथा

tejasastapasaścaiva nityaṃ bibhyedyudhiṣṭhiraubhe caite parityājye tejaścaiva tapastathā

व्यवसायस्तयोः शीघ्रमुभयोरेव विद्यतेहन्युः क्रुद्धा महाराज ब्राह्मणा ये तपस्विनः

vyavasāyastayoḥ śīghramubhayoreva vidyatehanyuḥ kruddhā mahārāja brāhmaṇā ye tapasvinaḥ

भूयः स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद्यदकोपनात्कुर्यादुभयतःशेषं दत्तशेषं न शेषयेत्

bhūyaḥ syādubhayaṃ dattaṃ brāhmaṇādyadakopanātkuryādubhayataḥśeṣaṃ dattaśeṣaṃ na śeṣayet

दण्डपाणिर्यथा गोषु पालो नित्यं स्थिरो भवेत्ब्राह्मणान्ब्रह्म च तथा क्षत्रियः परिपालयेत्

daṇḍapāṇiryathā goṣu pālo nityaṃ sthiro bhavetbrāhmaṇānbrahma ca tathā kṣatriyaḥ paripālayet

पितेव पुत्रान्रक्षेथा ब्राह्मणान्ब्रह्मतेजसःगृहे चैषामवेक्षेथाः कच्चिदस्तीह जीवनम्

piteva putrānrakṣethā brāhmaṇānbrahmatejasaḥgṛhe caiṣāmavekṣethāḥ kaccidastīha jīvanam