Parva.Adhyaya 13.87

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

चातुर्वर्ण्यस्य धर्मात्मन्धर्मः प्रोक्तस्त्वयानघतथैव मे श्राद्धविधिं कृत्स्नं प्रब्रूहि पार्थिव

cāturvarṇyasya dharmātmandharmaḥ proktastvayānaghatathaiva me śrāddhavidhiṃ kṛtsnaṃ prabrūhi pārthiva

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

युधिष्ठिरेणैवमुक्तो भीष्मः शांतनवस्तदाइमं श्राद्धविधिं कृत्स्नं प्रवक्तुमुपचक्रमे

yudhiṣṭhireṇaivamukto bhīṣmaḥ śāṃtanavastadāimaṃ śrāddhavidhiṃ kṛtsnaṃ pravaktumupacakrame

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

शृणुष्वावहितो राजञ्श्राद्धकल्पमिमं शुभम्धन्यं यशस्यं पुत्रीयं पितृयज्ञं परंतप

śṛṇuṣvāvahito rājañśrāddhakalpamimaṃ śubhamdhanyaṃ yaśasyaṃ putrīyaṃ pitṛyajñaṃ paraṃtapa

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्पिशाचकिंनराणां च पूज्या वै पितरः सदा

devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasāmpiśācakiṃnarāṇāṃ ca pūjyā vai pitaraḥ sadā

पितॄन्पूज्यादितः पश्चाद्देवान्संतर्पयन्ति वैतस्मात्सर्वप्रयत्नेन पुरुषः पूजयेत्सदा

pitṝnpūjyāditaḥ paścāddevānsaṃtarpayanti vaitasmātsarvaprayatnena puruṣaḥ pūjayetsadā

अन्वाहार्यं महाराज पितॄणां श्राद्धमुच्यतेतच्चामिषेण विधिना विधिः प्रथमकल्पितः

anvāhāryaṃ mahārāja pitṝṇāṃ śrāddhamucyatetaccāmiṣeṇa vidhinā vidhiḥ prathamakalpitaḥ

सर्वेष्वहःसु प्रीयन्ते कृतैः श्राद्धैः पितामहाःप्रवक्ष्यामि तु ते सर्वांस्तिथ्यां तिथ्यां गुणागुणान्

sarveṣvahaḥsu prīyante kṛtaiḥ śrāddhaiḥ pitāmahāḥpravakṣyāmi tu te sarvāṃstithyāṃ tithyāṃ guṇāguṇān

येष्वहःसु कृतैः श्राद्धैर्यत्फलं प्राप्यतेऽनघतत्सर्वं कीर्तयिष्यामि यथावत्तन्निबोध मे

yeṣvahaḥsu kṛtaiḥ śrāddhairyatphalaṃ prāpyate'naghatatsarvaṃ kīrtayiṣyāmi yathāvattannibodha me

पितॄनर्च्य प्रतिपदि प्राप्नुयात्स्वगृहे स्त्रियःअभिरूपप्रजायिन्यो दर्शनीया बहुप्रजाः

pitṝnarcya pratipadi prāpnuyātsvagṛhe striyaḥabhirūpaprajāyinyo darśanīyā bahuprajāḥ

स्त्रियो द्वितीयां जायन्ते तृतीयायां तु वन्दिनःचतुर्थ्यां क्षुद्रपशवो भवन्ति बहवो गृहे

striyo dvitīyāṃ jāyante tṛtīyāyāṃ tu vandinaḥcaturthyāṃ kṣudrapaśavo bhavanti bahavo gṛhe

पञ्चम्यां बहवः पुत्रा जायन्ते कुर्वतां नृपकुर्वाणास्तु नराः षष्ठ्यां भवन्ति द्युतिभागिनः

pañcamyāṃ bahavaḥ putrā jāyante kurvatāṃ nṛpakurvāṇāstu narāḥ ṣaṣṭhyāṃ bhavanti dyutibhāginaḥ

कृषिभागी भवेच्छ्राद्धं कुर्वाणः सप्तमीं नृपअष्टम्यां तु प्रकुर्वाणो वाणिज्ये लाभमाप्नुयात्

kṛṣibhāgī bhavecchrāddhaṃ kurvāṇaḥ saptamīṃ nṛpaaṣṭamyāṃ tu prakurvāṇo vāṇijye lābhamāpnuyāt

नवम्यां कुर्वतः श्राद्धं भवत्येकशफं बहुविवर्धन्ते तु दशमीं गावः श्राद्धानि कुर्वतः

navamyāṃ kurvataḥ śrāddhaṃ bhavatyekaśaphaṃ bahuvivardhante tu daśamīṃ gāvaḥ śrāddhāni kurvataḥ

कुप्यभागी भवेन्मर्त्यः कुर्वन्नेकादशीं नृपब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रा जायन्ते तस्य वेश्मनि

kupyabhāgī bhavenmartyaḥ kurvannekādaśīṃ nṛpabrahmavarcasvinaḥ putrā jāyante tasya veśmani

द्वादश्यामीहमानस्य नित्यमेव प्रदृश्यतेरजतं बहु चित्रं च सुवर्णं च मनोरमम्

dvādaśyāmīhamānasya nityameva pradṛśyaterajataṃ bahu citraṃ ca suvarṇaṃ ca manoramam

ज्ञातीनां तु भवेच्छ्रेष्ठः कुर्वञ्श्राद्धं त्रयोदशीम्अवश्यं तु युवानोऽस्य प्रमीयन्ते नरा गृहे

jñātīnāṃ tu bhavecchreṣṭhaḥ kurvañśrāddhaṃ trayodaśīmavaśyaṃ tu yuvāno'sya pramīyante narā gṛhe

युद्धभागी भवेन्मर्त्यः श्राद्धं कुर्वंश्चतुर्दशीम्अमावास्यां तु निवपन्सर्वान्कामानवाप्नुयात्

yuddhabhāgī bhavenmartyaḥ śrāddhaṃ kurvaṃścaturdaśīmamāvāsyāṃ tu nivapansarvānkāmānavāpnuyāt

कृष्णपक्षे दशम्यादौ वर्जयित्वा चतुर्दशीम्श्राद्धकर्मणि तिथ्यः स्युः प्रशस्ता न तथेतराः

kṛṣṇapakṣe daśamyādau varjayitvā caturdaśīmśrāddhakarmaṇi tithyaḥ syuḥ praśastā na tathetarāḥ

यथा चैवापरः पक्षः पूर्वपक्षाद्विशिष्यतेतथा श्राद्धस्य पूर्वाह्णादपराह्णो विशिष्यते

yathā caivāparaḥ pakṣaḥ pūrvapakṣādviśiṣyatetathā śrāddhasya pūrvāhṇādaparāhṇo viśiṣyate