Parva.Adhyaya 13.86

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

उक्ताः पितामहेनेह सुवर्णस्य विधानतःविस्तरेण प्रदानस्य ये गुणाः श्रुतिलक्षणाः

uktāḥ pitāmaheneha suvarṇasya vidhānataḥvistareṇa pradānasya ye guṇāḥ śrutilakṣaṇāḥ

यत्तु कारणमुत्पत्तेः सुवर्णस्येह कीर्तितम्स कथं तारकः प्राप्तो निधनं तद्ब्रवीहि मे

yattu kāraṇamutpatteḥ suvarṇasyeha kīrtitamsa kathaṃ tārakaḥ prāpto nidhanaṃ tadbravīhi me

उक्तः स देवतानां हि अवध्य इति पार्थिवन च तस्येह ते मृत्युर्विस्तरेण प्रकीर्तितः

uktaḥ sa devatānāṃ hi avadhya iti pārthivana ca tasyeha te mṛtyurvistareṇa prakīrtitaḥ

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तः कुरुकुलोद्वहकार्त्स्न्येन तारकवधं परं कौतूहलं हि मे

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tvattaḥ kurukulodvahakārtsnyena tārakavadhaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

विपन्नकृत्या राजेन्द्र देवता ऋषयस्तथाकृत्तिकाश्चोदयामासुरपत्यभरणाय वै

vipannakṛtyā rājendra devatā ṛṣayastathākṛttikāścodayāmāsurapatyabharaṇāya vai

न देवतानां काचिद्धि समर्था जातवेदसःएकापि शक्ता तं गर्भं संधारयितुमोजसा

na devatānāṃ kāciddhi samarthā jātavedasaḥekāpi śaktā taṃ garbhaṃ saṃdhārayitumojasā

षण्णां तासां ततः प्रीतः पावको गर्भधारणात्स्वेन तेजोविसर्गेण वीर्येण परमेण च

ṣaṇṇāṃ tāsāṃ tataḥ prītaḥ pāvako garbhadhāraṇātsvena tejovisargeṇa vīryeṇa parameṇa ca

तास्तु षट्कृत्तिका गर्भं पुपुषुर्जातवेदसःषट्सु वर्त्मसु तेजोऽग्नेः सकलं निहितं प्रभो

tāstu ṣaṭkṛttikā garbhaṃ pupuṣurjātavedasaḥṣaṭsu vartmasu tejo'gneḥ sakalaṃ nihitaṃ prabho

ततस्ता वर्धमानस्य कुमारस्य महात्मनःतेजसाभिपरीताङ्ग्यो न क्वचिच्छर्म लेभिरे

tatastā vardhamānasya kumārasya mahātmanaḥtejasābhiparītāṅgyo na kvaciccharma lebhire

ततस्तेजःपरीताङ्ग्यः सर्वाः काल उपस्थितेसमं गर्भं सुषुविरे कृत्तिकास्ता नरर्षभ

tatastejaḥparītāṅgyaḥ sarvāḥ kāla upasthitesamaṃ garbhaṃ suṣuvire kṛttikāstā nararṣabha

ततस्तं षडधिष्ठानं गर्भमेकत्वमागतम्पृथिवी प्रतिजग्राह कान्तीपुरसमीपतः

tatastaṃ ṣaḍadhiṣṭhānaṃ garbhamekatvamāgatampṛthivī pratijagrāha kāntīpurasamīpataḥ

स गर्भो दिव्यसंस्थानो दीप्तिमान्पावकप्रभःदिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधे प्रियदर्शनः

sa garbho divyasaṃsthāno dīptimānpāvakaprabhaḥdivyaṃ śaravaṇaṃ prāpya vavṛdhe priyadarśanaḥ

ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालं वह्निसमद्युतिम्जातस्नेहाश्च सौहार्दात्पुपुषुः स्तन्यविस्रवैः

dadṛśuḥ kṛttikāstaṃ tu bālaṃ vahnisamadyutimjātasnehāśca sauhārdātpupuṣuḥ stanyavisravaiḥ

अभवत्कार्त्तिकेयः स त्रैलोक्ये सचराचरेस्कन्नत्वात्स्कन्दतां चाप गुहावासाद्गुहोऽभवत्

abhavatkārttikeyaḥ sa trailokye sacarācareskannatvātskandatāṃ cāpa guhāvāsādguho'bhavat

ततो देवास्त्रयस्त्रिंशद्दिशश्च सदिगीश्वराःरुद्रो धाता च विष्णुश्च यज्ञः पूषार्यमा भगः

tato devāstrayastriṃśaddiśaśca sadigīśvarāḥrudro dhātā ca viṣṇuśca yajñaḥ pūṣāryamā bhagaḥ

अंशो मित्रश्च साध्याश्च वसवो वासवोऽश्विनौआपो वायुर्नभश्चन्द्रो नक्षत्राणि ग्रहा रविः

aṃśo mitraśca sādhyāśca vasavo vāsavo'śvinauāpo vāyurnabhaścandro nakṣatrāṇi grahā raviḥ

पृथग्भूतानि चान्यानि यानि देवार्पणानि वैआजग्मुस्तत्र तं द्रष्टुं कुमारं ज्वलनात्मजम्ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव गन्धर्वाश्च जगुस्तथा

pṛthagbhūtāni cānyāni yāni devārpaṇāni vaiājagmustatra taṃ draṣṭuṃ kumāraṃ jvalanātmajamṛṣayastuṣṭuvuścaiva gandharvāśca jagustathā

षडाननं कुमारं तं द्विषडक्षं द्विजप्रियम्पीनांसं द्वादशभुजं पावकादित्यवर्चसम्

ṣaḍānanaṃ kumāraṃ taṃ dviṣaḍakṣaṃ dvijapriyampīnāṃsaṃ dvādaśabhujaṃ pāvakādityavarcasam

शयानं शरगुल्मस्थं दृष्ट्वा देवाः सहर्षिभिःलेभिरे परमं हर्षं मेनिरे चासुरं हतम्

śayānaṃ śaragulmasthaṃ dṛṣṭvā devāḥ saharṣibhiḥlebhire paramaṃ harṣaṃ menire cāsuraṃ hatam

ततो देवाः प्रियाण्यस्य सर्व एव समाचरन्क्रीडतः क्रीडनीयानि ददुः पक्षिगणांश्च ह

tato devāḥ priyāṇyasya sarva eva samācarankrīḍataḥ krīḍanīyāni daduḥ pakṣigaṇāṃśca ha

सुपर्णोऽस्य ददौ पत्रं मयूरं चित्रबर्हिणम्राक्षसाश्च ददुस्तस्मै वराहमहिषावुभौ

suparṇo'sya dadau patraṃ mayūraṃ citrabarhiṇamrākṣasāśca dadustasmai varāhamahiṣāvubhau

कुक्कुटं चाग्निसंकाशं प्रददौ वरुणः स्वयम्चन्द्रमाः प्रददौ मेषमादित्यो रुचिरां प्रभाम्

kukkuṭaṃ cāgnisaṃkāśaṃ pradadau varuṇaḥ svayamcandramāḥ pradadau meṣamādityo rucirāṃ prabhām

गवां माता च गा देवी ददौ शतसहस्रशःछागमग्निर्गुणोपेतमिला पुष्पफलं बहु

gavāṃ mātā ca gā devī dadau śatasahasraśaḥchāgamagnirguṇopetamilā puṣpaphalaṃ bahu

सुधन्वा शकटं चैव रथं चामितकूबरम्वरुणो वारुणान्दिव्यान्भुजंगान्प्रददौ शुभान्सिंहान्सुरेन्द्रो व्याघ्रांश्च द्वीपिनोऽन्यांश्च दंष्ट्रिणः

sudhanvā śakaṭaṃ caiva rathaṃ cāmitakūbaramvaruṇo vāruṇāndivyānbhujaṃgānpradadau śubhānsiṃhānsurendro vyāghrāṃśca dvīpino'nyāṃśca daṃṣṭriṇaḥ

श्वापदांश्च बहून्घोरांश्छत्राणि विविधानि चराक्षसासुरसंघाश्च येऽनुजग्मुस्तमीश्वरम्

śvāpadāṃśca bahūnghorāṃśchatrāṇi vividhāni carākṣasāsurasaṃghāśca ye'nujagmustamīśvaram

वर्धमानं तु तं दृष्ट्वा प्रार्थयामास तारकःउपायैर्बहुभिर्हन्तुं नाशकच्चापि तं विभुम्

vardhamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā prārthayāmāsa tārakaḥupāyairbahubhirhantuṃ nāśakaccāpi taṃ vibhum

सेनापत्येन तं देवाः पूजयित्वा गुहालयम्शशंसुर्विप्रकारं तं तस्मै तारककारितम्

senāpatyena taṃ devāḥ pūjayitvā guhālayamśaśaṃsurviprakāraṃ taṃ tasmai tārakakāritam

स विवृद्धो महावीर्यो देवसेनापतिः प्रभुःजघानामोघया शक्त्या दानवं तारकं गुहः

sa vivṛddho mahāvīryo devasenāpatiḥ prabhuḥjaghānāmoghayā śaktyā dānavaṃ tārakaṃ guhaḥ

तेन तस्मिन्कुमारेण क्रीडता निहतेऽसुरेसुरेन्द्रः स्थापितो राज्ये देवानां पुनरीश्वरः

tena tasminkumāreṇa krīḍatā nihate'suresurendraḥ sthāpito rājye devānāṃ punarīśvaraḥ

स सेनापतिरेवाथ बभौ स्कन्दः प्रतापवान्ईशो गोप्ता च देवानां प्रियकृच्छंकरस्य च

sa senāpatirevātha babhau skandaḥ pratāpavānīśo goptā ca devānāṃ priyakṛcchaṃkarasya ca

हिरण्यमूर्तिर्भगवानेष एव च पावकिःसदा कुमारो देवानां सेनापत्यमवाप्तवान्

hiraṇyamūrtirbhagavāneṣa eva ca pāvakiḥsadā kumāro devānāṃ senāpatyamavāptavān

तस्मात्सुवर्णं मङ्गल्यं रत्नमक्षय्यमुत्तमम्सहजं कार्त्तिकेयस्य वह्नेस्तेजः परं मतम्

tasmātsuvarṇaṃ maṅgalyaṃ ratnamakṣayyamuttamamsahajaṃ kārttikeyasya vahnestejaḥ paraṃ matam

एवं रामाय कौरव्य वसिष्ठोऽकथयत्पुरातस्मात्सुवर्णदानाय प्रयतस्व नराधिप

evaṃ rāmāya kauravya vasiṣṭho'kathayatpurātasmātsuvarṇadānāya prayatasva narādhipa

रामः सुवर्णं दत्त्वा हि विमुक्तः सर्वकिल्बिषैःत्रिविष्टपे महत्स्थानमवापासुलभं नरैः

rāmaḥ suvarṇaṃ dattvā hi vimuktaḥ sarvakilbiṣaiḥtriviṣṭape mahatsthānamavāpāsulabhaṃ naraiḥ