Parva.Adhyaya 14.16

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

सभायां वसतोस्तस्यां निहत्यारीन्महात्मनोःकेशवार्जुनयोः का नु कथा समभवद्द्विज

sabhāyāṃ vasatostasyāṃ nihatyārīnmahātmanoḥkeśavārjunayoḥ kā nu kathā samabhavaddvija

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कृष्णेन सहितः पार्थः स्वराज्यं प्राप्य केवलम्तस्यां सभायां रम्यायां विजहार मुदा युतः

kṛṣṇena sahitaḥ pārthaḥ svarājyaṃ prāpya kevalamtasyāṃ sabhāyāṃ ramyāyāṃ vijahāra mudā yutaḥ

ततः कंचित्सभोद्देशं स्वर्गोद्देशसमं नृपयदृच्छया तौ मुदितौ जग्मतुः स्वजनावृतौ

tataḥ kaṃcitsabhoddeśaṃ svargoddeśasamaṃ nṛpayadṛcchayā tau muditau jagmatuḥ svajanāvṛtau

ततः प्रतीतः कृष्णेन सहितः पाण्डवोऽर्जुनःनिरीक्ष्य तां सभां रम्यामिदं वचनमब्रवीत्

tataḥ pratītaḥ kṛṣṇena sahitaḥ pāṇḍavo'rjunaḥnirīkṣya tāṃ sabhāṃ ramyāmidaṃ vacanamabravīt

विदितं ते महाबाहो संग्रामे समुपस्थितेमाहात्म्यं देवकीमातस्तच्च ते रूपमैश्वरम्

viditaṃ te mahābāho saṃgrāme samupasthitemāhātmyaṃ devakīmātastacca te rūpamaiśvaram

यत्तु तद्भवता प्रोक्तं तदा केशव सौहृदात्तत्सर्वं पुरुषव्याघ्र नष्टं मे नष्टचेतसः

yattu tadbhavatā proktaṃ tadā keśava sauhṛdāttatsarvaṃ puruṣavyāghra naṣṭaṃ me naṣṭacetasaḥ

मम कौतूहलं त्वस्ति तेष्वर्थेषु पुनः प्रभोभवांश्च द्वारकां गन्ता नचिरादिव माधव

mama kautūhalaṃ tvasti teṣvartheṣu punaḥ prabhobhavāṃśca dvārakāṃ gantā nacirādiva mādhava

एवमुक्तस्ततः कृष्णः फल्गुनं प्रत्यभाषतपरिष्वज्य महातेजा वचनं वदतां वरः

evamuktastataḥ kṛṣṇaḥ phalgunaṃ pratyabhāṣatapariṣvajya mahātejā vacanaṃ vadatāṃ varaḥ

श्रावितस्त्वं मया गुह्यं ज्ञापितश्च सनातनम्धर्मं स्वरूपिणं पार्थ सर्वलोकांश्च शाश्वतान्

śrāvitastvaṃ mayā guhyaṃ jñāpitaśca sanātanamdharmaṃ svarūpiṇaṃ pārtha sarvalokāṃśca śāśvatān

अबुद्ध्वा यन्न गृह्णीथास्तन्मे सुमहदप्रियम्नूनमश्रद्दधानोऽसि दुर्मेधाश्चासि पाण्डव

abuddhvā yanna gṛhṇīthāstanme sumahadapriyamnūnamaśraddadhāno'si durmedhāścāsi pāṇḍava

स हि धर्मः सुपर्याप्तो ब्रह्मणः पदवेदनेन शक्यं तन्मया भूयस्तथा वक्तुमशेषतः

sa hi dharmaḥ suparyāpto brahmaṇaḥ padavedanena śakyaṃ tanmayā bhūyastathā vaktumaśeṣataḥ

परं हि ब्रह्म कथितं योगयुक्तेन तन्मयाइतिहासं तु वक्ष्यामि तस्मिन्नर्थे पुरातनम्

paraṃ hi brahma kathitaṃ yogayuktena tanmayāitihāsaṃ tu vakṣyāmi tasminnarthe purātanam

यथा तां बुद्धिमास्थाय गतिमग्र्यां गमिष्यसिशृणु धर्मभृतां श्रेष्ठ गदतः सर्वमेव मे

yathā tāṃ buddhimāsthāya gatimagryāṃ gamiṣyasiśṛṇu dharmabhṛtāṃ śreṣṭha gadataḥ sarvameva me

आगच्छद्ब्राह्मणः कश्चित्स्वर्गलोकादरिंदमब्रह्मलोकाच्च दुर्धर्षः सोऽस्माभिः पूजितोऽभवत्

āgacchadbrāhmaṇaḥ kaścitsvargalokādariṃdamabrahmalokācca durdharṣaḥ so'smābhiḥ pūjito'bhavat

अस्माभिः परिपृष्टश्च यदाह भरतर्षभदिव्येन विधिना पार्थ तच्छृणुष्वाविचारयन्

asmābhiḥ paripṛṣṭaśca yadāha bharatarṣabhadivyena vidhinā pārtha tacchṛṇuṣvāvicārayan

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

मोक्षधर्मं समाश्रित्य कृष्ण यन्मानुपृच्छसिभूतानामनुकम्पार्थं यन्मोहच्छेदनं प्रभो

mokṣadharmaṃ samāśritya kṛṣṇa yanmānupṛcchasibhūtānāmanukampārthaṃ yanmohacchedanaṃ prabho

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावन्मधुसूदनशृणुष्वावहितो भूत्वा गदतो मम माधव

tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi yathāvanmadhusūdanaśṛṇuṣvāvahito bhūtvā gadato mama mādhava

कश्चिद्विप्रस्तपोयुक्तः काश्यपो धर्मवित्तमःआससाद द्विजं कंचिद्धर्माणामागतागमम्

kaścidviprastapoyuktaḥ kāśyapo dharmavittamaḥāsasāda dvijaṃ kaṃciddharmāṇāmāgatāgamam

गतागते सुबहुशो ज्ञानविज्ञानपारगम्लोकतत्त्वार्थकुशलं ज्ञातारं सुखदुःखयोः

gatāgate subahuśo jñānavijñānapāragamlokatattvārthakuśalaṃ jñātāraṃ sukhaduḥkhayoḥ

जातीमरणतत्त्वज्ञं कोविदं पुण्यपापयोःद्रष्टारमुच्चनीचानां कर्मभिर्देहिनां गतिम्

jātīmaraṇatattvajñaṃ kovidaṃ puṇyapāpayoḥdraṣṭāramuccanīcānāṃ karmabhirdehināṃ gatim

चरन्तं मुक्तवत्सिद्धं प्रशान्तं संयतेन्द्रियम्दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या क्रममाणं च सर्वशः

carantaṃ muktavatsiddhaṃ praśāntaṃ saṃyatendriyamdīpyamānaṃ śriyā brāhmyā kramamāṇaṃ ca sarvaśaḥ

अन्तर्धानगतिज्ञं च श्रुत्वा तत्त्वेन काश्यपःतथैवान्तर्हितैः सिद्धैर्यान्तं चक्रधरैः सह

antardhānagatijñaṃ ca śrutvā tattvena kāśyapaḥtathaivāntarhitaiḥ siddhairyāntaṃ cakradharaiḥ saha

संभाषमाणमेकान्ते समासीनं च तैः सहयदृच्छया च गच्छन्तमसक्तं पवनं यथा

saṃbhāṣamāṇamekānte samāsīnaṃ ca taiḥ sahayadṛcchayā ca gacchantamasaktaṃ pavanaṃ yathā

तं समासाद्य मेधावी स तदा द्विजसत्तमःचरणौ धर्मकामो वै तपस्वी सुसमाहितःप्रतिपेदे यथान्यायं भक्त्या परमया युतः

taṃ samāsādya medhāvī sa tadā dvijasattamaḥcaraṇau dharmakāmo vai tapasvī susamāhitaḥpratipede yathānyāyaṃ bhaktyā paramayā yutaḥ

विस्मितश्चाद्भुतं दृष्ट्वा काश्यपस्तं द्विजोत्तमम्परिचारेण महता गुरुं वैद्यमतोषयत्

vismitaścādbhutaṃ dṛṣṭvā kāśyapastaṃ dvijottamamparicāreṇa mahatā guruṃ vaidyamatoṣayat

प्रीतात्मा चोपपन्नश्च श्रुतचारित्रसंयुतःभावेन तोषयच्चैनं गुरुवृत्त्या परंतपः

prītātmā copapannaśca śrutacāritrasaṃyutaḥbhāvena toṣayaccainaṃ guruvṛttyā paraṃtapaḥ

तस्मै तुष्टः स शिष्याय प्रसन्नोऽथाब्रवीद्गुरुःसिद्धिं परामभिप्रेक्ष्य शृणु तन्मे जनार्दन

tasmai tuṣṭaḥ sa śiṣyāya prasanno'thābravīdguruḥsiddhiṃ parāmabhiprekṣya śṛṇu tanme janārdana

विविधैः कर्मभिस्तात पुण्ययोगैश्च केवलैःगच्छन्तीह गतिं मर्त्या देवलोकेऽपि च स्थितिम्

vividhaiḥ karmabhistāta puṇyayogaiśca kevalaiḥgacchantīha gatiṃ martyā devaloke'pi ca sthitim

न क्वचित्सुखमत्यन्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिःस्थानाच्च महतो भ्रंशो दुःखलब्धात्पुनः पुनः

na kvacitsukhamatyantaṃ na kvacicchāśvatī sthitiḥsthānācca mahato bhraṃśo duḥkhalabdhātpunaḥ punaḥ

अशुभा गतयः प्राप्ताः कष्टा मे पापसेवनात्काममन्युपरीतेन तृष्णया मोहितेन च

aśubhā gatayaḥ prāptāḥ kaṣṭā me pāpasevanātkāmamanyuparītena tṛṣṇayā mohitena ca

पुनः पुनश्च मरणं जन्म चैव पुनः पुनःआहारा विविधा भुक्ताः पीता नानाविधाः स्तनाः

punaḥ punaśca maraṇaṃ janma caiva punaḥ punaḥāhārā vividhā bhuktāḥ pītā nānāvidhāḥ stanāḥ

मातरो विविधा दृष्टाः पितरश्च पृथग्विधाःसुखानि च विचित्राणि दुःखानि च मयानघ

mātaro vividhā dṛṣṭāḥ pitaraśca pṛthagvidhāḥsukhāni ca vicitrāṇi duḥkhāni ca mayānagha

प्रियैर्विवासो बहुशः संवासश्चाप्रियैः सहधननाशश्च संप्राप्तो लब्ध्वा दुःखेन तद्धनम्

priyairvivāso bahuśaḥ saṃvāsaścāpriyaiḥ sahadhananāśaśca saṃprāpto labdhvā duḥkhena taddhanam

अवमानाः सुकष्टाश्च परतः स्वजनात्तथाशारीरा मानसाश्चापि वेदना भृशदारुणाः

avamānāḥ sukaṣṭāśca parataḥ svajanāttathāśārīrā mānasāścāpi vedanā bhṛśadāruṇāḥ

प्राप्ता विमाननाश्चोग्रा वधबन्धाश्च दारुणाःपतनं निरये चैव यातनाश्च यमक्षये

prāptā vimānanāścogrā vadhabandhāśca dāruṇāḥpatanaṃ niraye caiva yātanāśca yamakṣaye

जरा रोगाश्च सततं वासनानि च भूरिशःलोकेऽस्मिन्ननुभूतानि द्वंद्वजानि भृशं मया

jarā rogāśca satataṃ vāsanāni ca bhūriśaḥloke'sminnanubhūtāni dvaṃdvajāni bhṛśaṃ mayā

ततः कदाचिन्निर्वेदान्निकारान्निकृतेन चलोकतन्त्रं परित्यक्तं दुःखार्तेन भृशं मयाततः सिद्धिरियं प्राप्ता प्रसादादात्मनो मया

tataḥ kadācinnirvedānnikārānnikṛtena calokatantraṃ parityaktaṃ duḥkhārtena bhṛśaṃ mayātataḥ siddhiriyaṃ prāptā prasādādātmano mayā

नाहं पुनरिहागन्ता लोकानालोकयाम्यहम्आ सिद्धेरा प्रजासर्गादात्मनो मे गतिः शुभा

nāhaṃ punarihāgantā lokānālokayāmyahamā siddherā prajāsargādātmano me gatiḥ śubhā

उपलब्धा द्विजश्रेष्ठ तथेयं सिद्धिरुत्तमाइतः परं गमिष्यामि ततः परतरं पुनःब्रह्मणः पदमव्यग्रं मा ते भूदत्र संशयः

upalabdhā dvijaśreṣṭha tatheyaṃ siddhiruttamāitaḥ paraṃ gamiṣyāmi tataḥ parataraṃ punaḥbrahmaṇaḥ padamavyagraṃ mā te bhūdatra saṃśayaḥ

नाहं पुनरिहागन्ता मर्त्यलोकं परंतपप्रीतोऽस्मि ते महाप्राज्ञ ब्रूहि किं करवाणि ते

nāhaṃ punarihāgantā martyalokaṃ paraṃtapaprīto'smi te mahāprājña brūhi kiṃ karavāṇi te

यदीप्सुरुपपन्नस्त्वं तस्य कालोऽयमागतःअभिजाने च तदहं यदर्थं मा त्वमागतःअचिरात्तु गमिष्यामि येनाहं त्वामचूचुदम्

yadīpsurupapannastvaṃ tasya kālo'yamāgataḥabhijāne ca tadahaṃ yadarthaṃ mā tvamāgataḥacirāttu gamiṣyāmi yenāhaṃ tvāmacūcudam

भृशं प्रीतोऽस्मि भवतश्चारित्रेण विचक्षणपरिपृच्छ यावद्भवते भाषेयं यत्तवेप्सितम्

bhṛśaṃ prīto'smi bhavataścāritreṇa vicakṣaṇaparipṛccha yāvadbhavate bhāṣeyaṃ yattavepsitam

बहु मन्ये च ते बुद्धिं भृशं संपूजयामि चयेनाहं भवता बुद्धो मेधावी ह्यसि काश्यप

bahu manye ca te buddhiṃ bhṛśaṃ saṃpūjayāmi cayenāhaṃ bhavatā buddho medhāvī hyasi kāśyapa