Parva.Adhyaya 14.18

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

शुभानामशुभानां च नेह नाशोऽस्ति कर्मणाम्प्राप्य प्राप्य तु पच्यन्ते क्षेत्रं क्षेत्रं तथा तथा

śubhānāmaśubhānāṃ ca neha nāśo'sti karmaṇāmprāpya prāpya tu pacyante kṣetraṃ kṣetraṃ tathā tathā

यथा प्रसूयमानस्तु फली दद्यात्फलं बहुतथा स्याद्विपुलं पुण्यं शुद्धेन मनसा कृतम्

yathā prasūyamānastu phalī dadyātphalaṃ bahutathā syādvipulaṃ puṇyaṃ śuddhena manasā kṛtam

पापं चापि तथैव स्यात्पापेन मनसा कृतम्पुरोधाय मनो हीह कर्मण्यात्मा प्रवर्तते

pāpaṃ cāpi tathaiva syātpāpena manasā kṛtampurodhāya mano hīha karmaṇyātmā pravartate

यथा कर्मसमादिष्टं काममन्युसमावृतःनरो गर्भं प्रविशति तच्चापि शृणु चोत्तरम्

yathā karmasamādiṣṭaṃ kāmamanyusamāvṛtaḥnaro garbhaṃ praviśati taccāpi śṛṇu cottaram

शुक्रं शोणितसंसृष्टं स्त्रिया गर्भाशयं गतम्क्षेत्रं कर्मजमाप्नोति शुभं वा यदि वाशुभम्

śukraṃ śoṇitasaṃsṛṣṭaṃ striyā garbhāśayaṃ gatamkṣetraṃ karmajamāpnoti śubhaṃ vā yadi vāśubham

सौक्ष्म्यादव्यक्तभावाच्च न स क्वचन सज्जतेसंप्राप्य ब्रह्मणः कायं तस्मात्तद्ब्रह्म शाश्वतम्तद्बीजं सर्वभूतानां तेन जीवन्ति जन्तवः

saukṣmyādavyaktabhāvācca na sa kvacana sajjatesaṃprāpya brahmaṇaḥ kāyaṃ tasmāttadbrahma śāśvatamtadbījaṃ sarvabhūtānāṃ tena jīvanti jantavaḥ

स जीवः सर्वगात्राणि गर्भस्याविश्य भागशःदधाति चेतसा सद्यः प्राणस्थानेष्ववस्थितःततः स्पन्दयतेऽङ्गानि स गर्भश्चेतनान्वितः

sa jīvaḥ sarvagātrāṇi garbhasyāviśya bhāgaśaḥdadhāti cetasā sadyaḥ prāṇasthāneṣvavasthitaḥtataḥ spandayate'ṅgāni sa garbhaścetanānvitaḥ

यथा हि लोहनिष्यन्दो निषिक्तो बिम्बविग्रहम्उपैति तद्वज्जानीहि गर्भे जीवप्रवेशनम्

yathā hi lohaniṣyando niṣikto bimbavigrahamupaiti tadvajjānīhi garbhe jīvapraveśanam

लोहपिण्डं यथा वह्निः प्रविशत्यभितापयन्तथा त्वमपि जानीहि गर्भे जीवोपपादनम्

lohapiṇḍaṃ yathā vahniḥ praviśatyabhitāpayantathā tvamapi jānīhi garbhe jīvopapādanam

यथा च दीपः शरणं दीप्यमानः प्रकाशयेत्एवमेव शरीराणि प्रकाशयति चेतना

yathā ca dīpaḥ śaraṇaṃ dīpyamānaḥ prakāśayetevameva śarīrāṇi prakāśayati cetanā

यद्यच्च कुरुते कर्म शुभं वा यदि वाशुभम्पूर्वदेहकृतं सर्वमवश्यमुपभुज्यते

yadyacca kurute karma śubhaṃ vā yadi vāśubhampūrvadehakṛtaṃ sarvamavaśyamupabhujyate

ततस्तत्क्षीयते चैव पुनश्चान्यत्प्रचीयतेयावत्तन्मोक्षयोगस्थं धर्मं नैवावबुध्यते

tatastatkṣīyate caiva punaścānyatpracīyateyāvattanmokṣayogasthaṃ dharmaṃ naivāvabudhyate

तत्र धर्मं प्रवक्ष्यामि सुखी भवति येन वैआवर्तमानो जातीषु तथान्योन्यासु सत्तम

tatra dharmaṃ pravakṣyāmi sukhī bhavati yena vaiāvartamāno jātīṣu tathānyonyāsu sattama

दानं व्रतं ब्रह्मचर्यं यथोक्तव्रतधारणम्दमः प्रशान्तता चैव भूतानां चानुकम्पनम्

dānaṃ vrataṃ brahmacaryaṃ yathoktavratadhāraṇamdamaḥ praśāntatā caiva bhūtānāṃ cānukampanam

संयमश्चानृशंस्यं च परस्वादानवर्जनम्व्यलीकानामकरणं भूतानां यत्र सा भुवि

saṃyamaścānṛśaṃsyaṃ ca parasvādānavarjanamvyalīkānāmakaraṇaṃ bhūtānāṃ yatra sā bhuvi

मातापित्रोश्च शुश्रूषा देवतातिथिपूजनम्गुरुपूजा घृणा शौचं नित्यमिन्द्रियसंयमः

mātāpitrośca śuśrūṣā devatātithipūjanamgurupūjā ghṛṇā śaucaṃ nityamindriyasaṃyamaḥ

प्रवर्तनं शुभानां च तत्सतां वृत्तमुच्यतेततो धर्मः प्रभवति यः प्रजाः पाति शाश्वतीः

pravartanaṃ śubhānāṃ ca tatsatāṃ vṛttamucyatetato dharmaḥ prabhavati yaḥ prajāḥ pāti śāśvatīḥ

एवं सत्सु सदा पश्येत्तत्र ह्येषा ध्रुवा स्थितिःआचारो धर्ममाचष्टे यस्मिन्सन्तो व्यवस्थिताः

evaṃ satsu sadā paśyettatra hyeṣā dhruvā sthitiḥācāro dharmamācaṣṭe yasminsanto vyavasthitāḥ

तेषु तद्धर्मनिक्षिप्तं यः स धर्मः सनातनःयस्तं समभिपद्येत न स दुर्गतिमाप्नुयात्

teṣu taddharmanikṣiptaṃ yaḥ sa dharmaḥ sanātanaḥyastaṃ samabhipadyeta na sa durgatimāpnuyāt

अतो नियम्यते लोकः प्रमुह्य धर्मवर्त्मसुयस्तु योगी च मुक्तश्च स एतेभ्यो विशिष्यते

ato niyamyate lokaḥ pramuhya dharmavartmasuyastu yogī ca muktaśca sa etebhyo viśiṣyate

वर्तमानस्य धर्मेण पुरुषस्य यथा तथासंसारतारणं ह्यस्य कालेन महता भवेत्

vartamānasya dharmeṇa puruṣasya yathā tathāsaṃsāratāraṇaṃ hyasya kālena mahatā bhavet

एवं पूर्वकृतं कर्म सर्वो जन्तुर्निषेवतेसर्वं तत्कारणं येन निकृतोऽयमिहागतः

evaṃ pūrvakṛtaṃ karma sarvo janturniṣevatesarvaṃ tatkāraṇaṃ yena nikṛto'yamihāgataḥ

शरीरग्रहणं चास्य केन पूर्वं प्रकल्पितम्इत्येवं संशयो लोके तच्च वक्ष्याम्यतः परम्

śarīragrahaṇaṃ cāsya kena pūrvaṃ prakalpitamityevaṃ saṃśayo loke tacca vakṣyāmyataḥ param

शरीरमात्मनः कृत्वा सर्वभूतपितामहःत्रैलोक्यमसृजद्ब्रह्मा कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम्

śarīramātmanaḥ kṛtvā sarvabhūtapitāmahaḥtrailokyamasṛjadbrahmā kṛtsnaṃ sthāvarajaṅgamam

ततः प्रधानमसृजच्चेतना सा शरीरिणाम्यया सर्वमिदं व्याप्तं यां लोके परमां विदुः

tataḥ pradhānamasṛjaccetanā sā śarīriṇāmyayā sarvamidaṃ vyāptaṃ yāṃ loke paramāṃ viduḥ

इह तत्क्षरमित्युक्तं परं त्वमृतमक्षरम्त्रयाणां मिथुनं सर्वमेकैकस्य पृथक्पृथक्

iha tatkṣaramityuktaṃ paraṃ tvamṛtamakṣaramtrayāṇāṃ mithunaṃ sarvamekaikasya pṛthakpṛthak

असृजत्सर्वभूतानि पूर्वसृष्टः प्रजापतिःस्थावराणि च भूतानि इत्येषा पौर्विकी श्रुतिः

asṛjatsarvabhūtāni pūrvasṛṣṭaḥ prajāpatiḥsthāvarāṇi ca bhūtāni ityeṣā paurvikī śrutiḥ

तस्य कालपरीमाणमकरोत्स पितामहःभूतेषु परिवृत्तिं च पुनरावृत्तिमेव च

tasya kālaparīmāṇamakarotsa pitāmahaḥbhūteṣu parivṛttiṃ ca punarāvṛttimeva ca

यथात्र कश्चिन्मेधावी दृष्टात्मा पूर्वजन्मनियत्प्रवक्ष्यामि तत्सर्वं यथावदुपपद्यते

yathātra kaścinmedhāvī dṛṣṭātmā pūrvajanmaniyatpravakṣyāmi tatsarvaṃ yathāvadupapadyate

सुखदुःखे सदा सम्यगनित्ये यः प्रपश्यतिकायं चामेध्यसंघातं विनाशं कर्मसंहितम्

sukhaduḥkhe sadā samyaganitye yaḥ prapaśyatikāyaṃ cāmedhyasaṃghātaṃ vināśaṃ karmasaṃhitam

यच्च किंचित्सुखं तच्च सर्वं दुःखमिति स्मरन्संसारसागरं घोरं तरिष्यति सुदुस्तरम्

yacca kiṃcitsukhaṃ tacca sarvaṃ duḥkhamiti smaransaṃsārasāgaraṃ ghoraṃ tariṣyati sudustaram

जातीमरणरोगैश्च समाविष्टः प्रधानवित्चेतनावत्सु चैतन्यं समं भूतेषु पश्यति

jātīmaraṇarogaiśca samāviṣṭaḥ pradhānavitcetanāvatsu caitanyaṃ samaṃ bhūteṣu paśyati

निर्विद्यते ततः कृत्स्नं मार्गमाणः परं पदम्तस्योपदेशं वक्ष्यामि याथातथ्येन सत्तम

nirvidyate tataḥ kṛtsnaṃ mārgamāṇaḥ paraṃ padamtasyopadeśaṃ vakṣyāmi yāthātathyena sattama

शाश्वतस्याव्ययस्याथ पदस्य ज्ञानमुत्तमम्प्रोच्यमानं मया विप्र निबोधेदमशेषतः

śāśvatasyāvyayasyātha padasya jñānamuttamamprocyamānaṃ mayā vipra nibodhedamaśeṣataḥ