Parva.Adhyaya 14.23

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्सुभगे पञ्चहोतॄणां विधानमिह यादृशम्

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamsubhage pañcahotṝṇāṃ vidhānamiha yādṛśam

प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव चपञ्चहोतॄनथैतान्वै परं भावं विदुर्बुधाः

prāṇāpānāvudānaśca samāno vyāna eva capañcahotṝnathaitānvai paraṃ bhāvaṃ vidurbudhāḥ

ब्राह्मण्युवाचस्वभावात्सप्त होतार इति ते पूर्विका मतिःयथा वै पञ्च होतारः परो भावस्तथोच्यताम्

brāhmaṇyuvācasvabhāvātsapta hotāra iti te pūrvikā matiḥyathā vai pañca hotāraḥ paro bhāvastathocyatām

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

प्राणेन संभृतो वायुरपानो जायते ततःअपाने संभृतो वायुस्ततो व्यानः प्रवर्तते

prāṇena saṃbhṛto vāyurapāno jāyate tataḥapāne saṃbhṛto vāyustato vyānaḥ pravartate

व्यानेन संभृतो वायुस्ततोदानः प्रवर्ततेउदाने संभृतो वायुः समानः संप्रवर्तते

vyānena saṃbhṛto vāyustatodānaḥ pravartateudāne saṃbhṛto vāyuḥ samānaḥ saṃpravartate

तेऽपृच्छन्त पुरा गत्वा पूर्वजातं प्रजापतिम्यो नो ज्येष्ठस्तमाचक्ष्व स नः श्रेष्ठो भविष्यति

te'pṛcchanta purā gatvā pūrvajātaṃ prajāpatimyo no jyeṣṭhastamācakṣva sa naḥ śreṣṭho bhaviṣyati

ब्रह्मोवाचयस्मिन्प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरेयस्मिन्प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; स वै श्रेष्ठो गच्छत यत्र कामः

brahmovācayasminpralīne pralayaṃ vrajanti; sarve prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ śarīreyasminpracīrṇe ca punaścaranti; sa vai śreṣṭho gacchata yatra kāmaḥ

प्राण उवाच · prāṇa uvāca

मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरेमयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्

mayi pralīne pralayaṃ vrajanti; sarve prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ śarīremayi pracīrṇe ca punaścaranti; śreṣṭho hyahaṃ paśyata māṃ pralīnam

ब्राह्मण उवाच · brāhmaṇa uvāca

प्राणः प्रलीयत ततः पुनश्च प्रचचार हसमानश्चाप्युदानश्च वचोऽब्रूतां ततः शुभे

prāṇaḥ pralīyata tataḥ punaśca pracacāra hasamānaścāpyudānaśca vaco'brūtāṃ tataḥ śubhe

न त्वं सर्वमिदं व्याप्य तिष्ठसीह यथा वयम्न त्वं श्रेष्ठोऽसि नः प्राण अपानो हि वशे तवप्रचचार पुनः प्राणस्तमपानोऽभ्यभाषत

na tvaṃ sarvamidaṃ vyāpya tiṣṭhasīha yathā vayamna tvaṃ śreṣṭho'si naḥ prāṇa apāno hi vaśe tavapracacāra punaḥ prāṇastamapāno'bhyabhāṣata

मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरेमयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्

mayi pralīne pralayaṃ vrajanti; sarve prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ śarīremayi pracīrṇe ca punaścaranti; śreṣṭho hyahaṃ paśyata māṃ pralīnam

व्यानश्च तमुदानश्च भाषमाणमथोचतुःअपान न त्वं श्रेष्ठोऽसि प्राणो हि वशगस्तव

vyānaśca tamudānaśca bhāṣamāṇamathocatuḥapāna na tvaṃ śreṣṭho'si prāṇo hi vaśagastava

अपानः प्रचचाराथ व्यानस्तं पुनरब्रवीत्श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना

apānaḥ pracacārātha vyānastaṃ punarabravītśreṣṭho'hamasmi sarveṣāṃ śrūyatāṃ yena hetunā

मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरेमयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्

mayi pralīne pralayaṃ vrajanti; sarve prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ śarīremayi pracīrṇe ca punaścaranti; śreṣṭho hyahaṃ paśyata māṃ pralīnam

प्रालीयत ततो व्यानः पुनश्च प्रचचार हप्राणापानावुदानश्च समानश्च तमब्रुवन्न त्वं श्रेष्ठोऽसि नो व्यान समानो हि वशे तव

prālīyata tato vyānaḥ punaśca pracacāra haprāṇāpānāvudānaśca samānaśca tamabruvanna tvaṃ śreṣṭho'si no vyāna samāno hi vaśe tava

प्रचचार पुनर्व्यानः समानः पुनरब्रवीत्श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना

pracacāra punarvyānaḥ samānaḥ punarabravītśreṣṭho'hamasmi sarveṣāṃ śrūyatāṃ yena hetunā

मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरेमयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्

mayi pralīne pralayaṃ vrajanti; sarve prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ śarīremayi pracīrṇe ca punaścaranti; śreṣṭho hyahaṃ paśyata māṃ pralīnam

ततः समानः प्रालिल्ये पुनश्च प्रचचार हप्राणापानावुदानश्च व्यानश्चैव तमब्रुवन्समान न त्वं श्रेष्ठोऽसि व्यान एव वशे तव

tataḥ samānaḥ prālilye punaśca pracacāra haprāṇāpānāvudānaśca vyānaścaiva tamabruvansamāna na tvaṃ śreṣṭho'si vyāna eva vaśe tava

समानः प्रचचाराथ उदानस्तमुवाच हश्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना

samānaḥ pracacārātha udānastamuvāca haśreṣṭho'hamasmi sarveṣāṃ śrūyatāṃ yena hetunā

मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति; सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरेमयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति; श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम्

mayi pralīne pralayaṃ vrajanti; sarve prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ śarīremayi pracīrṇe ca punaścaranti; śreṣṭho hyahaṃ paśyata māṃ pralīnam

ततः प्रालीयतोदानः पुनश्च प्रचचार हप्राणापानौ समानश्च व्यानश्चैव तमब्रुवन्उदान न त्वं श्रेष्ठोऽसि व्यान एव वशे तव

tataḥ prālīyatodānaḥ punaśca pracacāra haprāṇāpānau samānaśca vyānaścaiva tamabruvanudāna na tvaṃ śreṣṭho'si vyāna eva vaśe tava

ततस्तानब्रवीद्ब्रह्मा समवेतान्प्रजापतिःसर्वे श्रेष्ठा न वा श्रेष्ठाः सर्वे चान्योन्यधर्मिणःसर्वे स्वविषये श्रेष्ठाः सर्वे चान्योन्यरक्षिणः

tatastānabravīdbrahmā samavetānprajāpatiḥsarve śreṣṭhā na vā śreṣṭhāḥ sarve cānyonyadharmiṇaḥsarve svaviṣaye śreṣṭhāḥ sarve cānyonyarakṣiṇaḥ

एकः स्थिरश्चास्थिरश्च विशेषात्पञ्च वायवःएक एव ममैवात्मा बहुधाप्युपचीयते

ekaḥ sthiraścāsthiraśca viśeṣātpañca vāyavaḥeka eva mamaivātmā bahudhāpyupacīyate

परस्परस्य सुहृदो भावयन्तः परस्परम्स्वस्ति व्रजत भद्रं वो धारयध्वं परस्परम्

parasparasya suhṛdo bhāvayantaḥ parasparamsvasti vrajata bhadraṃ vo dhārayadhvaṃ parasparam