Parva.Adhyaya 14.48

ब्रह्मोवाचकेचिद्ब्रह्ममयं वृक्षं केचिद्ब्रह्ममयं महत्केचित्पुरुषमव्यक्तं केचित्परमनामयम्मन्यन्ते सर्वमप्येतदव्यक्तप्रभवाव्ययम्

brahmovācakecidbrahmamayaṃ vṛkṣaṃ kecidbrahmamayaṃ mahatkecitpuruṣamavyaktaṃ kecitparamanāmayammanyante sarvamapyetadavyaktaprabhavāvyayam

उच्छ्वासमात्रमपि चेद्योऽन्तकाले समो भवेत्आत्मानमुपसंगम्य सोऽमृतत्वाय कल्पते

ucchvāsamātramapi cedyo'ntakāle samo bhavetātmānamupasaṃgamya so'mṛtatvāya kalpate

निमेषमात्रमपि चेत्संयम्यात्मानमात्मनिगच्छत्यात्मप्रसादेन विदुषां प्राप्तिमव्ययाम्

nimeṣamātramapi cetsaṃyamyātmānamātmanigacchatyātmaprasādena viduṣāṃ prāptimavyayām

प्राणायामैरथ प्राणान्संयम्य स पुनः पुनःदशद्वादशभिर्वापि चतुर्विंशात्परं ततः

prāṇāyāmairatha prāṇānsaṃyamya sa punaḥ punaḥdaśadvādaśabhirvāpi caturviṃśātparaṃ tataḥ

एवं पूर्वं प्रसन्नात्मा लभते यद्यदिच्छतिअव्यक्तात्सत्त्वमुद्रिक्तममृतत्वाय कल्पते

evaṃ pūrvaṃ prasannātmā labhate yadyadicchatiavyaktātsattvamudriktamamṛtatvāya kalpate

सत्त्वात्परतरं नान्यत्प्रशंसन्तीह तद्विदःअनुमानाद्विजानीमः पुरुषं सत्त्वसंश्रयम्न शक्यमन्यथा गन्तुं पुरुषं तमथो द्विजाः

sattvātparataraṃ nānyatpraśaṃsantīha tadvidaḥanumānādvijānīmaḥ puruṣaṃ sattvasaṃśrayamna śakyamanyathā gantuṃ puruṣaṃ tamatho dvijāḥ

क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम्ज्ञानं त्यागोऽथ संन्यासः सात्त्विकं वृत्तमिष्यते

kṣamā dhṛtirahiṃsā ca samatā satyamārjavamjñānaṃ tyāgo'tha saṃnyāsaḥ sāttvikaṃ vṛttamiṣyate

एतेनैवानुमानेन मन्यन्तेऽथ मनीषिणःसत्त्वं च पुरुषश्चैकस्तत्र नास्ति विचारणा

etenaivānumānena manyante'tha manīṣiṇaḥsattvaṃ ca puruṣaścaikastatra nāsti vicāraṇā

आहुरेके च विद्वांसो ये ज्ञाने सुप्रतिष्ठिताःक्षेत्रज्ञसत्त्वयोरैक्यमित्येतन्नोपपद्यते

āhureke ca vidvāṃso ye jñāne supratiṣṭhitāḥkṣetrajñasattvayoraikyamityetannopapadyate

पृथग्भूतस्ततो नित्यमित्येतदविचारितम्पृथग्भावश्च विज्ञेयः सहजश्चापि तत्त्वतः

pṛthagbhūtastato nityamityetadavicāritampṛthagbhāvaśca vijñeyaḥ sahajaścāpi tattvataḥ

तथैवैकत्वनानात्वमिष्यते विदुषां नयःमशकोदुम्बरे त्वैक्यं पृथक्त्वमपि दृश्यते

tathaivaikatvanānātvamiṣyate viduṣāṃ nayaḥmaśakodumbare tvaikyaṃ pṛthaktvamapi dṛśyate

मत्स्यो यथान्यः स्यादप्सु संप्रयोगस्तथानयोःसंबन्धस्तोयबिन्दूनां पर्णे कोकनदस्य च

matsyo yathānyaḥ syādapsu saṃprayogastathānayoḥsaṃbandhastoyabindūnāṃ parṇe kokanadasya ca

गुरुरुवाचइत्युक्तवन्तं ते विप्रास्तदा लोकपितामहम्पुनः संशयमापन्नाः पप्रच्छुर्द्विजसत्तमाः

gururuvācaityuktavantaṃ te viprāstadā lokapitāmahampunaḥ saṃśayamāpannāḥ papracchurdvijasattamāḥ

ऋषय ऊचुःकिं स्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं स्मृतम्व्याहतामिव पश्यामो धर्मस्य विविधां गतिम्

ṛṣaya ūcuḥkiṃ svideveha dharmāṇāmanuṣṭheyatamaṃ smṛtamvyāhatāmiva paśyāmo dharmasya vividhāṃ gatim

ऊर्ध्वं देहाद्वदन्त्येके नैतदस्तीति चापरेकेचित्संशयितं सर्वं निःसंशयमथापरे

ūrdhvaṃ dehādvadantyeke naitadastīti cāparekecitsaṃśayitaṃ sarvaṃ niḥsaṃśayamathāpare

अनित्यं नित्यमित्येके नास्त्यस्तीत्यपि चापरेएकरूपं द्विधेत्येके व्यामिश्रमिति चापरेएकमेके पृथक्चान्ये बहुत्वमिति चापरे

anityaṃ nityamityeke nāstyastītyapi cāpareekarūpaṃ dvidhetyeke vyāmiśramiti cāpareekameke pṛthakcānye bahutvamiti cāpare

मन्यन्ते ब्राह्मणा एवं प्राज्ञास्तत्त्वार्थदर्शिनःजटाजिनधराश्चान्ये मुण्डाः केचिदसंवृताः

manyante brāhmaṇā evaṃ prājñāstattvārthadarśinaḥjaṭājinadharāścānye muṇḍāḥ kecidasaṃvṛtāḥ

अस्नानं केचिदिच्छन्ति स्नानमित्यपि चापरेआहारं केचिदिच्छन्ति केचिच्चानशने रताः

asnānaṃ kecidicchanti snānamityapi cāpareāhāraṃ kecidicchanti keciccānaśane ratāḥ

कर्म केचित्प्रशंसन्ति प्रशान्तिमपि चापरेदेशकालावुभौ केचिन्नैतदस्तीति चापरेकेचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्भोगान्पृथग्विधान्

karma kecitpraśaṃsanti praśāntimapi cāparedeśakālāvubhau kecinnaitadastīti cāparekecinmokṣaṃ praśaṃsanti kecidbhogānpṛthagvidhān

धनानि केचिदिच्छन्ति निर्धनत्वं तथापरेउपास्यसाधनं त्वेके नैतदस्तीति चापरे

dhanāni kecidicchanti nirdhanatvaṃ tathāpareupāsyasādhanaṃ tveke naitadastīti cāpare

अहिंसानिरताश्चान्ये केचिद्धिंसापरायणाःपुण्येन यशसेत्येके नैतदस्तीति चापरे

ahiṃsāniratāścānye keciddhiṃsāparāyaṇāḥpuṇyena yaśasetyeke naitadastīti cāpare

सद्भावनिरताश्चान्ये केचित्संशयिते स्थिताःदुःखादन्ये सुखादन्ये ध्यानमित्यपरे स्थिताः

sadbhāvaniratāścānye kecitsaṃśayite sthitāḥduḥkhādanye sukhādanye dhyānamityapare sthitāḥ

यज्ञमित्यपरे धीराः प्रदानमिति चापरेसर्वमेके प्रशंसन्ति न सर्वमिति चापरे

yajñamityapare dhīrāḥ pradānamiti cāparesarvameke praśaṃsanti na sarvamiti cāpare

तपस्त्वन्ये प्रशंसन्ति स्वाध्यायमपरे जनाःज्ञानं संन्यासमित्येके स्वभावं भूतचिन्तकाः

tapastvanye praśaṃsanti svādhyāyamapare janāḥjñānaṃ saṃnyāsamityeke svabhāvaṃ bhūtacintakāḥ

एवं व्युत्थापिते धर्मे बहुधा विप्रधावतिनिश्चयं नाधिगच्छामः संमूढाः सुरसत्तम

evaṃ vyutthāpite dharme bahudhā vipradhāvatiniścayaṃ nādhigacchāmaḥ saṃmūḍhāḥ surasattama

इदं श्रेय इदं श्रेय इत्येवं प्रस्थितो जनःयो हि यस्मिन्रतो धर्मे स तं पूजयते सदा

idaṃ śreya idaṃ śreya ityevaṃ prasthito janaḥyo hi yasminrato dharme sa taṃ pūjayate sadā

तत्र नो विहता प्रज्ञा मनश्च बहुलीकृतम्एतदाख्यातुमिच्छामः श्रेयः किमिति सत्तम

tatra no vihatā prajñā manaśca bahulīkṛtametadākhyātumicchāmaḥ śreyaḥ kimiti sattama

अतः परं च यद्गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हतिसत्त्वक्षेत्रज्ञयोश्चैव संबन्धः केन हेतुना

ataḥ paraṃ ca yadguhyaṃ tadbhavānvaktumarhatisattvakṣetrajñayoścaiva saṃbandhaḥ kena hetunā

एवमुक्तः स तैर्विप्रैर्भगवाँल्लोकभावनःतेभ्यः शशंस धर्मात्मा याथातथ्येन बुद्धिमान्

evamuktaḥ sa tairviprairbhagavām̐llokabhāvanaḥtebhyaḥ śaśaṃsa dharmātmā yāthātathyena buddhimān