Parva.Adhyaya 14.55

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

उत्तङ्कः केन तपसा संयुक्तः सुमहातपाःयः शापं दातुकामोऽभूद्विष्णवे प्रभविष्णवे

uttaṅkaḥ kena tapasā saṃyuktaḥ sumahātapāḥyaḥ śāpaṃ dātukāmo'bhūdviṣṇave prabhaviṣṇave

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

उत्तङ्को महता युक्तस्तपसा जनमेजयगुरुभक्तः स तेजस्वी नान्यं कंचिदपूजयत्

uttaṅko mahatā yuktastapasā janamejayagurubhaktaḥ sa tejasvī nānyaṃ kaṃcidapūjayat

सर्वेषामृषिपुत्राणामेष चासीन्मनोरथःऔत्तङ्कीं गुरुवृत्तिं वै प्राप्नुयामिति भारत

sarveṣāmṛṣiputrāṇāmeṣa cāsīnmanorathaḥauttaṅkīṃ guruvṛttiṃ vai prāpnuyāmiti bhārata

गौतमस्य तु शिष्याणां बहूनां जनमेजयउत्तङ्केऽभ्यधिका प्रीतिः स्नेहश्चैवाभवत्तदा

gautamasya tu śiṣyāṇāṃ bahūnāṃ janamejayauttaṅke'bhyadhikā prītiḥ snehaścaivābhavattadā

स तस्य दमशौचाभ्यां विक्रान्तेन च कर्मणासम्यक्चैवोपचारेण गौतमः प्रीतिमानभूत्

sa tasya damaśaucābhyāṃ vikrāntena ca karmaṇāsamyakcaivopacāreṇa gautamaḥ prītimānabhūt

अथ शिष्यसहस्राणि समनुज्ञाय गौतमःउत्तङ्कं परया प्रीत्या नाभ्यनुज्ञातुमैच्छत

atha śiṣyasahasrāṇi samanujñāya gautamaḥuttaṅkaṃ parayā prītyā nābhyanujñātumaicchata

तं क्रमेण जरा तात प्रतिपेदे महामुनिम्न चान्वबुध्यत तदा स मुनिर्गुरुवत्सलः

taṃ krameṇa jarā tāta pratipede mahāmunimna cānvabudhyata tadā sa munirguruvatsalaḥ

ततः कदाचिद्राजेन्द्र काष्ठान्यानयितुं ययौउत्तङ्कः काष्ठभारं च महान्तं समुपानयत्

tataḥ kadācidrājendra kāṣṭhānyānayituṃ yayauuttaṅkaḥ kāṣṭhabhāraṃ ca mahāntaṃ samupānayat

स तु भाराभिभूतात्मा काष्ठभारमरिंदमनिष्पिपेष क्षितौ राजन्परिश्रान्तो बुभुक्षितः

sa tu bhārābhibhūtātmā kāṣṭhabhāramariṃdamaniṣpipeṣa kṣitau rājanpariśrānto bubhukṣitaḥ

तस्य काष्ठे विलग्नाभूज्जटा रूप्यसमप्रभाततः काष्ठैः सह तदा पपात धरणीतले

tasya kāṣṭhe vilagnābhūjjaṭā rūpyasamaprabhātataḥ kāṣṭhaiḥ saha tadā papāta dharaṇītale

ततः स भारनिष्पिष्टः क्षुधाविष्टश्च भार्गवःदृष्ट्वा तां वयसोऽवस्थां रुरोदार्तस्वरं तदा

tataḥ sa bhāraniṣpiṣṭaḥ kṣudhāviṣṭaśca bhārgavaḥdṛṣṭvā tāṃ vayaso'vasthāṃ rurodārtasvaraṃ tadā

ततो गुरुसुता तस्य पद्मपत्रनिभेक्षणाजग्राहाश्रूणि सुश्रोणी करेण पृथुलोचनापितुर्नियोगाद्धर्मज्ञा शिरसावनता तदा

tato gurusutā tasya padmapatranibhekṣaṇājagrāhāśrūṇi suśroṇī kareṇa pṛthulocanāpiturniyogāddharmajñā śirasāvanatā tadā

तस्या निपेततुर्दग्धौ करौ तैरश्रुबिन्दुभिःन हि तानश्रुपातान्वै शक्ता धारयितुं मही

tasyā nipetaturdagdhau karau tairaśrubindubhiḥna hi tānaśrupātānvai śaktā dhārayituṃ mahī

गौतमस्त्वब्रवीद्विप्रमुत्तङ्कं प्रीतमानसःकस्मात्तात तवाद्येह शोकोत्तरमिदं मनःस स्वैरं ब्रूहि विप्रर्षे श्रोतुमिच्छामि ते वचः

gautamastvabravīdvipramuttaṅkaṃ prītamānasaḥkasmāttāta tavādyeha śokottaramidaṃ manaḥsa svairaṃ brūhi viprarṣe śrotumicchāmi te vacaḥ

उत्तङ्क उवाच · uttaṅka uvāca

भवद्गतेन मनसा भवत्प्रियचिकीर्षयाभवद्भक्तिगतेनेह भवद्भावानुगेन च

bhavadgatena manasā bhavatpriyacikīrṣayābhavadbhaktigateneha bhavadbhāvānugena ca

जरेयं नावबुद्धा मे नाभिज्ञातं सुखं च मेशतवर्षोषितं हि त्वं न मामभ्यनुजानथाः

jareyaṃ nāvabuddhā me nābhijñātaṃ sukhaṃ ca meśatavarṣoṣitaṃ hi tvaṃ na māmabhyanujānathāḥ

भवता ह्यभ्यनुज्ञाताः शिष्याः प्रत्यवरा मयाउपपन्ना द्विजश्रेष्ठ शतशोऽथ सहस्रशः

bhavatā hyabhyanujñātāḥ śiṣyāḥ pratyavarā mayāupapannā dvijaśreṣṭha śataśo'tha sahasraśaḥ

गौतम उवाच · gautama uvāca

त्वत्प्रीतियुक्तेन मया गुरुशुश्रूषया तवव्यतिक्रामन्महान्कालो नावबुद्धो द्विजर्षभ

tvatprītiyuktena mayā guruśuśrūṣayā tavavyatikrāmanmahānkālo nāvabuddho dvijarṣabha

किं त्वद्य यदि ते श्रद्धा गमनं प्रति भार्गवअनुज्ञां गृह्य मत्तस्त्वं गृहान्गच्छस्व मा चिरम्

kiṃ tvadya yadi te śraddhā gamanaṃ prati bhārgavaanujñāṃ gṛhya mattastvaṃ gṛhāngacchasva mā ciram

उत्तङ्क उवाच · uttaṅka uvāca

गुर्वर्थं कं प्रयच्छामि ब्रूहि त्वं द्विजसत्तमतमुपाकृत्य गच्छेयमनुज्ञातस्त्वया विभो

gurvarthaṃ kaṃ prayacchāmi brūhi tvaṃ dvijasattamatamupākṛtya gaccheyamanujñātastvayā vibho

गौतम उवाच · gautama uvāca

दक्षिणा परितोषो वै गुरूणां सद्भिरुच्यतेतव ह्याचरतो ब्रह्मंस्तुष्टोऽहं वै न संशयः

dakṣiṇā paritoṣo vai gurūṇāṃ sadbhirucyatetava hyācarato brahmaṃstuṣṭo'haṃ vai na saṃśayaḥ

इत्थं च परितुष्टं मां विजानीहि भृगूद्वहयुवा षोडशवर्षो हि यदद्य भविता भवान्

itthaṃ ca parituṣṭaṃ māṃ vijānīhi bhṛgūdvahayuvā ṣoḍaśavarṣo hi yadadya bhavitā bhavān

ददामि पत्नीं कन्यां च स्वां ते दुहितरं द्विजएतामृते हि नान्या वै त्वत्तेजोऽर्हति सेवितुम्

dadāmi patnīṃ kanyāṃ ca svāṃ te duhitaraṃ dvijaetāmṛte hi nānyā vai tvattejo'rhati sevitum

ततस्तां प्रतिजग्राह युवा भूत्वा यशस्विनीम्गुरुणा चाभ्यनुज्ञातो गुरुपत्नीमथाब्रवीत्

tatastāṃ pratijagrāha yuvā bhūtvā yaśasvinīmguruṇā cābhyanujñāto gurupatnīmathābravīt

किं भवत्यै प्रयच्छामि गुर्वर्थं विनियुङ्क्ष्व माम्प्रियं हि तव काङ्क्षामि प्राणैरपि धनैरपि

kiṃ bhavatyai prayacchāmi gurvarthaṃ viniyuṅkṣva māmpriyaṃ hi tava kāṅkṣāmi prāṇairapi dhanairapi

यद्दुर्लभं हि लोकेऽस्मिन्रत्नमत्यद्भुतं भवेत्तदानयेयं तपसा न हि मेऽत्रास्ति संशयः

yaddurlabhaṃ hi loke'sminratnamatyadbhutaṃ bhavettadānayeyaṃ tapasā na hi me'trāsti saṃśayaḥ

अहल्योवाचपरितुष्टास्मि ते पुत्र नित्यं भगवता सहपर्याप्तये तद्भद्रं ते गच्छ तात यथेच्छकम्

ahalyovācaparituṣṭāsmi te putra nityaṃ bhagavatā sahaparyāptaye tadbhadraṃ te gaccha tāta yathecchakam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

उत्तङ्कस्तु महाराज पुनरेवाब्रवीद्वचःआज्ञापयस्व मां मातः कर्तव्यं हि प्रियं तव

uttaṅkastu mahārāja punarevābravīdvacaḥājñāpayasva māṃ mātaḥ kartavyaṃ hi priyaṃ tava

अहल्योवाचसौदासपत्न्या विदिते दिव्ये वै मणिकुण्डलेते समानय भद्रं ते गुर्वर्थः सुकृतो भवेत्

ahalyovācasaudāsapatnyā vidite divye vai maṇikuṇḍalete samānaya bhadraṃ te gurvarthaḥ sukṛto bhavet

स तथेति प्रतिश्रुत्य जगाम जनमेजयगुरुपत्नीप्रियार्थं वै ते समानयितुं तदा

sa tatheti pratiśrutya jagāma janamejayagurupatnīpriyārthaṃ vai te samānayituṃ tadā

स जगाम ततः शीघ्रमुत्तङ्को ब्राह्मणर्षभःसौदासं पुरुषादं वै भिक्षितुं मणिकुण्डले

sa jagāma tataḥ śīghramuttaṅko brāhmaṇarṣabhaḥsaudāsaṃ puruṣādaṃ vai bhikṣituṃ maṇikuṇḍale

गौतमस्त्वब्रवीत्पत्नीमुत्तङ्को नाद्य दृश्यतेइति पृष्टा तमाचष्ट कुण्डलार्थं गतं तु वै

gautamastvabravītpatnīmuttaṅko nādya dṛśyateiti pṛṣṭā tamācaṣṭa kuṇḍalārthaṃ gataṃ tu vai

ततः प्रोवाच पत्नीं स न ते सम्यगिदं कृतम्शप्तः स पार्थिवो नूनं ब्राह्मणं तं वधिष्यति

tataḥ provāca patnīṃ sa na te samyagidaṃ kṛtamśaptaḥ sa pārthivo nūnaṃ brāhmaṇaṃ taṃ vadhiṣyati

अहल्योवाचअजानन्त्या नियुक्तः स भगवन्ब्राह्मणोऽद्य मेभवत्प्रसादान्न भयं किंचित्तस्य भविष्यति

ahalyovācaajānantyā niyuktaḥ sa bhagavanbrāhmaṇo'dya mebhavatprasādānna bhayaṃ kiṃcittasya bhaviṣyati

इत्युक्तः प्राह तां पत्नीमेवमस्त्विति गौतमःउत्तङ्कोऽपि वने शून्ये राजानं तं ददर्श ह

ityuktaḥ prāha tāṃ patnīmevamastviti gautamaḥuttaṅko'pi vane śūnye rājānaṃ taṃ dadarśa ha