Parva.Adhyaya 14.73

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

त्रिगर्तैरभवद्युद्धं कृतवैरैः किरीटिनःमहारथसमाज्ञातैर्हतानां पुत्रनप्तृभिः

trigartairabhavadyuddhaṃ kṛtavairaiḥ kirīṭinaḥmahārathasamājñātairhatānāṃ putranaptṛbhiḥ

ते समाज्ञाय संप्राप्तं यज्ञियं तुरगोत्तमम्विषयान्ते ततो वीरा दंशिताः पर्यवारयन्

te samājñāya saṃprāptaṃ yajñiyaṃ turagottamamviṣayānte tato vīrā daṃśitāḥ paryavārayan

रथिनो बद्धतूणीराः सदश्वैः समलंकृतैःपरिवार्य हयं राजन्ग्रहीतुं संप्रचक्रमुः

rathino baddhatūṇīrāḥ sadaśvaiḥ samalaṃkṛtaiḥparivārya hayaṃ rājangrahītuṃ saṃpracakramuḥ

ततः किरीटी संचिन्त्य तेषां राज्ञां चिकीर्षितम्वारयामास तान्वीरान्सान्त्वपूर्वमरिंदमः

tataḥ kirīṭī saṃcintya teṣāṃ rājñāṃ cikīrṣitamvārayāmāsa tānvīrānsāntvapūrvamariṃdamaḥ

तमनादृत्य ते सर्वे शरैरभ्यहनंस्तदातमोरजोभ्यां संछन्नांस्तान्किरीटी न्यवारयत्

tamanādṛtya te sarve śarairabhyahanaṃstadātamorajobhyāṃ saṃchannāṃstānkirīṭī nyavārayat

अब्रवीच्च ततो जिष्णुः प्रहसन्निव भारतनिवर्तध्वमधर्मज्ञाः श्रेयो जीवितमेव वः

abravīcca tato jiṣṇuḥ prahasanniva bhāratanivartadhvamadharmajñāḥ śreyo jīvitameva vaḥ

स हि वीरः प्रयास्यन्वै धर्मराजेन वारितःहतबान्धवा न ते पार्थ हन्तव्याः पार्थिवा इति

sa hi vīraḥ prayāsyanvai dharmarājena vāritaḥhatabāndhavā na te pārtha hantavyāḥ pārthivā iti

स तदा तद्वचः श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतःतान्निवर्तध्वमित्याह न न्यवर्तन्त चापि ते

sa tadā tadvacaḥ śrutvā dharmarājasya dhīmataḥtānnivartadhvamityāha na nyavartanta cāpi te

ततस्त्रिगर्तराजानं सूर्यवर्माणमाहवेवितत्य शरजालेन प्रजहास धनंजयः

tatastrigartarājānaṃ sūryavarmāṇamāhavevitatya śarajālena prajahāsa dhanaṃjayaḥ

ततस्ते रथघोषेण खुरनेमिस्वनेन चपूरयन्तो दिशः सर्वा धनंजयमुपाद्रवन्

tataste rathaghoṣeṇa khuranemisvanena capūrayanto diśaḥ sarvā dhanaṃjayamupādravan

सूर्यवर्मा ततः पार्थे शराणां नतपर्वणाम्शतान्यमुञ्चद्राजेन्द्र लघ्वस्त्रमभिदर्शयन्

sūryavarmā tataḥ pārthe śarāṇāṃ nataparvaṇāmśatānyamuñcadrājendra laghvastramabhidarśayan

तथैवान्ये महेष्वासा ये तस्यैवानुयायिनःमुमुचुः शरवर्षाणि धनंजयवधैषिणः

tathaivānye maheṣvāsā ye tasyaivānuyāyinaḥmumucuḥ śaravarṣāṇi dhanaṃjayavadhaiṣiṇaḥ

स ताञ्ज्यापुङ्खनिर्मुक्तैर्बहुभिः सुबहूञ्शरान्चिच्छेद पाण्डवो राजंस्ते भूमौ न्यपतंस्तदा

sa tāñjyāpuṅkhanirmuktairbahubhiḥ subahūñśarānciccheda pāṇḍavo rājaṃste bhūmau nyapataṃstadā

केतुवर्मा तु तेजस्वी तस्यैवावरजो युवायुयुधे भ्रातुरर्थाय पाण्डवेन महात्मना

ketuvarmā tu tejasvī tasyaivāvarajo yuvāyuyudhe bhrāturarthāya pāṇḍavena mahātmanā

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य केतुवर्माणमाहवेअभ्यघ्नन्निशितैर्बाणैर्बीभत्सुः परवीरहा

tamāpatantaṃ saṃprekṣya ketuvarmāṇamāhaveabhyaghnanniśitairbāṇairbībhatsuḥ paravīrahā

केतुवर्मण्यभिहते धृतवर्मा महारथःरथेनाशु समावृत्य शरैर्जिष्णुमवाकिरत्

ketuvarmaṇyabhihate dhṛtavarmā mahārathaḥrathenāśu samāvṛtya śarairjiṣṇumavākirat

तस्य तां शीघ्रतामीक्ष्य तुतोषातीव वीर्यवान्गुडाकेशो महातेजा बालस्य धृतवर्मणः

tasya tāṃ śīghratāmīkṣya tutoṣātīva vīryavānguḍākeśo mahātejā bālasya dhṛtavarmaṇaḥ

न संदधानं ददृशे नाददानं च तं तदाकिरन्तमेव स शरान्ददृशे पाकशासनिः

na saṃdadhānaṃ dadṛśe nādadānaṃ ca taṃ tadākirantameva sa śarāndadṛśe pākaśāsaniḥ

स तु तं पूजयामास धृतवर्माणमाहवेमनसा स मुहूर्तं वै रणे समभिहर्षयन्

sa tu taṃ pūjayāmāsa dhṛtavarmāṇamāhavemanasā sa muhūrtaṃ vai raṇe samabhiharṣayan

तं पन्नगमिव क्रुद्धं कुरुवीरः स्मयन्निवप्रीतिपूर्वं महाराज प्राणैर्न व्यपरोपयत्

taṃ pannagamiva kruddhaṃ kuruvīraḥ smayannivaprītipūrvaṃ mahārāja prāṇairna vyaparopayat

स तथा रक्ष्यमाणो वै पार्थेनामिततेजसाधृतवर्मा शरं तीक्ष्णं मुमोच विजये तदा

sa tathā rakṣyamāṇo vai pārthenāmitatejasādhṛtavarmā śaraṃ tīkṣṇaṃ mumoca vijaye tadā

स तेन विजयस्तूर्णमस्यन्विद्धः करे भृशम्मुमोच गाण्डीवं दुःखात्तत्पपाताथ भूतले

sa tena vijayastūrṇamasyanviddhaḥ kare bhṛśammumoca gāṇḍīvaṃ duḥkhāttatpapātātha bhūtale

धनुषः पततस्तस्य सव्यसाचिकराद्विभोइन्द्रस्येवायुधस्यासीद्रूपं भरतसत्तम

dhanuṣaḥ patatastasya savyasācikarādvibhoindrasyevāyudhasyāsīdrūpaṃ bharatasattama

तस्मिन्निपतिते दिव्ये महाधनुषि पार्थिवजहास सस्वनं हासं धृतवर्मा महाहवे

tasminnipatite divye mahādhanuṣi pārthivajahāsa sasvanaṃ hāsaṃ dhṛtavarmā mahāhave

ततो रोषान्वितो जिष्णुः प्रमृज्य रुधिरं करात्धनुरादत्त तद्दिव्यं शरवर्षं ववर्ष च

tato roṣānvito jiṣṇuḥ pramṛjya rudhiraṃ karātdhanurādatta taddivyaṃ śaravarṣaṃ vavarṣa ca

ततो हलहलाशब्दो दिवस्पृगभवत्तदानानाविधानां भूतानां तत्कर्मातीव शंसताम्

tato halahalāśabdo divaspṛgabhavattadānānāvidhānāṃ bhūtānāṃ tatkarmātīva śaṃsatām

ततः संप्रेक्ष्य तं क्रुद्धं कालान्तकयमोपमम्जिष्णुं त्रैगर्तका योधास्त्वरिताः पर्यवारयन्

tataḥ saṃprekṣya taṃ kruddhaṃ kālāntakayamopamamjiṣṇuṃ traigartakā yodhāstvaritāḥ paryavārayan

अभिसृत्य परीप्सार्थं ततस्ते धृतवर्मणःपरिवव्रुर्गुडाकेशं तत्राक्रुध्यद्धनंजयः

abhisṛtya parīpsārthaṃ tataste dhṛtavarmaṇaḥparivavrurguḍākeśaṃ tatrākrudhyaddhanaṃjayaḥ

ततो योधाञ्जघानाशु तेषां स दश चाष्ट चमहेन्द्रवज्रप्रतिमैरायसैर्निशितैः शरैः

tato yodhāñjaghānāśu teṣāṃ sa daśa cāṣṭa camahendravajrapratimairāyasairniśitaiḥ śaraiḥ

तांस्तु प्रभग्नान्संप्रेक्ष्य त्वरमाणो धनंजयःशरैराशीविषाकारैर्जघान स्वनवद्धसन्

tāṃstu prabhagnānsaṃprekṣya tvaramāṇo dhanaṃjayaḥśarairāśīviṣākārairjaghāna svanavaddhasan

ते भग्नमनसः सर्वे त्रैगर्तकमहारथाःदिशो विदुद्रुवुः सर्वा धनंजयशरार्दिताः

te bhagnamanasaḥ sarve traigartakamahārathāḥdiśo vidudruvuḥ sarvā dhanaṃjayaśarārditāḥ

त ऊचुः पुरुषव्याघ्रं संशप्तकनिषूदनम्तव स्म किंकराः सर्वे सर्वे च वशगास्तव

ta ūcuḥ puruṣavyāghraṃ saṃśaptakaniṣūdanamtava sma kiṃkarāḥ sarve sarve ca vaśagāstava

आज्ञापयस्व नः पार्थ प्रह्वान्प्रेष्यानवस्थितान्करिष्यामः प्रियं सर्वं तव कौरवनन्दन

ājñāpayasva naḥ pārtha prahvānpreṣyānavasthitānkariṣyāmaḥ priyaṃ sarvaṃ tava kauravanandana

एतदाज्ञाय वचनं सर्वांस्तानब्रवीत्तदाजीवितं रक्षत नृपाः शासनं गृह्यतामिति

etadājñāya vacanaṃ sarvāṃstānabravīttadājīvitaṃ rakṣata nṛpāḥ śāsanaṃ gṛhyatāmiti