Parva.Adhyaya 14.77

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो गाण्डीवभृच्छूरो युद्धाय समवस्थितःविबभौ युधि दुर्धर्षो हिमवानचलो यथा

tato gāṇḍīvabhṛcchūro yuddhāya samavasthitaḥvibabhau yudhi durdharṣo himavānacalo yathā

ततः सैन्धवयोधास्ते पुनरेव व्यवस्थिताःविमुञ्चन्तः सुसंरब्धाः शरवर्षाणि भारत

tataḥ saindhavayodhāste punareva vyavasthitāḥvimuñcantaḥ susaṃrabdhāḥ śaravarṣāṇi bhārata

तान्प्रसह्य महावीर्यः पुनरेव व्यवस्थितान्ततः प्रोवाच कौन्तेयो मुमूर्षूञ्श्लक्ष्णया गिरा

tānprasahya mahāvīryaḥ punareva vyavasthitāntataḥ provāca kaunteyo mumūrṣūñślakṣṇayā girā

युध्यध्वं परया शक्त्या यतध्वं च वधे ममकुरुध्वं सर्वकार्याणि महद्वो भयमागतम्

yudhyadhvaṃ parayā śaktyā yatadhvaṃ ca vadhe mamakurudhvaṃ sarvakāryāṇi mahadvo bhayamāgatam

एष योत्स्यामि वः सर्वान्निवार्य शरवागुराम्तिष्ठध्वं युद्धमनसो दर्पं विनयितास्मि वः

eṣa yotsyāmi vaḥ sarvānnivārya śaravāgurāmtiṣṭhadhvaṃ yuddhamanaso darpaṃ vinayitāsmi vaḥ

एतावदुक्त्वा कौरव्यो रुषा गाण्डीवभृत्तदाततोऽथ वचनं स्मृत्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भारत

etāvaduktvā kauravyo ruṣā gāṇḍīvabhṛttadātato'tha vacanaṃ smṛtvā bhrāturjyeṣṭhasya bhārata

न हन्तव्या रणे तात क्षत्रिया विजिगीषवःजेतव्याश्चेति यत्प्रोक्तं धर्मराज्ञा महात्मनाचिन्तयामास च तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः

na hantavyā raṇe tāta kṣatriyā vijigīṣavaḥjetavyāśceti yatproktaṃ dharmarājñā mahātmanācintayāmāsa ca tadā phalgunaḥ puruṣarṣabhaḥ

इत्युक्तोऽहं नरेन्द्रेण न हन्तव्या नृपा इतिकथं तन्न मृषेह स्याद्धर्मराजवचः शुभम्

ityukto'haṃ narendreṇa na hantavyā nṛpā itikathaṃ tanna mṛṣeha syāddharmarājavacaḥ śubham

न हन्येरंश्च राजानो राज्ञश्चाज्ञा कृता भवेत्इति संचिन्त्य स तदा भ्रातुः प्रियहिते रतःप्रोवाच वाक्यं धर्मज्ञः सैन्धवान्युद्धदुर्मदान्

na hanyeraṃśca rājāno rājñaścājñā kṛtā bhavetiti saṃcintya sa tadā bhrātuḥ priyahite rataḥprovāca vākyaṃ dharmajñaḥ saindhavānyuddhadurmadān

बालान्स्त्रियो वा युष्माकं न हनिष्ये व्यवस्थितान्यश्च वक्ष्यति संग्रामे तवास्मीति पराजितः

bālānstriyo vā yuṣmākaṃ na haniṣye vyavasthitānyaśca vakṣyati saṃgrāme tavāsmīti parājitaḥ

एतच्छ्रुत्वा वचो मह्यं कुरुध्वं हितमात्मनःअतोऽन्यथा कृच्छ्रगता भविष्यथ मयार्दिताः

etacchrutvā vaco mahyaṃ kurudhvaṃ hitamātmanaḥato'nyathā kṛcchragatā bhaviṣyatha mayārditāḥ

एवमुक्त्वा तु तान्वीरान्युयुधे कुरुपुंगवःअत्वरावानसंरब्धः संरब्धैर्विजिगीषुभिः

evamuktvā tu tānvīrānyuyudhe kurupuṃgavaḥatvarāvānasaṃrabdhaḥ saṃrabdhairvijigīṣubhiḥ

ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम्मुमुचुः सैन्धवा राजंस्तदा गाण्डीवधन्वनि

tataḥ śatasahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇāmmumucuḥ saindhavā rājaṃstadā gāṇḍīvadhanvani

स तानापततः क्रूरानाशीविषविषोपमान्चिच्छेद निशितैर्बाणैरन्तरैव धनंजयः

sa tānāpatataḥ krūrānāśīviṣaviṣopamānciccheda niśitairbāṇairantaraiva dhanaṃjayaḥ

छित्त्वा तु तानाशुगमान्कङ्कपत्राञ्शिलाशितान्एकैकमेष दशभिर्बिभेद समरे शरैः

chittvā tu tānāśugamānkaṅkapatrāñśilāśitānekaikameṣa daśabhirbibheda samare śaraiḥ

ततः प्रासांश्च शक्तीश्च पुनरेव धनंजयेजयद्रथं हतं स्मृत्वा चिक्षिपुः सैन्धवा नृपाः

tataḥ prāsāṃśca śaktīśca punareva dhanaṃjayejayadrathaṃ hataṃ smṛtvā cikṣipuḥ saindhavā nṛpāḥ

तेषां किरीटी संकल्पं मोघं चक्रे महामनाःसर्वांस्तानन्तरा छित्त्वा मुदा चुक्रोश पाण्डवः

teṣāṃ kirīṭī saṃkalpaṃ moghaṃ cakre mahāmanāḥsarvāṃstānantarā chittvā mudā cukrośa pāṇḍavaḥ

तथैवापततां तेषां योधानां जयगृद्धिनाम्शिरांसि पातयामास भल्लैः संनतपर्वभिः

tathaivāpatatāṃ teṣāṃ yodhānāṃ jayagṛddhināmśirāṃsi pātayāmāsa bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ

तेषां प्रद्रवतां चैव पुनरेव च धावताम्निवर्ततां च शब्दोऽभूत्पूर्णस्येव महोदधेः

teṣāṃ pradravatāṃ caiva punareva ca dhāvatāmnivartatāṃ ca śabdo'bhūtpūrṇasyeva mahodadheḥ

ते वध्यमानास्तु तदा पार्थेनामिततेजसायथाप्राणं यथोत्साहं योधयामासुरर्जुनम्

te vadhyamānāstu tadā pārthenāmitatejasāyathāprāṇaṃ yathotsāhaṃ yodhayāmāsurarjunam

ततस्ते फल्गुनेनाजौ शरैः संनतपर्वभिःकृता विसंज्ञा भूयिष्ठाः क्लान्तवाहनसैनिकाः

tataste phalgunenājau śaraiḥ saṃnataparvabhiḥkṛtā visaṃjñā bhūyiṣṭhāḥ klāntavāhanasainikāḥ

तांस्तु सर्वान्परिग्लानान्विदित्वा धृतराष्ट्रजादुःशला बालमादाय नप्तारं प्रययौ तदासुरथस्य सुतं वीरं रथेनानागसं तदा

tāṃstu sarvānpariglānānviditvā dhṛtarāṣṭrajāduḥśalā bālamādāya naptāraṃ prayayau tadāsurathasya sutaṃ vīraṃ rathenānāgasaṃ tadā

शान्त्यर्थं सर्वयोधानामभ्यगच्छत पाण्डवम्सा धनंजयमासाद्य मुमोचार्तस्वरं तदाधनंजयोऽपि तां दृष्ट्वा धनुर्विससृजे प्रभुः

śāntyarthaṃ sarvayodhānāmabhyagacchata pāṇḍavamsā dhanaṃjayamāsādya mumocārtasvaraṃ tadādhanaṃjayo'pi tāṃ dṛṣṭvā dhanurvisasṛje prabhuḥ

समुत्सृष्टधनुः पार्थो विधिवद्भगिनीं तदाप्राह किं करवाणीति सा च तं वाक्यमब्रवीत्

samutsṛṣṭadhanuḥ pārtho vidhivadbhaginīṃ tadāprāha kiṃ karavāṇīti sā ca taṃ vākyamabravīt

एष ते भरतश्रेष्ठ स्वस्रीयस्यात्मजः शिशुःअभिवादयते वीर तं पश्य पुरुषर्षभ

eṣa te bharataśreṣṭha svasrīyasyātmajaḥ śiśuḥabhivādayate vīra taṃ paśya puruṣarṣabha

इत्युक्तस्तस्य पितरं स पप्रच्छार्जुनस्तदाक्वासाविति ततो राजन्दुःशला वाक्यमब्रवीत्

ityuktastasya pitaraṃ sa papracchārjunastadākvāsāviti tato rājanduḥśalā vākyamabravīt

पितृशोकाभिसंतप्तो विषादार्तोऽस्य वै पितापञ्चत्वमगमद्वीर यथा तन्मे निबोध ह

pitṛśokābhisaṃtapto viṣādārto'sya vai pitāpañcatvamagamadvīra yathā tanme nibodha ha

स पूर्वं पितरं श्रुत्वा हतं युद्धे त्वयानघत्वामागतं च संश्रुत्य युद्धाय हयसारिणम्पितुश्च मृत्युदुःखार्तोऽजहात्प्राणान्धनंजय

sa pūrvaṃ pitaraṃ śrutvā hataṃ yuddhe tvayānaghatvāmāgataṃ ca saṃśrutya yuddhāya hayasāriṇampituśca mṛtyuduḥkhārto'jahātprāṇāndhanaṃjaya

प्राप्तो बीभत्सुरित्येव नाम श्रुत्वैव तेऽनघविषादार्तः पपातोर्व्यां ममार च ममात्मजः

prāpto bībhatsurityeva nāma śrutvaiva te'naghaviṣādārtaḥ papātorvyāṃ mamāra ca mamātmajaḥ

तं तु दृष्ट्वा निपतितं ततस्तस्यात्मजं विभोगृहीत्वा समनुप्राप्ता त्वामद्य शरणैषिणी

taṃ tu dṛṣṭvā nipatitaṃ tatastasyātmajaṃ vibhogṛhītvā samanuprāptā tvāmadya śaraṇaiṣiṇī

इत्युक्त्वार्तस्वरं सा तु मुमोच धृतराष्ट्रजादीना दीनं स्थितं पार्थमब्रवीच्चाप्यधोमुखम्

ityuktvārtasvaraṃ sā tu mumoca dhṛtarāṣṭrajādīnā dīnaṃ sthitaṃ pārthamabravīccāpyadhomukham

स्वसारं मामवेक्षस्व स्वस्रीयात्मजमेव चकर्तुमर्हसि धर्मज्ञ दयां मयि कुरूद्वहविस्मृत्य कुरुराजानं तं च मन्दं जयद्रथम्

svasāraṃ māmavekṣasva svasrīyātmajameva cakartumarhasi dharmajña dayāṃ mayi kurūdvahavismṛtya kururājānaṃ taṃ ca mandaṃ jayadratham

अभिमन्योर्यथा जातः परिक्षित्परवीरहातथायं सुरथाज्जातो मम पौत्रो महाभुज

abhimanyoryathā jātaḥ parikṣitparavīrahātathāyaṃ surathājjāto mama pautro mahābhuja

तमादाय नरव्याघ्र संप्राप्तास्मि तवान्तिकम्शमार्थं सर्वयोधानां शृणु चेदं वचो मम

tamādāya naravyāghra saṃprāptāsmi tavāntikamśamārthaṃ sarvayodhānāṃ śṛṇu cedaṃ vaco mama

आगतोऽयं महाबाहो तस्य मन्दस्य पौत्रकःप्रसादमस्य बालस्य तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि

āgato'yaṃ mahābāho tasya mandasya pautrakaḥprasādamasya bālasya tasmāttvaṃ kartumarhasi

एष प्रसाद्य शिरसा मया सार्धमरिंदमयाचते त्वां महाबाहो शमं गच्छ धनंजय

eṣa prasādya śirasā mayā sārdhamariṃdamayācate tvāṃ mahābāho śamaṃ gaccha dhanaṃjaya

बालस्य हतबन्धोश्च पार्थ किंचिदजानतःप्रसादं कुरु धर्मज्ञ मा मन्युवशमन्वगाः

bālasya hatabandhośca pārtha kiṃcidajānataḥprasādaṃ kuru dharmajña mā manyuvaśamanvagāḥ

तमनार्यं नृशंसं च विस्मृत्यास्य पितामहम्आगस्कारिणमत्यर्थं प्रसादं कर्तुमर्हसि

tamanāryaṃ nṛśaṃsaṃ ca vismṛtyāsya pitāmahamāgaskāriṇamatyarthaṃ prasādaṃ kartumarhasi

एवं ब्रुवत्यां करुणं दुःशलायां धनंजयःसंस्मृत्य देवीं गान्धारीं धृतराष्ट्रं च पार्थिवम्प्रोवाच दुःखशोकार्तः क्षत्रधर्मं विगर्हयन्

evaṃ bruvatyāṃ karuṇaṃ duḥśalāyāṃ dhanaṃjayaḥsaṃsmṛtya devīṃ gāndhārīṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca pārthivamprovāca duḥkhaśokārtaḥ kṣatradharmaṃ vigarhayan

धिक्तं दुर्योधनं क्षुद्रं राज्यलुब्धं च मानिनम्यत्कृते बान्धवाः सर्वे मया नीता यमक्षयम्

dhiktaṃ duryodhanaṃ kṣudraṃ rājyalubdhaṃ ca māninamyatkṛte bāndhavāḥ sarve mayā nītā yamakṣayam

इत्युक्त्वा बहु सान्त्वादि प्रसादमकरोज्जयःपरिष्वज्य च तां प्रीतो विससर्ज गृहान्प्रति

ityuktvā bahu sāntvādi prasādamakarojjayaḥpariṣvajya ca tāṃ prīto visasarja gṛhānprati

दुःशला चापि तान्योधान्निवार्य महतो रणात्संपूज्य पार्थं प्रययौ गृहान्प्रति शुभानना

duḥśalā cāpi tānyodhānnivārya mahato raṇātsaṃpūjya pārthaṃ prayayau gṛhānprati śubhānanā

ततः सैन्धवकान्योधान्विनिर्जित्य नरर्षभःपुनरेवान्वधावत्स तं हयं कामचारिणम्

tataḥ saindhavakānyodhānvinirjitya nararṣabhaḥpunarevānvadhāvatsa taṃ hayaṃ kāmacāriṇam

ससार यज्ञियं वीरो विधिवत्स विशां पतेतारामृगमिवाकाशे देवदेवः पिनाकधृक्

sasāra yajñiyaṃ vīro vidhivatsa viśāṃ patetārāmṛgamivākāśe devadevaḥ pinākadhṛk

स च वाजी यथेष्टेन तांस्तान्देशान्यथासुखम्विचचार यथाकामं कर्म पार्थस्य वर्धयन्

sa ca vājī yatheṣṭena tāṃstāndeśānyathāsukhamvicacāra yathākāmaṃ karma pārthasya vardhayan

क्रमेण स हयस्त्वेवं विचरन्भरतर्षभमणिपूरपतेर्देशमुपायात्सहपाण्डवः

krameṇa sa hayastvevaṃ vicaranbharatarṣabhamaṇipūrapaterdeśamupāyātsahapāṇḍavaḥ