Parva.Adhyaya 14.83

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य पृथिवीमिमाम्निवृत्तोऽभिमुखो राजन्येन नागाह्वयं पुरम्

sa tu vājī samudrāntāṃ paryetya pṛthivīmimāmnivṛtto'bhimukho rājanyena nāgāhvayaṃ puram

अनुगच्छंश्च तेजस्वी निवृत्तोऽथ किरीटभृत्यदृच्छया समापेदे पुरं राजगृहं तदा

anugacchaṃśca tejasvī nivṛtto'tha kirīṭabhṛtyadṛcchayā samāpede puraṃ rājagṛhaṃ tadā

तमभ्याशगतं राजा जरासंधात्मजात्मजःक्षत्रधर्मे स्थितो वीरः समरायाजुहाव ह

tamabhyāśagataṃ rājā jarāsaṃdhātmajātmajaḥkṣatradharme sthito vīraḥ samarāyājuhāva ha

ततः पुरात्स निष्क्रम्य रथी धन्वी शरी तलीमेघसंधिः पदातिं तं धनंजयमुपाद्रवत्

tataḥ purātsa niṣkramya rathī dhanvī śarī talīmeghasaṃdhiḥ padātiṃ taṃ dhanaṃjayamupādravat

आसाद्य च महातेजा मेघसंधिर्धनंजयम्बालभावान्महाराज प्रोवाचेदं न कौशलात्

āsādya ca mahātejā meghasaṃdhirdhanaṃjayambālabhāvānmahārāja provācedaṃ na kauśalāt

किमयं चार्यते वाजी स्त्रीमध्य इव भारतहयमेनं हरिष्यामि प्रयतस्व विमोक्षणे

kimayaṃ cāryate vājī strīmadhya iva bhāratahayamenaṃ hariṣyāmi prayatasva vimokṣaṇe

अदत्तानुनयो युद्धे यदि त्वं पितृभिर्ममकरिष्यामि तवातिथ्यं प्रहर प्रहरामि वा

adattānunayo yuddhe yadi tvaṃ pitṛbhirmamakariṣyāmi tavātithyaṃ prahara praharāmi vā

इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं पाण्डवः प्रहसन्निवविघ्नकर्ता मया वार्य इति मे व्रतमाहितम्

ityuktaḥ pratyuvācainaṃ pāṇḍavaḥ prahasannivavighnakartā mayā vārya iti me vratamāhitam

भ्रात्रा ज्येष्ठेन नृपते तवापि विदितं ध्रुवम्प्रहरस्व यथाशक्ति न मन्युर्विद्यते मम

bhrātrā jyeṣṭhena nṛpate tavāpi viditaṃ dhruvampraharasva yathāśakti na manyurvidyate mama

इत्युक्तः प्राहरत्पूर्वं पाण्डवं मगधेश्वरःकिरञ्शरसहस्राणि वर्षाणीव सहस्रदृक्

ityuktaḥ prāharatpūrvaṃ pāṇḍavaṃ magadheśvaraḥkirañśarasahasrāṇi varṣāṇīva sahasradṛk

ततो गाण्डीवभृच्छूरो गाण्डीवप्रेषितैः शरैःचकार मोघांस्तान्बाणानयत्नाद्भरतर्षभ

tato gāṇḍīvabhṛcchūro gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥcakāra moghāṃstānbāṇānayatnādbharatarṣabha

स मोघं तस्य बाणौघं कृत्वा वानरकेतनःशरान्मुमोच ज्वलितान्दीप्तास्यानिव पन्नगान्

sa moghaṃ tasya bāṇaughaṃ kṛtvā vānaraketanaḥśarānmumoca jvalitāndīptāsyāniva pannagān

ध्वजे पताकादण्डेषु रथयन्त्रे हयेषु चअन्येषु च रथाङ्गेषु न शरीरे न सारथौ

dhvaje patākādaṇḍeṣu rathayantre hayeṣu caanyeṣu ca rathāṅgeṣu na śarīre na sārathau

संरक्ष्यमाणः पार्थेन शरीरे फल्गुनस्य हमन्यमानः स्ववीर्यं तन्मागधः प्राहिणोच्छरान्

saṃrakṣyamāṇaḥ pārthena śarīre phalgunasya hamanyamānaḥ svavīryaṃ tanmāgadhaḥ prāhiṇoccharān

ततो गाण्डीवभृच्छूरो मागधेन समाहतःबभौ वासन्तिक इव पलाशः पुष्पितो महान्

tato gāṇḍīvabhṛcchūro māgadhena samāhataḥbabhau vāsantika iva palāśaḥ puṣpito mahān

अवध्यमानः सोऽभ्यघ्नन्मागधः पाण्डवर्षभम्तेन तस्थौ स कौरव्य लोकवीरस्य दर्शने

avadhyamānaḥ so'bhyaghnanmāgadhaḥ pāṇḍavarṣabhamtena tasthau sa kauravya lokavīrasya darśane

सव्यसाची तु संक्रुद्धो विकृष्य बलवद्धनुःहयांश्चकार निर्देहान्सारथेश्च शिरोऽहरत्

savyasācī tu saṃkruddho vikṛṣya balavaddhanuḥhayāṃścakāra nirdehānsāratheśca śiro'harat

धनुश्चास्य महच्चित्रं क्षुरेण प्रचकर्त हहस्तावापं पताकां च ध्वजं चास्य न्यपातयत्

dhanuścāsya mahaccitraṃ kṣureṇa pracakarta hahastāvāpaṃ patākāṃ ca dhvajaṃ cāsya nyapātayat

स राजा व्यथितो व्यश्वो विधनुर्हतसारथिःगदामादाय कौन्तेयमभिदुद्राव वेगवान्

sa rājā vyathito vyaśvo vidhanurhatasārathiḥgadāmādāya kaunteyamabhidudrāva vegavān

तस्यापतत एवाशु गदां हेमपरिष्कृताम्शरैश्चकर्त बहुधा बहुभिर्गृध्रवाजितैः

tasyāpatata evāśu gadāṃ hemapariṣkṛtāmśaraiścakarta bahudhā bahubhirgṛdhravājitaiḥ

सा गदा शकलीभूता विशीर्णमणिबन्धनाव्याली निर्मुच्यमानेव पपातास्य सहस्रधा

sā gadā śakalībhūtā viśīrṇamaṇibandhanāvyālī nirmucyamāneva papātāsya sahasradhā

विरथं तं विधन्वानं गदया परिवर्जितम्नैच्छत्ताडयितुं धीमानर्जुनः समराग्रणीः

virathaṃ taṃ vidhanvānaṃ gadayā parivarjitamnaicchattāḍayituṃ dhīmānarjunaḥ samarāgraṇīḥ

तत एनं विमनसं क्षत्रधर्मे समास्थितम्सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यमब्रवीत्कपिकेतनः

tata enaṃ vimanasaṃ kṣatradharme samāsthitamsāntvapūrvamidaṃ vākyamabravītkapiketanaḥ

पर्याप्तः क्षत्रधर्मोऽयं दर्शितः पुत्र गम्यताम्बह्वेतत्समरे कर्म तव बालस्य पार्थिव

paryāptaḥ kṣatradharmo'yaṃ darśitaḥ putra gamyatāmbahvetatsamare karma tava bālasya pārthiva

युधिष्ठिरस्य संदेशो न हन्तव्या नृपा इतितेन जीवसि राजंस्त्वमपराद्धोऽपि मे रणे

yudhiṣṭhirasya saṃdeśo na hantavyā nṛpā ititena jīvasi rājaṃstvamaparāddho'pi me raṇe

इति मत्वा स चात्मानं प्रत्यादिष्टं स्म मागधःतथ्यमित्यवगम्यैनं प्राञ्जलिः प्रत्यपूजयत्

iti matvā sa cātmānaṃ pratyādiṣṭaṃ sma māgadhaḥtathyamityavagamyainaṃ prāñjaliḥ pratyapūjayat

तमर्जुनः समाश्वास्य पुनरेवेदमब्रवीत्आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः

tamarjunaḥ samāśvāsya punarevedamabravītāgantavyaṃ parāṃ caitrīmaśvamedhe nṛpasya naḥ

इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पूजयामास तं हयम्फल्गुनं च युधां श्रेष्ठं विधिवत्सहदेवजः

ityuktaḥ sa tathetyuktvā pūjayāmāsa taṃ hayamphalgunaṃ ca yudhāṃ śreṣṭhaṃ vidhivatsahadevajaḥ

ततो यथेष्टमगमत्पुनरेव स केसरीततः समुद्रतीरेण वङ्गान्पुण्ड्रान्सकेरलान्

tato yatheṣṭamagamatpunareva sa kesarītataḥ samudratīreṇa vaṅgānpuṇḍrānsakeralān

तत्र तत्र च भूरीणि म्लेच्छसैन्यान्यनेकशःविजिग्ये धनुषा राजन्गाण्डीवेन धनंजयः

tatra tatra ca bhūrīṇi mlecchasainyānyanekaśaḥvijigye dhanuṣā rājangāṇḍīvena dhanaṃjayaḥ